Tsung-Dao Lee (1926–2024) był chińsko-amerykańskim fizykiem znanym z prac nad łamaniem parzystości, twierdzeniem Lee–Yanga, fizyką cząstek elementarnych, fizyką relatywistycznych zderzeń ciężkich jonów, solitonami nietopologicznymi oraz gwiazdami solitonowymi. Od 1953 roku wykładał na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku, aż do przejścia na emeryturę w 2012 roku. W 1957 roku, w wieku 30 lat, podzielił się Nagrodą Nobla z fizyki z Chen Ningiem Yangiem za prace nad łamaniem parzystości w oddziaływaniach słabych, a wynik ten został potwierdzony doświadczalnie przez Chien-Shiung Wu. Lee i Yang byli pierwszymi chińskimi laureatami w dziedzinie nauk ścisłych.
Edukacja i kształcenie


Urodzony w Szanghaju Lee odbył edukację średnią przerwaną przez drugą wojnę chińsko-japońską, dlatego nie uzyskał świadectwa dojrzałości. W 1943 roku został przyjęty na Narodowy Uniwersytet Zhejiang, gdzie wkrótce przeniósł się z inżynierii chemicznej na fizykę, pod kierunkiem profesorów, m.in. Shu Xingbeia i Wang Ganchanga. Po kolejnych zakłóceniach studiował w Narodowym Stowarzyszonym Uniwersytecie Południowo-Zachodnim w Kunming. W 1946 roku wyjechał na Uniwersytet Chicagowski, gdzie jego pracę doktorską, ukończoną w 1950 roku, nadzorował Enrico Fermi.
Badania i uznanie

Na Uniwersytecie Columbia wczesne prace Lee obejmowały rozwiązywalny model kwantowej teorii pola, znany jako model Lee. W 1956 roku dostrzegł, że niezachowanie parzystości może wyjaśniać zagadkę rozpadów mezonów K, a następnie wraz z Yangiem badał kilka łamań symetrii w oddziaływaniach słabych. Późniejsze osiągnięcia obejmowały twierdzenie KLN, prace nad nową postacią materii o dużej gęstości, które przyczyniły się do rozwoju fizyki relatywistycznych zderzeń ciężkich jonów, oraz badania nad solitonami nietopologicznymi. W 1963 roku uzyskał obywatelstwo amerykańskie.
