RISC OS is een besturingssysteem oorspronkelijk ontwikkeld door de Britse firma Acorn voor hun Archimedescomputers. Het systeem was speciaal ontworpen voor Acorns zelf-ontwikkelde ARM-processor. De eerste versie van RISC OS verscheen in 1987 en heet Arthur. De naam RISC OS werd in 1988 in gebruik genomen bij het sterk verbeterde RISC OS 2. Het besturingssysteem is opgeslagen op 2 ROM-chips gevestigd op het moederbord, wat doorgaans resulteert in bijzonder snelle opstarttijden.
Acorn produceerde sinds eind jaren zeventig computers, waaronder de Atom, BBC Micro, de Electron, de BBC Master, de Archimedes en de Risc PC. De firma werd ontbonden in 1998, vlak voor de introductie van de nieuwe Phoebe-computer, die uitgerust zou zijn met RISC OS 4.
Eigenschappen
RISC OS kent een aantal eigenschappen die haar tijd sterk vooruit leken te zijn en wellicht dienden ter inspiratie van soortgelijke vernieuwingen bij bekendere besturingssystemen, zoals Microsoft Windows of Apple Mac OS. Zo bezat Arthur reeds een Icon bar waarmee toegang verkregen werd tot opslagmedia zoals harde schijven en floppydisks. Daarnaast installeren alle geladen programma's hun respectief icoon op deze taakbalk onderaan het beeldscherm. Ook bevat RISC OS sinds 1990 fontweergave met hoge kwaliteit anti-aliasingtechniek. RISC OS ondersteunt sinds het begin een grote mate van slepen en neerzetten, met name opvallend bij het bewaren en uitwisselen van bestanden tussen programma's. Onder RISC OS zijn programma's opgenomen in een speciaal type map, waarvan de naam altijd begint met het '!' symbool. Het installeren van programma's op harde schijf geschiedt doorgaans door het programma-icoon te verslepen vanaf zipbestand of schijfweergavevenster naar de gewenste locatie. Het verwijderen van een bestand of programma gebeurt door het selecteren van de optie 'Verwijderen' in een bestandsmenu. Een installatie of verwijderingsprogramma is derhalve een zeldzaam fenomeen bij RISC OS-gebruik. Tevens een zeldzame voorkoming bij andere besturingssystemen is dat RISC OS toestaat dat de gebruiker vensters bedient of manipuleert zonder dat deze op de voorgrond behoeven te staan. Zodoende is het mogelijk dat een gebruiker bijvoorbeeld tekst invoert in een programmavenster, terwijl dit zich tussen of achter andere vensters bevindt. Menu's onder RISC OS zijn altijd contextueel van aard en bezitten bovenaan een titelbalk waarmee ze verplaatst kunnen worden. Net als bij andere systemen kunnen deze submenu's bevatten, maar onder RISC OS behoeft een menu zich niet noodzakelijkerwijs direct te sluiten nadat een keuze geselecteerd is.
Na Acorn
De firma RISCOS Ltd neemt in 1999 de ontwikkeling van RISC OS voor desktop-computers over. Tot haar opheffing in 2013 heeft zij diverse 4.xx en 6.xx versies van RISC OS geschreven en verkocht. De verkoop is overgenomen door 3QD Developments, de producent van de Risc PC emulator, VirtualRPC.
Als Acorn Ltd. wordt opgesplitst komen de IE rechten van RISC OS terecht bij Pace. Pace gebruikt NCOS, een op RISC OS gebaseerd besturingssysteem, voor settopboxen. Deze broncode wordt, vanaf eind 2002, gebruikt door de firma Castle Technology voor de ontwikkeling van RISC OS 5, een aparte lijn van het besturingssysteem voor de Iyonix-computer. In juli 2003 kondigde Castle aan de IE rechten van RISC OS te hebben aangeschaft. Via de nieuw opgezette firma RISC OS Open Ltd, oftewel ROOL, geeft Castle de broncode van RISC OS 5 open voor het publiek onder een sharedsourcelicentie. Vanaf 1 oktober 2008 wordt de Iyonix-computer niet meer gemaakt. De ontwikkeling van RISC OS 5 is overgenomen door RISC OS Open. RISC OS Open ontwikkelt daarnaast RISC OS 5-versies voor Risc PC, computers met een Texas Instruments OMAP3530 (ARM Cortex-A8) zoals BeagleBoard, OMAP4430 of OMAP4460 (ARM Cortex-A9) zoals PandaBoard, Broadcom BCM2835 zoals Raspberry Pi en de diverse emulaties. Er wordt gewerkt aan een versie voor computers met een Freescale i.MX6.
Versies
| Datum | Versie | Toelichting | Acorn | RISCOS Ltd | Castle RISC OS Open |
26 bit | 32 bit |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1987 | Arthur | Volledig in BBC BASIC geprogrammeerd | Ja | Ja | |||
| 1989 | RISC OS 2 | 512 kilobyte, volledig herschreven | Ja | Ja | |||
| RISC OS 2.01 | Ondersteuning ARM-3-processor en RISC iX | Ja | Ja | ||||
| 1992 | RISC OS 3 | 2 megabyte, betere multitasking | Ja | Ja | |||
| RISC OS 3.11/3.19 | Laatste Archimedesversie | Ja | Ja | ||||
| 1994 | RISC OS 3.5 | Eerste Risc PC-versie | Ja | Ja | |||
| 1995 | RISC OS 3.6 | 4 megabyte, betere netwerkondersteuning | Ja | Ja | |||
| 1996 | RISC OS 3.7 | Ondersteuning StrongARM, diverse optimalisaties | Ja | Ja | |||
| 1998 | RISC OS 3.8 | Beta versie voor Phoebe / Risc PC 2 | Ja | Ja | |||
| 1999 | RISC OS 4.02 | Sterk verbeterde opvolger van RISC OS 3 | Ja | Ja | |||
| 1999 - 2003 | RISC OS 4.03 - 4.05 | Versies voor specifieke hardware | Ja | Ja | |||
| 1999 - 2001 | RISC OS 4.1x - 4.2x | Select 1, Allerlei vernieuwingen | Ja | Ja | |||
| 2002 | RISC OS 4.3x | Select 2 & 3,Vele verbeteringen aan gebruikersinterface | Ja | Ja | |||
| RISC OS 5 | Volledig nieuwe 32 bits-versie voor Iyonix PC | Ja | Ja | ||||
| 2004 | RISC OS 4.39 | Adjust, Vervanging ROM-chip | Ja | Ja | |||
| 2005 | RISC OS 5.10 | Verbeterde ondersteuning Iyonix-hardware | Ja | Ja | |||
| 2006 | RISC OS 4.42 | Versie voor de A9home-computer | Ja | Ja | |||
| 2007 | RISC OS 6 | Drastisch vernieuwde versie met 26/32 bit-neutrale broncode | Ja | Ja | ( Ja) | ||
| 2012 | RISC OS 5.18 | Ondersteuning BeagleBoard | Ja | Ja | |||
| 2013 | RISC OS 5.20 | Ondersteuning Risc PC, A7000(+) | Ja | Ja | |||
| 2018 | RISC OS 5.26 | Open source | Ja | Ja |
De eerste ARM-processoren hadden een 26 bit-geheugenbeheer, de latere een mogelijkheid tot 26 of 32 bit-geheugenbeheer en de nieuwste alleen 32 bit-geheugenbeheer. Voor de nieuwste RISC OS-machines, de Iyonix en de A9, moest dus een nieuwe versie van RISC OS geschreven worden die het 32 bit-geheugenbeheer ondersteunt.
Hardware
| Machine | Uitgebracht | Acorn versie | RISCOS Ltd versie | Castle Technology / RISC OS Open versie | |||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eerste | Laatste | Eerste | Laatste | Eerste | Recentste | ||
| ARM met een 26 bit programmateller | |||||||
| Acorn Archimedes | 1987 - 1992 | 0.20 | 3.1x | n.v.t. | n.v.t. | ||
| ARM met een 26 & 32 bit programmateller | |||||||
| Acorn Risc PC | 1994 | 3.50 | 3.71 | 4.00 | 6.20 | 5.15 | 5.30/5.31 |
| Acorn A7000 and A7000+ | 1995 - 1997 | 3.60 | 3.71 | 4.00 | 6.20 | 5.15 | 5.30/5.31 |
| Acorn Phoebe | 1998 (geannuleerd) | 3.80 (Ursula) | n.v.t. | n.v.t. | |||
| MicroDigital Medi | 1998 | 3.71 | 4.02 | 6.20 | n.v.t. | ||
| MicroDigital Mico | 1999 | n.v.t. | 4.03 | 4.39 | n.v.t. | ||
| RiscStation R7500 | 1999 | n.v.t. | 4.03 | 4.39 | n.v.t. | ||
| Castle Kinetic RiscPC | 2000 | n.v.t. | 4.03 | 6.20 | 5.19 | 5.30/5.31 | |
| MicroDigital Omega | 2003 | n.v.t. | 4.03 | 4.39 | n.v.t. | ||
| Advantage Six A75 | 2004 | n.v.t. | 4.39 | n.v.t. | |||
| ARM met een 32-bit programmateller (ARMv7 of meer, ARMv6 of ARMv5 waar vermeld) | |||||||
| Iyonix Ltd Iyonix PC (ARMv5) | 2002 | n.v.t. | n.v.t. | 5.01 | 5.30/5.31 | ||
| Advantage Six A9 (Home/RM/Loc) (ARMv5) | 2005 | n.v.t. | 4.42 | n.v.t. | |||
| BeagleBoard | 2008 | n.v.t. | n.v.t. | 5.15 | 5.30/5.31 | ||
| Always Innovating Touch Book | 2009 | n.v.t. | n.v.t. | 5.15 | 5.30/5.31 | ||
| OpenPandora's Pandora | 2010 | n.v.t. | n.v.t. | 5.17 | 5.30/5.31 | ||
| PandaBoard | 2011 | n.v.t. | n.v.t. | 5.17 | 5.30/5.31 | ||
| Raspberry Pi (ARMv6, v7-A, v8-A) | 2012 | n.v.t. | n.v.t. | 5.19 | 5.30/5.31 | ||
| Titanium | 2015 | n.v.t. | n.v.t. | 5.23 | 5.30/5.31 | ||
| Wandboard | 2018 | n.v.t. | n.v.t. | 5.23 | 5.31 | ||
| Pinebook | 2022 | n.v.t. | n.v.t. | 5.29 | 5.31 | ||
Merk op dat RISC OS Open de 'even nummers zijn stabiel' versie nummering gebruikt na versie 5.14, dus bij twee vermeldingen is de ene de laatste stabiele en de andere de laatste ontwikkelversie.
RISC OS is ook gebruikt door zowel Acorn als Pace Micro Technology in diverse settopboxen onder de naam NCOS.
RISC OS kan ook draaien op verschillende computer-systeem emulatoren die bovenstaande Acorn machines emuleren.
| Emulator | Machines geëmuleerd | Ondersteunde gastplatforms | Recenste uitgave |
|---|---|---|---|
| !A310Emu | Archimedes | RISC OS | |
| Archie | Archimedes | Windows, DOS | 0.9 - 10 Februari 2001 |
| ArcEm | Archimedes | Windows, Linux, Mac OS, RISC OS | 1.50 - 16 december 2012 |
| Arculator | Archimedes | Windows, Linux | 2.0 - 9 november 2019 |
| Virtual A5000 | Archimedes | Windows | 1.4 |
| Red Squirrel | Archimedes, Risc PC, A7000 | Windows | 0.6 - 28 oktober 2002 |
| RPCEmu | Risc PC, A7000, Phoebe | Windows, Linux, Mac OS, OpenBSD | 0.9.5 - 26 oktober 2024 |
| VirtualRPC | Risc PC | Windows, Mac OS | 5 september 2014 |
Gebruikersclubs
- HCC RISC OS Gebruikers Groep, de gebruikersgroep binnen de Hobby Computer Club (binnen de HCC geen activiteit meer sinds 2008)
- ACorner, de gebruikersclub van RISC OS in Limburg
- Big Ben Club, de landelijke gebruikersvereniging voor Acorn- en RISC OS-gebruikers
