Rijksweg 10

De A10 omsluit het historische centrum en een groot deel van de vooroorlogse en naoorlogse stad, maar de gemeente Amsterdam strekt zich op veel plaatsen ver buiten de ring uit. Onder meer grote delen van Nieuw-West, Buitenveldert, Amsterdam-Zuidoost, IJburg, Landelijk Noord en Weesp liggen buiten de A10.

Het tracé ligt grotendeels in de gemeente Amsterdam. Rond knooppunt Amstel loopt een deel van de A10 over het grondgebied van de gemeente Ouder-Amstel.

In het dagelijks taalgebruik heeft de ring ook een stedenbouwkundige en sociaal-geografische betekenis gekregen. De begrippen binnen de Ring en buiten de Ring worden veel gebruikt om delen van Amsterdam ten opzichte van de snelweg te situeren. De A10 vormt daarbij zowel een verkeerskundige verbinding als op verschillende plaatsen een fysieke scheiding tussen stadsdelen en aangrenzende landschappen.

De hectometerwaarden van de A10 beginnen bij knooppunt Coenplein en lopen met de klok mee. De nummering van de afritten loopt vanaf hetzelfde knooppunt juist tegen de klok in.

Planning en eerste aanleg

De planning voor een ringvormige hoofdweg rond Amsterdam gaat terug tot de jaren dertig. Voor het westelijke deel bestonden aanvankelijk ideeën die waren geïnspireerd op Amerikaanse parkways, waarbij een hoofdweg in een parkachtige omgeving werd opgenomen.

In 1948 werd op een deel van het latere tracé de Multatuliweg aangelegd. In de naoorlogse periode werd het ringwegconcept verder uitgewerkt als onderdeel van de uitbreiding van het Amsterdamse hoofdwegennet.

In oudere rijkswegenplannen was daarnaast een A3 voorzien, die Amsterdam via Gouda met Rotterdam zou verbinden. Deze autosnelweg is nooit aangelegd. De A10 heeft daardoor nooit een daadwerkelijk knooppunt met de A3 gehad.

De daadwerkelijke aanleg van de autosnelwegring begon in 1962. Op 21 juni 1966 werden de eerste Coentunnel en het wegvak tussen het Coenplein en Bos en Lommer geopend. Dit vormde het eerste deel van de latere Ring West.

Het westelijke traject werd daarna verder naar het zuiden uitgebouwd. Op 2 april 1975 was de verbinding tot knooppunt De Nieuwe Meer gereed. Het wegvak stond vroeger ook bekend als de Einsteinweg.

Ring Zuid, Oost en Noord

De A10-Zuid tussen De Nieuwe Meer en knooppunt Amstel werd op 7 juli 1981 geopend. Dit deel kruist onder meer de Nieuwe Meer via de Schinkelbrug en de Amstel via de Rozenoordbrug.

Het oostelijke gedeelte tussen knooppunt Amstel en knooppunt Watergraafsmeer werd in 1989 voltooid. Het vormt de verbinding tussen de A2 en de A1 en is het kortste van de vier hoofdgedeelten van de ring.

Voor het noordelijke deel waren omvangrijke kunstwerken nodig. De Zeeburgerbrug voert de A10 over het Amsterdam-Rijnkanaal, terwijl de Zeeburgertunnel onder het Buiten-IJ doorloopt. De bouw van de tunnel begon in 1984.

De Zeeburgertunnel is 546 meter lang en bestaat uit twee tunnelbuizen met elk drie rijstroken en een middentunnelkanaal dat bij calamiteiten als vluchtroute kan worden gebruikt.

Met de opening van de Zeeburgertunnel eind september 1990 was de ring na bijna dertig jaar bouwen volledig gesloten. De A10 was daarmee in de volgorde West, Zuid, Oost en Noord tot stand gekomen.

Tweede Coentunnel

De eerste Coentunnel uit 1966 werd door de sterke groei van het verkeer een belangrijk knelpunt. Bij de opening reden er ongeveer 10.000 voertuigen per dag doorheen; in 1989 waren dit er al circa 100.000.

In 2010 begon de bouw van de Tweede Coentunnel. Deze werd in 2013 geopend, waarna de eerste Coentunnel werd gerenoveerd. Door beide tunnels rijden tegenwoordig ruim 130.000 voertuigen per dag. De beschikbare infrastructuur biedt volgens Rijkswaterstaat ruimte aan ongeveer 180.000 voertuigen per dag.

In het tunnelsysteem is tevens capaciteit aanwezig die afhankelijk van de verkeerssituatie kan worden ingezet. Een wisselbaan kan worden gebruikt om in de drukste rijrichting extra capaciteit te bieden.

De Ring A10 wordt doorgaans verdeeld in vier secties:

• Ring Noord: van knooppunt Coenplein via de Zeeburgertunnel naar knooppunt Watergraafsmeer;
• Ring Oost: van knooppunt Watergraafsmeer naar knooppunt Amstel;
• Ring Zuid: van knooppunt Amstel naar knooppunt De Nieuwe Meer;
• Ring West: van knooppunt De Nieuwe Meer naar knooppunt Coenplein.

De rijbaan die tegen de klok in loopt wordt doorgaans de buitenring genoemd; de rijbaan met de klok mee de binnenring.

Afritten

De meeste aansluitingen van de A10 sluiten aan op de Amsterdamse stadsroutes. Het nummer van de stadsroute correspondeert in de meeste gevallen met het afritnummer plus 100: afrit 1 sluit aan op de S101, afrit 2 op de S102 enzovoort tot en met S118. De S100 vormt de centrumring.

Niet alle aansluitingen zijn volledig:

• Afrit 1 is in beide richtingen bruikbaar, maar de verbindingen sluiten door de ligging rond het Coenplein niet in alle richtingen rechtstreeks op de S101 aan. Vanuit Ring Noord kan deze afrit niet rechtstreeks worden genomen.
• Afrit 3 is een halve aansluiting: verkeer kan hier alleen de A10 oprijden richting het zuiden en de snelweg verlaten vanuit het zuiden.
• De aansluitingen 3, 4 en 5 op Ring West zijn door parallelbanen en verbindingswegen gedeeltelijk met elkaar verweven.
• Afrit 7 is in beide richtingen met de A10 verbonden, maar door de nabijheid van knooppunt De Nieuwe Meer zijn niet alle verkeersbewegingen tussen de A4 en de S107 rechtstreeks mogelijk.
• Afrit 10 vormt onderdeel van knooppunt Amstel. De verbinding met de S110 verloopt via een kort gedeelte van de A2.
• Vanuit het oosten moet verkeer voor afrit 13 al vóór knooppunt Watergraafsmeer voorsorteren.
• Afrit 18 ligt direct bij knooppunt Coenplein en is daardoor verweven met de aansluitingen op de A8 en A7.

Naast de reguliere afritten zijn er verschillende aansluitingen voor openbaar vervoer, werkzaamheden en nood- en hulpdiensten.

Kilometrage

De kilometrage van de A10 begint aan de oostzijde van knooppunt Coenplein en loopt met de klok mee over Ring Noord, Oost, Zuid en West terug naar het Coenplein. De afritnummering loopt in de tegenovergestelde richting.

De A10 behoort tot de drukste delen van het Nederlandse hoofdwegennet. Rijkswaterstaat noemt met name het gedeelte tussen afrit S101 en de Coentunnel al jarenlang als een van de grote fileknelpunten.

Ook Ring Zuid verwerkt grote verkeersstromen. Op een gemiddelde werkdag rijden ongeveer 150.000 voertuigen over de A10-Zuid. Tijdens de spits gaat het om ongeveer 9.000 voertuigen per uur. Volgens de projectorganisatie van Zuidasdok bestaat dit verkeer grofweg voor de helft uit doorgaand verkeer en voor de helft uit verkeer met een bestemming in Amsterdam of op de Zuidas.

Door de Zeeburgertunnel rijden volgens Rijkswaterstaat ongeveer 130.000 voertuigen per dag. Ook door de Coentunnel rijden dagelijks ruim 130.000 voertuigen.

FileProof en dynamisch verkeersmanagement

In de jaren 2000 werd de A10 een belangrijk toepassingsgebied voor dynamisch verkeersmanagement. In het kader van het landelijke programma FileProof werden vanaf 2008 onder meer toeritdoseerinstallaties op toeritten van de ring geplaatst en gekoppeld aan verkeersregelinstallaties op het gemeentelijke wegennet.

Het uitgangspunt was dat de snelweg en het stedelijke wegennet gezamenlijk werden geregeld, zodat files op de ring niet zonder meer werden verplaatst naar de aansluitende stadswegen.

Later werd deze vorm van netwerkbreed verkeersmanagement verder ontwikkeld. Rond de Coentunnel wordt de beschikbare capaciteit dynamisch aangepast en kan een wisselbaan in de drukste rijrichting worden ingezet. Bij verkeersopstoppingen achter de tunnel kan bovendien tunneldosering worden toegepast om te voorkomen dat voertuigen in de tunnel tot stilstand komen.

Hieronder staan de werkdaggemiddelden in motorvoertuigen per etmaal voor verschillende telpunten op de A10. De cijfers vanaf 2012 zijn afkomstig uit de INWEVA-reeks van Rijkswaterstaat.

De A10 kent afhankelijk van het traject verschillende aantallen rijstroken. Daarnaast kunnen spitsstroken, wisselbanen en tijdelijke verkeersmaatregelen de beschikbare capaciteit veranderen. Met name bij de Coentunnel is de rijstrookindeling dynamisch.

Op de A10-Zuid wordt binnen het project Zuidasdok een hoofd- en parallelstructuur aangelegd. Het aantal rijstroken wordt daar uitgebreid van vier naar zes per rijrichting. Vier daarvan zijn bestemd voor doorgaand verkeer en twee voor verkeer van en naar de aansluitingen S108 en S109.

De maximumsnelheid is afhankelijk van het wegvak en kan door verkeerssignalering of werkzaamheden tijdelijk lager zijn. Op delen van de A10 zijn spitsstroken aanwezig.

De grootste verbouwing van de A10 vindt plaats aan Ring Zuid. Binnen het project Zuidasdok wordt het ongeveer zes kilometer lange traject tussen knooppunt De Nieuwe Meer en knooppunt Amstel verbreed en opnieuw ingericht. Het totale programma loopt volgens de huidige planning tot 2037.

De A10-Zuid wordt van vier naar zes rijstroken per richting uitgebreid. Vier rijstroken worden bestemd voor doorgaand verkeer en twee voor bestemmingsverkeer van en naar de aansluitingen S108 en S109. Daarmee worden deze verkeersstromen van elkaar gescheiden.

De reconstructie van knooppunt De Nieuwe Meer begon in 2024. Hierbij worden onder meer nieuwe rijstroken en een fly-over aangelegd, bestaande viaducten aangepast en extra Schinkelbruggen gebouwd. De planning voorziet in voltooiing van het knooppunt in 2031.

In het centrale deel van de Zuidas verdwijnt de A10 over ruim één kilometer onder de grond, tussen de omgeving van Begraafplaats Buitenveldert en het Beatrixpark. Daardoor ontstaat bovengronds ongeveer 100.000 m² ruimte voor de uitbreiding van station Amsterdam Zuid, openbare ruimte en groen.

De ontwerpfase van de tunnel begon in september 2024. De tunnelbouw staat naar verwachting vanaf 2027 gepland; volgens de huidige planning zijn de zuidelijke en noordelijke tunnel in 2035 gereed.

Ook knooppunt Amstel wordt volledig gereconstrueerd. De uitvoering daarvan staat vanaf 2028 gepland. Onder meer de hoofd- en parallelrijbanen worden opnieuw ingericht en de Rozenoordbruggen worden vernieuwd en uitgebreid. De voltooiing van knooppunt Amstel, waarmee het programma Zuidasdok aan de wegzijde wordt afgerond, is voorzien voor 2037.

Floriade 1972

Een deel van het dijklichaam waarop later de A10-Zuid werd aangelegd, werd al vóór de openstelling van de snelweg gebruikt bij de Floriade 1972. Het tentoonstellingsterrein bestond uit het speciaal aangelegde Amstelpark, delen van het Beatrixpark, de Amstelhal van de RAI en het dijklichaam waarop later de Ringweg Zuid en Station Amsterdam RAI kwamen te liggen.

De al aanwezige dijklichamen en viaducten maakten het mogelijk verschillende delen van de tentoonstelling ongelijkvloers met elkaar te verbinden.

Op de Ring

Op 21 juni 2025 werd in het kader van Amsterdam 750 een groot deel van Ring West, Zuid en Oost voor één dag afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. Op ongeveer vijftien kilometer snelweg vond het festival Op de Ring plaats, met muziek, sport, kunst en andere activiteiten.

Onderdeel van het programma was een tijdelijk Bos op de Ring, met honderden bomen in plantenbakken. Na afloop werden de bomen elders in en rond Amsterdam geplant.

Naast de A10 kan via verschillende autosnelwegen een grotere gesloten snelwegroute rond Amsterdam worden gereden. Deze loopt vanaf de A10-Noord via de A1, vervolgens over de A9 ten zuiden van Amsterdam en via de A5 en de Coentunnel terug naar de A10-Noord.

Na de aanleg van de Westrandweg als onderdeel van de A5 en de opening van de Tweede Coentunnel werd deze ongeveer 54 kilometer lange route in 2014 in Het Parool aangeduid als de Grote Ring van Amsterdam.

De Grote Ring is geen officiële wegnaam en heeft geen afzonderlijk wegnummer. In het artikel uit 2014 werd voorgesteld de route als A11 te nummeren, maar dit voorstel heeft geen officiële status gekregen.

De wegen die deze grotere route vormen hebben wel een verkeerskundige functie als alternatief voor de A10. Bij afsluitingen en grote werkzaamheden rond Amsterdam leidt Rijkswaterstaat doorgaand verkeer regelmatig om via combinaties van de A1, A9, A5 en andere delen van de A10. Zo wordt bij werkzaamheden aan Ring Zuid verkeer richting het noorden en westen onder meer via de A9 en A5 geleid, terwijl verkeer tussen de oostelijke en zuidelijke delen van de regio via de A1, A9 en A2 kan worden omgeleid.

Daarnaast bestaan in Amsterdam verschillende andere wegen en routes met een ringfunctie:

• de P-route vormt een parkeerring rond het centrum;
• de S100 vormt de Centrumring rond de binnenstad.

Langs en op kunstwerken van de A10 bevinden zich verschillende kunstprojecten. Voorbeelden zijn:

• Schermzicht (A10), een fotoproject langs de A10-West;
• De wokkel (A10), een sculpturale pyloon bij de Zeeburgerbrug.