Niketas Stethatos był bizantyjskim mnichem, historykiem i teologiem żyjącym w Konstantynopolu około XI wieku. Jako oddany uczeń Symeona Nowego Teologa, ostatecznie został przeorem klasztoru Studytów. Jest uznawany za świętego w tradycji prawosławnej. Niketas jest znany z odważnej obrony modlitwy hesychastycznej oraz znaczącej roli w zachowaniu duchowego dziedzictwa swojego nauczyciela poprzez rozległą pracę biograficzną i redakcyjną.
Życie i działalność
Wstąpiwszy w młodości do klasztoru Studytów, Niketas stał się wybitnym intelektualistą i duchowym przywódcą. Otrzymał przydomek Stethatos, oznaczający odważnego, za konfrontację z cesarzem Konstantynem IX w kwestii jego osobistego postępowania. Jako uczony redagował dzieła Symeona Nowego Teologa i napisał jego wyczerpującą biografię. Angażował się również w spory teologiczne podczas Wielkiej Schizmy, tworząc traktaty krytykujące praktyki łacińskie.
Nauczanie duchowe
Jego pisma, z których wiele znajduje się w Filokalii, koncentrują się na duszy, raju i etapach postępu duchowego. Podkreślał doświadczenie światłości Bożej oraz konieczność posiadania duchowego ojca. Niketas nauczał, że prawdziwe wyrzeczenie jest procesem wewnętrznym, sugerując, że dzięki łasce Bożej świętość jest osiągalna niezależnie od zewnętrznych okoliczności człowieka.