Wanda Traczyk-Stawska (1927–2026) była polską psycholog i działaczką społeczną. Brała udział w polskim podziemiu niepodległościowym podczas II wojny światowej, służąc jako żołnierz Armii Krajowej i członkini Szarych Szeregów. Walczyła w powstaniu warszawskim w 1944 roku, a później była przewodniczącą Społecznego Komitetu Opieki nad Cmentarzem Powstańców Warszawy. Po wojnie pracowała jako nauczycielka, znana była z wysiłków na rzecz upamiętniania powstańców oraz z publicznego zaangażowania w sprawy obywatelskie.
Służba w czasie wojny
Podczas okupacji niemieckiej Traczyk-Stawska w 1942 roku wstąpiła do konspiracji niepodległościowej. Jako członkini Szarych Szeregów brała udział w drobnych akcjach dywersyjnych oraz w akcji „N”, w ramach której doręczała ostrzegawcze listy konfidentom. Podczas powstania warszawskiego służyła jako łączniczka i strzelec w oddziale Wojskowych Zakładów Wydawniczych. W wrześniu 1944 roku została ciężko ranna na ulicy Smolnej. Po kapitulacji powstania przebywała jako jeniec wojenny w kilku niemieckich obozach Stalag.
Dalsza kariera i działalność pamięci
Do Polski wróciła w 1947 roku i ukończyła psychologię na Uniwersytecie Warszawskim. Przez wiele lat uczyła w szkołach specjalnych w Warszawie. Zajmowała się lokalizowaniem grobów powstańców i zainicjowała opiekę nad Cmentarzem Powstańców Warszawy. Pomogła także ustanowić Dzień Pamięci o Cywilnych Mieszkańcach Warszawy – Uczestnikach Powstania, 2 października, przyjęty przez polski Sejm w 2015 roku.
Uznanie
Otrzymała Krzyż Walecznych oraz niemiecki Krzyż Zasługi, a w 2017 roku została honorowym obywatelem Warszawy. Zmarła w Warszawie 18 sierpnia 2026 roku w wieku 99 lat i została pochowana na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie.