Tovertafel is de naam van een interactief spelsysteem voor mensen met cognitieve uitdagingen. Het werd ontwikkeld door het Nederlandse bedrijf 'Active Cues', later 'Tover'. Het projecteert interactieve spellen op tafels, vloeren en andere oppervlakken om het cognitieve, sociale en emotionele welzijn te ondersteunen van mensen met dementie, een verstandelijke beperking of een ontwikkelingsstoornis. Sinds de introductie in 2015 is het systeem in meer dan tienduizend instellingen wereldwijd geïnstalleerd, van verzorgingstehuizen tot scholen voor speciaal onderwijs en bibliotheken.
De productlijn omvat in 2025 de Tovertafel 3, een aan het plafond bevestigde console die is ontworpen voor groepsactiviteiten, en de Tovertafel Pixie, een mobiele en flexibele versie die ontwikkeld is voor persoonsgericht gebruik.
Ontstaan
Het idee achter de Tovertafel ontstond in 2009 als onderdeel van het promotieonderzoek van Hester Anderiesen-Le Riche aan de faculteit Industrieel Ontwerpen van de Technische Universiteit Delft. Haar onderzoek richtte zich op het verminderen van apathie en het bevorderen van cognitief en fysiek welzijn bij mensen met dementie.
Na kleinschalige evaluatie van eerste prototypes kwam de Tovertafel in 2015 officieel beschikbaar. In datzelfde jaar richtte de bedenkster het organisatie op dat het spelsysteem op de markt zou brengen. Dit bedrijf, dat aanvankelijk Active Cues heette, begeleidde de introductie van het product in Nederlandse zorginstellingen en ondersteunde de vroege internationale uitrol verkoop. De naam van de onderneming veranderde na enige jaren in Tover. Het bleef het spelsysteem verder ontwikkelen voor doelgroepen met dementie, een verstandelijke beperking en kinderen in het speciaal onderwijs.
Technologie
Het spelsysteem van de Tovertafel combineert een hoogwaardige projector, bewegingssensoren, audio en gespecialiseerde software om interactieve lichtspellen te projecteren op vlakke oppervlakken zoals tafels, muren, vloeren of rolstoelbladen. De spellen reageren op de hand- en vingerbewegingen van de gebruikers, waardoor ze in realtime met de projecties kunnen communiceren. Het apparaat is zo ontworpen dat er geen voorafgaande training of technische kennis nodig is om ermee te kunnen werken.
Er is een bibliotheek met interactieve spellen beschikbaar voor de Tovertafel, die is ontwikkeld in een co-ontwerpproces met onderzoekers, zorgprofessionals en gebruikersgroepen. De spellen zijn ingedeeld in vijf verschillende niveaus op basis van hun complexiteit, zodat elke speler op zijn eigen niveau en volgens zijn eigen mogelijkheden kan deelnemen. De spellen van de Tovertafel zijn ontworpen om mensen in verschillende stadia van dementie, personen met een verstandelijke beperking met verschillende niveaus van vaardigheden en kinderen met uiteenlopende leerbehoeften te ondersteunen.
Producten
Tovertafel
De eerste Tovertafel werd in 2015 in Nederland gelanceerd en later geüpdatet als de Tovertafel 2. Deze aan het plafond bevestigde systemen zijn ontworpen voor installatie in zorginstellingen en projecteren spellen op vlakke oppervlakken om groepsactiviteiten en sociale interactie te stimuleren en onrustig gedrag te verminderen. In 2025 introduceerde Tover de Tovertafel 3, met verbeteringen op het gebied van projectiekwaliteit, duurzaamheid en gebruikersinterface. Deze tafel is bedoeld voor zowel groeps- als individuele activiteiten in de dementiezorg, de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking en het inclusief onderwijs.
Tovertafel Pixie
De Tovertafel Pixie is de mobiele versie van de Tovertafel, ontworpen voor flexibel gebruik in zowel individuele als kleine groepsverbanden binnen de zorg en het onderwijs. De Tovertafel Pixie, die in 2023 op de markt kwam, wordt vooral gebruikt bij mensen met beperkte mobiliteit en in één-op-één zorgsituaties. Net als de Tovertafel kan de Pixie spelletjes projecteren op tafels, muren, plafonds en rolstoel- of bedtafels, waardoor speelsessies ook buiten gemeenschappelijke ruimtes kunnen plaatsvinden. In 2025 werd het ontwerp van de Tovertafel Pixie bekroond met een Red Dot Design Award in de categorie Product Design.
Onderzoek en impact
Verschillende peer-review studies en evaluaties hebben de veranderingen in apathie, sociale interactie en kwaliteit van leven in de dementiezorg en aanverwante contexten onderzocht. Een studie uit 2017 in het Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie rapporteerde kortetermijnverbeteringen in indicatoren voor kwaliteit van leven tijdens en direct na speelsessies met de Tovertafel, die tot een week na het spelen aanhouden. Een gecontroleerde interventie, gepubliceerd in Frontiers in Neurology in 2024, constateerde een lager niveau van apathie en een toename van positieve sociale interacties onder bewoners van Duitse verpleeghuizen die met de Tovertafel speelden, maar merkte ook op dat er verder langetermijnonderzoek nodig is.
Naast dementiezorg is er ook onderzoek gedaan naar het gebruik van de Tovertafel bij mensen met een verstandelijke beperking en bij kinderen met verschillende leerbehoeften. Een studie van de School of Health, Care and Social Welfare van de Mälardalen University constateerde een toename van sociale interactie en zelfredzaamheid bij spelers met een verstandelijke beperking na gebruik van de Tovertafel.
Awards
- Red Dot Award: Product Design (2025) - Tovertafel Pixie
- EdTech Breakthrough Award: Adaptive Learning Innovation of the Year (2024) - Tovertafel
- CES Editors' Choice: Most Promising Innovation (2022) - Tovertafel
- CCI France Pays-Bas Business Awards: Juryprijs (2022) - Tover
- Utrecht Start-up of the Year Award: Scale-Up categorie (2020) - Tover
- KVK Innovatie Top 100 (2019) - Tover
- PwC Social Impact Lab: Best Scale-Up (2018) - Tover (toen nog Active Cues)
- EIT Digital Challenge: Digital Wellbeing Award (2018) - Tover (toen nog Active Cues)
- EY Entrepreneur of the Year (finalist) (2018) - Hester Anderiesen-Le Riche
- Dutch Game Awards: Best Serious Game (2015) - Tovertafel
- Boer & Croon: Co-Generation Award (2015) - Tover (toen nog Active Cues)
- New Venture Award (2015) - Tover (toen nog Active Cues)
