Tulum

Historia miasta Tulum sięga okresu późnoklasycznego i postklasycznego cywilizacji Majów, kiedy funkcjonowało ono jako ważny ośrodek handlowy i port na wybrzeżu Morza Karaibskiego. Po hiszpańskim podboju obszar ten stopniowo podupadł i przez kolejne stulecia pozostawał słabo zaludniony. W XIX wieku okolice Tulum były miejscem działań podczas wojny kast na Jukatanie, w której ludność Majów walczyła przeciwko władzom meksykańskim.

Współczesne miasto zaczęło rozwijać się dopiero w drugiej połowie XX w. jako niewielka osada rybacka. Budowa dróg i rozwój turystyki na karaibskim wybrzeżu Meksyku przyczyniły się do szybkiego wzrostu liczby mieszkańców i znaczenia miejscowości; szczególną rolę odegrała bliskość strefy archeologicznej Tulum. Na początku XXI wieku Tulum stało się jednym z najdynamiczniej rozwijających się kurortów Riviera Maya, znanym z ekologicznych hoteli, plaż i turystyki związanej z naturą.

Tulum uzyskało status samodzielnej gminy (municipio) w 2008 r., kiedy kongres stanu Quintana Roo wydzielił je z gminy Solidaridad jako dziewiątą gminę stanu.

1 grudnia 2023 roku pod miastem otwarto Międzynarodowy Port Lotniczy Tulum (hiszp. Aeropuerto Internacional Felipe Carrillo Puerto).

Na obrzeżach miejscowości, na dwunastometrowym klifie nad brzegiem Morza Karaibskiego położona jest strefa archeologiczna z ruinami przedhiszpańskiego miasta Majów. Najważniejsze budowle powstawały w latach 1200–1450, chociaż najstarsze inskrypcje znalezione na terenie stanowiska archeologicznego pochodzą z VI w. n.e. Miasto było prężnym ośrodkiem handlowym i ważnym centrum ceremonialnym. Miasto nazywane było wówczas Zamá, co oznacza „poranek” albo „wschód słońca” W momencie przybycia Hiszpanów w XVI w. wciąż było zamieszkane, zostało opuszczone dopiero 70 lat później.

Do najważniejszych budynków należą:

• wieża strażnicza zwana El Castillo, najwyższy budynek pełniący funkcję centrum religijnego i obrzędowego. Niegdyś wierzono, że była to wieża obronna;
• Świątynia Fresków (hiszp. Templo de los Frescos) dwupiętrowa budowla z kolumnami na pierwszej kondygnacji, ozdobiona freskami w stylu Tolteków;
• Świątynia Zstępującego Boga (hiszp. Templo del Dios Descendente) z płaskorzeźbą boga pszczół Ab Muxen Caba,
• Świątynia Boga Wiatru (hiszp. Templo del Dios del Viento).

Strefa archeologiczna Tulum jest drugą pod względem popularności strefą archeologiczną w Meksyku (po Chichén Itzá) i znajduje się na terenie Parku Narodowego Tulum. W 2021 r. odwiedziło ją ponad milion turystów.

Strefa hotelowa Tulum (Zona Hotelera) rozciąga się wzdłuż karaibskiego wybrzeża na południowy wschód od centrum miasta. Dominują w niej butikowe hotele, ekologiczne resorty, restauracje i kluby plażowe. Charakterystyczny dla tego obszaru jest tzw. „Tulum style” – nawiązujący do boho nurt architektoniczny i estetyczny łączący minimalistyczny luksus z naturalnymi materiałami, takimi jak drewno, kamień, palmy i cegła adobe, inspirowany lokalną przyrodą oraz kulturą Majów. Styl ten przyczynił się do międzynarodowej popularności Tulum jako ekskluzywnego kierunku turystyki ekologicznej i lifestyle’owej.

Tulum stało się również ważnym ośrodkiem turystyki duchowej i alternatywnego stylu życia. W strefie hotelowej oraz okolicznych kompleksach organizowane są m.in. warsztaty jogi, ceremonie łaźni parowej temazcal, ceremonie kakao, medytacje. Popularność zdobyły także festiwale muzyki elektronicznej, zwłaszcza psy trance i downtempo, odbywające się na plażach i w otoczeniu lasu tropikalnego. Wiele z tych wydarzeń wykorzystuje symbolikę oraz estetykę inspirowaną dawną kulturą Majów, nawiązując do lokalnych wierzeń, astronomii i architektury przedhiszpańskiej. Zjawisko to przyczyniło się do ukształtowania wizerunku Tulum jako miejsca łączącego luksusową turystykę z duchowością, ekologią i kulturą alternatywną.

Tulum jest jednym z najpopularniejszych kurortów na meksykańskim wybrzeżu Morza Karaibskiego, obok Cancún i Playa del Carmen.

Obszar Tulum położony jest w ekosystemie nizinnego lasu tropikalnego półwyspu Jukatan, który charakteryzuje się dużą bioróżnorodnością oraz obecnością licznych gatunków roślin i zwierząt typowych dla lasów tropikalnych. W okolicy występują m.in. lasy wiecznie zielone, namorzyny w strefie przybrzeżnej oraz rozległe systemy krasowe z cenotami, które stanowią ważne źródło wody słodkiej i unikalne środowisko przyrodnicze. Region jest także częścią większych obszarów chronionych, w tym rezerwatu biosfery Sian Ka'an, wpisanego na listę UNESCO, który obejmuje zarówno ekosystemy lądowe, jak i morskie. Intensywny rozwój turystyki i urbanizacji w Tulum powoduje jednak szkody przyrodnicze.

Tulum charakteryzuje się klimatem tropikalnym wilgotnym, z wysokimi temperaturami przez cały rok i wyraźnym podziałem na porę suchą oraz deszczową. Średnie temperatury wahają się zwykle od około 24°C w najchłodniejszych miesiącach do ponad 30°C latem, przy wysokiej wilgotności powietrza. Pora deszczowa trwa zazwyczaj od maja do października i wiąże się z intensywnymi, lecz krótkotrwałymi opadami oraz możliwością występowania huraganów. Pora sucha, od listopada do kwietnia, jest najchętniej wybierana przez turystów ze względu na bardziej stabilną pogodę i mniejsze opady.