Kosmas Aetolski był greckim mnichem i teologiem żyjącym w XVIII wieku, który pełnił funkcję misjonarza na terenie całego Imperium Osmańskiego. Urodzony w Megas Dendros, studiował teologię na Athosie, a następnie udał się do Konstantynopola, aby uczyć retoryki. Przez szesnaście lat podróżował po Tracji, Grecji i Albanii, zakładając szkoły i zachęcając do nauki czytania i pisania w języku greckim biblijnym. Jego wysiłki na rzecz edukacji ludności chrześcijańskiej oraz wpływ na lokalne społeczności doprowadziły ostatecznie do jego aresztowania i egzekucji przez władze osmańskie w 1779 roku.
Życie i posługa

Po otrzymaniu autoryzacji od patriarchy Serafima II, Kosmas odbywał liczne wyprawy misyjne, aby zapobiegać przechodzeniu chrześcijan na islam. Skupiał się głównie na edukacji, zakładając liczne wiejskie szkoły w celu promowania umiejętności czytania i pisania. Jego kazania często podważały lokalny porządek społeczny, co budziło podejrzenia wpływowych starszych wsi oraz urzędników weneckich. Ostatecznie został oskarżony o bycie agentem rosyjskim i stracony w Kolkondas bez formalnego procesu.
Kult i dziedzictwo

Kościół prawosławny uznaje go za świętego i cudotwórcę, a jego wspomnienie obchodzi się 24 sierpnia. Jego relikwie historycznie spoczywały w kościele zbudowanym przez Alego Paszę w pobliżu miejsca jego śmierci, choć później przeniesiono je do muzeum w Fier. Jest pamiętany dzięki przypisywanym mu przepowiedniom oraz naukom religijnym, takim jak Didache, które zostały spisane przez innych po jego śmierci.
