Stepan Bandera (1909–1959) był ukraińskim skrajnie prawicowym przywódcą radykalnego, militarnego skrzydła Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, znanego jako OUN-B. Urodzony w Galicji, regionie Austro-Węgier, awansował w organizacjach nacjonalistycznych w okresie międzywojennym i opowiadał się za niepodległym państwem ukraińskim. Jest postacią niezwykle kontrowersyjną, wspominaną bardzo odmiennie na Ukrainie, w Rosji i w Polsce, a jego spuścizna zyskała na znaczeniu po 2022 roku.
Młodość i działalność





Bandera urodził się w 1909 roku w rodzinie ukraińskiego duchownego greckokatolickiego w Galicji, regionie, który po I wojnie światowej znalazł się w granicach Polski. Wychowany w patriotycznym i religijnym domu, w 1924 roku wstąpił do Ukraińskiej Organizacji Wojskowej, a w 1929 roku do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Szybko awansował w strukturach OUN, w 1931 roku został kierownikiem jej propagandy, a w 1932 roku kierownikiem jej polskiego oddziału. W 1934 roku zorganizował zamach na polskiego ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego, za co został skazany na karę śmierci, którą później zamieniono na dożywotnie więzienie.
Rola w czasie wojny i śmierć




Gdy Niemcy napadły na Związek Radziecki w 1941 roku, frakcja Bandery ogłosiła we Lwowie państwo ukraińskie, deklarując jednocześnie współpracę z nazistowskimi Niemcami. Niemcy odrzuciły tę proklamację, a Bandera w 1942 roku został wysłany do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, skąd zwolniono go w 1944 roku. Po wojnie osiadł w Niemczech Zachodnich, gdzie w 1959 roku w Monachium został zamordowany przez agenta KGB. W Związku Radzieckim określenie „banderowcy” stało się powszechnym obelżywym określeniem ukraińskich nacjonalistów.
Dziedzictwo i kontrowersje




Spuścizna Bandery pozostaje głęboko sporna. W 2010 roku prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko pośmiertnie nadał mu tytuł Bohatera Ukrainy, co spotkało się z potępieniem na arenie międzynarodowej i zostało unieważnione w 2011 roku. Jego nazwisko zyskało dodatkowy rozgłos po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku, kiedy sondaże opinii wskazały wzrost przychylnych opinii o nim na Ukrainie.
