Cwel (także pisany jako cwer lub poszkodowany) to pejoratywne określenie używane w polskiej gwarze więziennej wobec osadzonego, który jest zmuszany do współżycia z innymi współwięźniami i w wyniku tego zostaje wykluczony z kategorii więźniów przestrzegających kodeksu grypsery. Pojęcie opisuje zdegradowany status społeczny w hierarchii więziennej, a nie stałą tożsamość seksualną, a etykietę tę często nadają współwięźniowie niezależnie od tego, czy odpowiada ona rzeczywistej sytuacji danej osoby.
Pochodzenie i użycie
Termin pierwotnie odnosił się wyłącznie do fizycznego gwałtu w więzieniu. Z czasem jego znaczenie rozszerzyło się o obelgi, dotykanie osoby mopem lub szczotką, dotykanie lub zanurzanie głowy w muszli klozetowej oraz inne upokarzające czynności. W gwarze istnieje kilka synonimów tego określenia. Do osób nazywanych cwelami zalicza się te, które zachowują się prowokacyjnie, wymieniają seks na korzyści materialne, mężczyzn fizycznie lub psychicznie słabych oraz tych, którzy łamią kodeks osadzonych.
Etapy i konsekwencje
Wykluczenie zazwyczaj przebiega etapami: zaczyna się od utraty zaufania, przechodzi przez formalne rozpatrywanie rzekomych przewinień, a kończy wydaleniem z grupy i degradacją. Akty przemocy są często zbiorowe, a czasem mają charakter rytualny, mając na celu zdominowanie lub ukaranie ofiary. Status ten jest w dużej mierze trwały i towarzyszy osadzonym przy przenoszeniu do innych zakładów, a w więzieniach kobiecych występuje rzadko.