Agileusz był chrześcijańskim męczennikiem, który żył w Kartaginie w IV wieku. Choć szczegółowe dane biograficzne są nieliczne, przekazy historyczne sugerują, że prawdopodobnie poniósł męczeńską śmierć za panowania Dioklecjana. Jest uznawany za świętego w tradycji katolickiej, gdzie jego pamięć była zachowana w różnych kalendarzach liturgicznych na przestrzeni wielu wieków.
Pamięć historyczna
Święty był upamiętniany w starożytnym kalendarzu kartagińskim 25 stycznia. Jego kult pozostawał żywy do początku VII wieku, o czym świadczy fakt, że biskup Kartaginy, Dominik, przesłał jego relikwie do papieża Grzegorza I w 601 roku. Choć wcześniej figurował w Martyrologium rzymskim pod datą 15 października, współczesne reformy liturgiczne przeniosły jego wspomnienie na koniec stycznia.
Kult i miejsca
W Kartaginie Agileusz był czczony w dedykowanej bazylice oraz na cmentarzu. Kościół ten służył jako ważne miejsce religijne, goszcząc w 525 roku sobór, w którym uczestniczyło ponad sześćdziesięciu biskupów. Wierzy się również, że święty Augustyn wygłosił w tym miejscu kazanie z okazji rocznicy śmierci męczennika.