Czerwone i czarne (fr. Le Rouge et le Noir) to dwutomowa powieść psychologiczna Stendhala, wydana w 1830 roku. Opowiada o Julienie Sorelu, młodym człowieku z prowincji, który próbuje awansować społecznie dzięki talentowi, pracowitości, podstępom i obłudzie, lecz ostatecznie pozwala, by jego namiętności go zgubiły. Powieść satyrycznie przedstawia również francuskie społeczeństwo epoki Restauracji Burbonów, ukazując arystokrację i duchowieństwo katolickie jako obłudne i materialistyczne.
Tytuł i znaczenie

Pełny francuski tytuł uzupełnia podtytuł Kronika XIX wieku, co sygnalizuje dwojaki cel powieści: portret psychologiczny oraz satyrę społeczną. Kolory interpretuje się zazwyczaj jako przeciwieństwo czerwonych mundurów armii i czarnych sutann duchowieństwa, dwóch dróg otwartych przed ambicją. Tytuł może też nawiązywać do hazardowej gry karcianej rouge et noir, w której los bohatera kształtuje przypadek. Zaproponowano również kilka innych interpretacji.
Fabuła i tematy

Julien Sorel, syn cieśli z wioski Verrières, marzy o chwale i odrzuca rzemiosło ojca. Zostaje najpierw korepetytorem, a następnie seminarzystą, po czym jako sekretarz wchodzi w paryskie kręgi arystokratyczne. Tam traktuje się go z wyższością jak plebejusza, podczas gdy on prowadzi romans z Mathilde de la Mole i bierze udział w niebezpiecznej misji politycznej. Opowieść kończy się tym, że jego namiętności niweczą awans, o który tak ciężko walczył.
