Ryjomysiak, myszor (Crunomys) – rodzaj ssaków z podrodziny myszy (Murinae) w obrębie rodziny myszowatych (Muridae).
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji Południowo-Wschodniej.
Morfologia
Długość ciała (bez ogona) 95–226 mm, długość ogona 68–265 mm, długość ucha 10–30 mm, długość tylnej stopy 22–49,9 mm; masa ciała 25–285 g.
Systematyka
4 obrazy
Rodzaj zdefiniował w 1897 roku angielski zoolog Oldfield Thomas w artykule zatytułowanym O ssakach odłowionych przez pana Johna Whiteheada podczas jego niedawnej wyprawy na Filipiny, opublikowanym w czasopiśmie „Transactions of the Zoological Society of London”. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) ryjomysiak luzoński (C. fallax).
Etymologia
- Crunomys: gr. κρουνος krounos ‘źródło’, od κρουνοι krounoi ‘potok’ lub ‘strumień’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’.
- Maxomys: Max Eduard Gottlieb Bartels (1871–1936), holenderski kierownik plantacji herbaty, przyrodnik na Jawie w latach 1895–1936; gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Mus bartelsii Jentink, 1910.
Podział systematyczny
Na podstawie analizy opartej na danych mitochondrialnego DNA przeprowadzonej w 2025 roku do rodzaju Crunomys przeniesiono gatunki z rodzaju Maxomys; w takim ujęciu do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:
| Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa | Podgatunki | Rozmieszczenie geograficzne | Podstawowe wymiary | Status IUCN |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Crunomys fallax | O. Thomas, 1897 | ryjomysiak luzoński | gatunek monotypowy | endemit Filipin: północno-wschodni Luzon (Sierra Madre, prowincja Isabela); zakres wysokości: około 300 m n.p.m. | DC: około 10,5 cm DO: około 7,9 cm MC: brak danych |
DD | |
| Crunomys melanius | O. Thomas, 1907 | ryjomysiak mindanajski | gatunek monotypowy | endemit Filipin: Leyte, Camiguin i Mindanao; zakres wysokości: 0–1500 m n.p.m. | DC: 9,8–13,3 cm DO: 6,8–9,5 cm MC: 58–71 g |
LC | |
| Crunomys suncoides | Rickart, Heaney, Tabaranza & Balete, 1998 | ryjomysiak górski | gatunek monotypowy | endemit Filipin: Mindanao (góra Kitanglad Mountain); zakres wysokości: około 2250 m n.p.m. | DC: około 10,6 cm DO: około 7,9 cm MC: brak danych |
DD | |
| Crunomys celebensis | Musser, 1982 | ryjomysiak celebeski | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: północno-środkowy i zachodnio-środkowy Celebes (wokół jeziora Lindu, góra Gandangdewata); zakres wysokości: do 1600 m n.p.m. | DC: 11,5–12,7 cm DO: 8–8,4 cm MC: 35–55 g |
NT | |
| Crunomys moi | (H.C. Robinson & Kloss, 1922) | myszor indochiński | gatunek monotypowy | południowy Laos (prawdopodobnie dawniej na północny) i południowy Wietnam; zakres wysokości: 190–1500 m n.p.m. | DC: 14,2–21 cm DO: 15,7–20 cm MC: 80–220 g |
LC | |
| Crunomys bartelsii | (Jentink, 1910) | myszor jawajski | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: zachodnia i środkowa Jawa; zakres wysokości: do 1830 m n.p.m. | DC: 12,7–17,8 cm DO: 11,7–17 cm MC: około 93 g |
LC | |
| Crunomys surifer | (G.S. Miller, 1900) | myszor rudy | 7 podgatunków | południowa Mjanma, Chińska Republika Ludowa (południowy Junnan), Laos i Wietnam na południe przez Półwysep Malajski do Wielkich Wysp Sundajskich i wielu mniejszych wysp; zakres wysokości: 0–1680 m n.p.m. | DC: 15,5–23 cm DO: 14,6–23 cm MC: 90–285 g |
LC | |
| Crunomys panglima | (H.C. Robinson, 1921) | myszor palawański | gatunek monotypowy | endemit Filipin: Palawan, Calauit, Busuanga, Culion i Balabac; zakres wysokości: 0–1950 m n.p.m. | DC: 16,7–22 cm DO: 18–23 cm MC: 189–240 g |
LC | |
| Crunomys pagensis | (G.S. Miller, 1903) | myszor mentawajski | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: Wyspy Mentawai (Siberut, Sipura, Północna i Południowa Pagai), na zachód od Sumatry | DC: 17–22 cm DO: 16,3–20 cm MC: brak danych |
VU | |
| Crunomys rajah | (O. Thomas, 1894) | myszor królewski | gatunek monotypowy | Półwysep Malajski, Sumatra, Borneo i kilka przybrzeżnych wysp; zakres wysokości: 0–1100 m n.p.m. | DC: 16,6–23 cm DO: 16,2–21 cm MC: 95–220 g |
VU | |
| Crunomys whiteheadi | (O. Thomas, 1894) | myszor sundajski | gatunek monotypowy | Półwysep Malajski, Sumatra, Borneo i kilka przybrzeżnych wysp; zakres wysokości: do 2100 m n.p.m. | DC: 10–12,6 cm DO: 8,8–10,8 cm MC: 35–80 g |
VU | |
| Crunomys inas | (Bonhote, 1906) | myszor malajski | gatunek monotypowy | endemit Malezji: północno-zachodnia, półwyspowa kraju; być może przyległa Tajlandia; zakres wysokości: powyżej 900 m n.p.m. | DC: 12,4–16,3 cm DO: 13,5–16,7 cm MC: brak danych |
LC | |
| Crunomys inflatus | (H.C. Robinson & Kloss, 1916) | myszor szerokonosy | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: zachodnia Sumatra; zakres wysokości: 900–1500 m n.p.m. | DC: 16–19,3 cm DO: 14,3–19 cm MC: brak danych |
VU | |
| Crunomys hylomyoides | (H.C. Robinson & Kloss, 1916) | myszor sumatrzański | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: Sumatra (środkowa część zachodnich pasm górskich); zakres wysokości: 600–2225 m n.p.m. | DC: 11,4–13,2 cm DO: 9,8–13,2 cm MC: brak danych |
DD | |
| Crunomys tajuddinii | (Ahmadi, Maryanto & Maharadatunkamsi, 2012) | myszor borneański | gatunek monotypowy | południowo-środkowa, półwyspowa część Malezji, Sumatra oraz północne i środkowe Borneo (włącznie z wyspą Balambangan); zakres wysokości: 100–1000 m n.p.m. | DC: 9,5–12,1 cm DO: 10,6–12,2 cm MC: 50–70 g |
LC | |
| Crunomys alticola | (O. Thomas, 1888) | myszor górski | gatunek monotypowy | endemit Malezji: północne Borneo: Sabah (góry Kinabalu i Trus Madi) | DC: 13,9–17,6 cm DO: 12,8–17,6 cm MC: brak danych |
LC | |
| Crunomys baeodon | (O. Thomas, 1894) | myszor mały | gatunek monotypowy | endemit Malezji: północne Borneo: Sabah i Sarawak; zakres wysokości: 900–1400 m n.p.m. | DC: 12,6–14 cm DO: 11,9–13,3 cm MC: 53–67 g |
DD | |
| Crunomys musschenbroekii | (Jentink, 1879) | myszor leśny | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: Celebes | DC: 11,5–16,3 cm DO: 11,2–15,2 cm MC: 95–240 g |
LC | |
| Crunomys tompotika | A.S. Achmadi & P.-H. Fabre, 2025 | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: Celebes (góra Tompotika); zakres wysokości: do 760 m n.p.m. | DC: 10,7–17,9 cm DO: 10,2–16,3 cm MC: 49–148 g |
NE | ||
| Crunomys wattsi | (Musser, 1991) | myszor stokowy | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: wschodnio-środkowy Celebes (góra Tambusisi); zakres wysokości: 1430–1830 m n.p.m. | DC: 16,4–18,5 cm DO: 12,5–15,4 cm MC: 110–130 g |
VU | |
| Crunomys ochraceiventer | (O. Thomas, 1894) | myszor ochrowobrzuchy | gatunek monotypowy | północne i środkowe Borneo: Sabah i Sarawak (Malezja) oraz Kalimantan (Indonezja); zakres wysokości: 300–1700 m n.p.m. | DC: 14–17,1 cm DO: 13–17,5 cm MC: brak danych |
DD | |
| Crunomys dollmani | (Ellerman, 1941) | myszor nadrzewny | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: południowo-środkowy i południowo-wschodni Celebes (góry Quarles i Mekongga); zakres wysokości: około 1830 m n.p.m. | DC: 14,5–21 cm DO: 18–26 cm MC: 165–210 g |
LC | |
| Crunomys hellwaldii | (Jentink, 1878) | myszor celebeski | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: Celebes; zakres wysokości: 0–1005 m n.p.m. | DC: 18–22 cm DO: 16–20 cm MC: 150–270 g |
LC |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, NT – gatunek bliski zagrożenia, VU – gatunek narażony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.
Opisano również gatunek wymarły z pliocenu dzisiejszej Mjanmy:
- Crunomys pliosurifer (Nishioka, Takai, Nishimura, Thaung Htike, Zin Maung Maung Thein, Egi, Tsubamoto & Maung Maung, 2014)
