Rozpad Związku Radzieckiego był procesem, który zakończył istnienie ZSRR jako suwerennego państwa 26 grudnia 1991 roku. Doprowadził do likwidacji rządu federalnego oraz zakończył próbę Michaiła Gorbaczowa, który chciał zreformować radziecki system polityczny i gospodarczy, aby zatrzymać stagnację. Upadek był wynikiem chronicznych problemów gospodarczych, kosztów wyścigu zbrojeń i konfliktów zagranicznych, nacjonalizmu etnicznego w republikach związkowych oraz skutków reform Gorbaczowa: głasnost i pierestrojki. Oznaczał koniec zimnej wojny.
Droga do upadku












Niepokoje w republikach związkowych przerodziły się w trwały konflikt polityczny i legislacyjny z rządem centralnym. Estonia ogłosiła suwerenność państwową w listopadzie 1988 roku, a Litwa niepodległość w marcu 1990 roku. Podczas nieudanego puczu komunistycznych twardogłowych w sierpniu 1991 roku rząd centralny w Moskwie stracił wpływy i w ciągu następnych dni i miesięcy wiele republik ogłosiło niepodległość. W grudniu 1991 roku przywódcy Rosji, Białorusi i Ukrainy podpisali układy białowieskie, stwierdzając, że Związek Radziecki przestał istnieć, i powołali Wspólnotę Niepodległych Państw.
Następstwa i dziedzictwo












25 grudnia 1991 roku Gorbaczow ustąpił i przekazał swoje uprawnienia, w tym kontrolę nad kodami uruchamiania broni jądrowej, prezydentowi Rosji Borisowi Jelcynowi. Następnego dnia Rada Republik formalnie rozwiązała Związek. Rosja stała się uznawanym państwem następcą. Kilka państw postradzieckich utrzymało bliskie związki z Rosją w ramach organizacji takich jak Organizacja Traktatu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, podczas gdy państwa bałtyckie zwróciły się ku Zachodowi.
