Versailles is een gemeente in Frankrijk, die deel uitmaakt van de agglomeratie van Parijs. Het ligt gaand vanuit het centrum van Parijs in de richting van het zuidwesten via Boulogne-Billancourt en Sèvres op een afstand van 20 km. Versailles is de hoofdplaats, de prefectuur, van het departement Yvelines en van het arrondissement Versailles. De gemeente telde 84.095 inwoners op 1 januari 2023.
Versailles is vooral bekend door het kasteel van Versailles, gebouwd door Lodewijk XIII en uitgebreid door zijn zoon Lodewijk XIV. Gedurende het ancien régime was Versailles de hoofdzetel van het absolutisme. De stad wordt beheerst door het kasteel, onder meer door de lanen die naar het kasteel leiden.
Behalve het kasteel zijn bezienswaardig:
- De Kathedraal van Versailles, gebouwd tussen 1743 en 1754;
- De Église Notre-Dame, een kerk gebouwd tussen 1684 en 1686.
Er werden in Versailles voor de geschiedenis van Europa belangrijke verdragen gesloten, zoals de Vrede van Versailles van 1783, de proclamatie van het Duitse Keizerrijk in 1871 en het Verdrag van Versailles van 1919.
Geschiedenis
Volgens de meest gangbare verklaring zou het toponiem Versailles afgeleid zijn van het Oudfranse woord versail dat reeds in 1038 opduikt in een oorkonde in de persoonsnaam Hugues de Versaillis. Versail verwijst dan naar een 'gebied waar het onkruid is gewied', of 'ontgonnen grond'. Het woord zou op zijn beurt afstammen van het Latijnse werkwoord versare wat omkeren, omdraaien of ploegen betekent. Versail zou dus 'akker' betekenen. Volgens plaatselijke etymologen zou het zijn afgeleid zijn van de omschrijving verses saillantes ter aanduiding van opborrelende stromen of oppervlaktewateren, daarmee verwijzend naar het moerassig karakter van de streek.
Aan het begin van de 16e eeuw was Versailles een dorp met ongeveer 400 inwoners. Het was een welvarend landbouwdorp aan de voet van een kasteelheuvel. Het dorp lag op de weg waarlangs het vee vanuit Normandië naar de Parijse slachthuizen werd geleid. De stad ontwikkelde zich vanaf 1670 om personen verbonden aan het koninklijk hof te huisvesten. Lodewijk XIV en zijn architecten tekenden een stratenplan uit voor de stad. De nieuwe stad bestond uit de wijken Notre-Dame (Rive-Droite: ten noordoosten van het kasteel rond de kerk Notre-Dame) en Saint-Louis (Rive-Gauche: rond de kerk (later kathedraal) Saint-Louis). Vanaf 1715 maakten de lage gebouwen in het groen plaats voor klassieke huizenblokken. Bouwmeester Charles Claude Flahaut de La Billarderie, graaf van Angiviller, legde vanaf 1773 strikte bouwvoorschriften op voor de sterk groeiende stad. Aan de vooravond van de Franse Revoutie was Versailles een van de grootste steden van Frankrijk.
Na de revolutie verhuisde de nationale administratie naar Parijs. Versailles werd wel een prefectuur en vanaf 1801 een bisdom maar kende toch een sterke krimp. Dit werd pas stopgezet na de komst van de spoorweg in 1839. Tijdens de belle époque werden nieuwe wijken gebouwd. Ook na de Tweede Wereldoorlog was er een groei en werden nieuwe wijken gebouwd.
Verkeer en vervoer
Er liggen de spoorwegstations Versailles-Chantiers, Versailles-Rive-Droite, Versailles-Château-Rive-Gauche en het gesloten station Versailles-Matelots.
Geografie
De oppervlakte van Versailles bedraagt 26,18 vierkante kilometer. Op 1 januari 2023 was de bevolkingsdichtheid 3.212,2 inwoners per km².
Demografie
De gemeente telde 84.095 inwoners op 1 januari 2023. In 1789, aan de vooravond van de Franse Revolutie, telde Versailles 60 tot 70.000 inwoners. Vijfentwintig jaar later waren dat er nog maar 25.000.
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal.
Onderwijs
Sport
Versailles is zeventien keer etappeplaats geweest in wielerkoers Ronde van Frankrijk. Onder meer Jacques Anquetil, Eddy Merckx en Gerrie Knetemann wonnen in Versailles.
Geboren
- Lodewijk Alexander van Bourbon (1678-1737), zoon van Lodewijk XIV en Madame de Montespan
- Lodewijk van Frankrijk (1682-1712), hertog van Bourgondië
- Filips V van Spanje (1683-1746), koning van Spanje
- Karel van Frankrijk (1686-1714), kleinzoon van Lodewijk XIV
- Marie Victoire de Noailles (1688-1766), schoondochter van Lodewijk XIV
- Louise Elisabeth van Bourbon (1693-1775), prinses van Conti, kleindochter van Lodewijk XIV
- Marie Louise Elisabeth van Orléans (1695-1719), hertogin van Berry, Huis Orléans
- Louise Adélaïde van Orléans (1698-1743), prinses uit het Huis Orléans
- Jean-Frédéric Phélypeaux (1701-1781), staatsman
- Lodewijk van Frankrijk (1707-1712), dauphin van Frankrijk en hertog van Bretagne
- Lodewijk XV van Frankrijk (1710-1774), koning van Frankrijk en van Navarra
- Philippine Elisabeth van Orléans (1714-1734), dochter van Filips II, hertog van Orléans
- Henriëtte Anne van Frankrijk (1727-1752), oudste dochter van Lodewijk XV
- Louise Elisabeth van Frankrijk (1727–1759), hertogin van Parma
- Marie Louise van Frankrijk (1728–1733), derde dochter van Lodewijk XV
- Lodewijk van Frankrijk (1729-1765), dauphin van Frankrijk
- Philippe van Frankrijk (1730-1733), prins van Frankrijk en hertog van Anjou
- Marie Adélaïde van Frankrijk (1732-1800), vierde dochter van Lodewijk XV
- Victoire van Frankrijk (1733-1799), vijfde dochter van Lodewijk XV
- Sophie Philippine van Frankrijk (1734-1782), zesde dochter Lodewijk XV
- Thérèse Félicia van Frankrijk (1736-1744), zevende dochter van Lodewijk XV
- Louise Marie van Frankrijk (1737-1787), jongste dochter van Lodewijk XV
- Jean-Antoine Houdon (1741-1828), neoclassicistisch beeldhouwer
- Paul Étienne de Villiers du Terrage (1744-1858), politicus
- Antoine Nicolas Duchesne (1747–1827), botanicus
- Louis Alexandre Berthier (1753-1815), maarschalk, vice-connétable en chef-staf onder Napoleon
- Lodewijk XVI van Frankrijk (1754–1793), koning van Frankrijk en Navarra
- Lodewijk XVIII van Frankrijk (1755-1824), koning van Frankrijk en Navarra
- Karel X van Frankrijk (1757-1836), koning van Frankrijk en Navarra
- Clothilde van Frankrijk (1759-1802), prinses van Frankrijk en koningin van Sardinië
- Elisabeth van Frankrijk (1764-1794), prinses van Frankrijk
- Hyacinthe Jadin (1776–1800), componist en muziekpedagoog
- Rudolphe Kreutzer (1766-1831), componist, violist, dirigent en muziekpedagoog
- Lazare Hoche (1768-1797), generaal van de Franse Revolutie
- Louis Emmanuel Jadin (1768–1853), componist, muziekpedagoog en pianist
- François René Gebauer (1773-1845), componist, professor, muziekpedagoog en fagottist
- Lodewijk Anton van Bourbon (1775-1844), onder de naam Lodewijk XIX Frans troonpretendent van Frankrijk
- Hyacinthe Jadin (1776–1800), componist en muziekpedagoog
- Étienne-François Gebauer (1777–1823), componist en fluitist
- Edme François Jomard (1777-1862), ingenieur, cartograaf en archeoloog
- Marie Thérèse Charlotte van Frankrijk (1778-1851), dochter van Lodewijk XVI
- Karel Ferdinand van Berry (1778-1820), jongste zoon van Karel X
- Jules de Polignac (1780-1847), politicus
- Lodewijk Jozef van Frankrijk (1781-1789), dauphin, tweede kind van Lodewijk XVI
- Adèle d'Osmond (1781-1866), schrijfster, aristocrate en salonhoudster
- Charles-René de Bombelles (1785-1856), Oostenrijks militair, bekend om zijn huwelijk met Marie Louise van Oostenrijk
- Lodewijk XVII van Frankrijk (1785-1795), zoon van Lodewijk XVI
- Sophie Beatrix van Frankrijk (1786-1787), jongste dochter van Lodewijk XVI
- Louis-Étienne Saint-Denis (1788-1856), lijfmammeluk van Napoleon Bonaparte
- Stéphanie de Beauharnais (1789–1860), aangenomen dochter van Napoleon Bonaparte
- Alphonse Henri d'Hautpoul (1789-1865), eerste minister van Frankrijk tijdens de Tweede Franse Republiek
- Louise-Joséphine Sarazin de Belmont (1790-1870), schilder bekend om haar landschappen
- Ferdinand de Lesseps (1805-1894), bedenker van het Suezkanaal
- François Achille Bazaine (1811-1888), generaal en maarschalk
- Gonville Bromhead (1845-1892), Brits militair
- Georges-Antoine Rochegrosse (1859-1938), kunstschilder en tekenaar
- Augustin Chaboseau (1868–1946), schrijver, politicus en martinist
- Georges Lacombe (1868-1916), kunstschilder
- Paul Chabanaud (1876-1959), zoöloog
- Jules Antoine Lissajous (1822-1880), natuur- en wiskundige
- Marcel Godivier (1887-1963), wielrenner
- Jean Taris (1909-1977), zwemmer
- Albert Malbois (1915-2017), bisschop
- Charles De Vlieger (1916-2009), Belgisch volksvertegenwoordiger
- Françoise Adret (1920-2018), danseres, pedagoge en choreografe
- Jean-François Lyotard (1924-1998), postmodern filosoof
- Stéphane Audran (1932-2018), actrice
- Michel Aupetit (1951), aartsbisschop van Parijs
- Michel Gondry (1963), filmregisseur en videoclipmaker
- Stéphane Franke (1964-2011), Frans-Duits langeafstandsloper
- Marc Bourgne (1967), striptekenaar
- Florence Nibart-Devouard (1968), biologe
- Julie Halard-Decugis (1970), tennisster
- Sibyl Buck (1972), Amerikaans model
- Nicolas Anelka (1979), voetballer
- Olivier Thomert (1980), voetballer
- José-Filipe Lima (1981), Portugees golfer
- Olivier Fontenette (1982), voetballer
- Medhi Lacen (1984), voetballer
- Kévin Reza (1988), wielrenner
- Axel Bossekota (1989), Congolees-Belgisch voetballer
- Georges-Kévin N'Koudou (1995), voetballer
- Neal Maupay (1996), voetballer
Literatuur
- Alexandre Maral, Versailles. Château, domaine, ville et territoire, 2025. ISBN 9782262081058
Externe link
- (fr) Website van Ville de Versailles
| Versailles-1: | Versailles (deels) |
| Versailles-2: | Buc · Jouy-en-Josas · Les Loges-en-Josas · Vélizy-Villacoublay · Versailles (deels) · Viroflay |
