De Herengracht is de tweede van vier Amsterdamse grachten behorende tot de grachtengordel en ligt tussen de Singel en de Keizersgracht. De Herengracht begint in het noorden bij de Brouwersgracht bij de West-Indische huisbrug en Melkmeisjesbrug, buigt zich parallel aan de Singel en de Keizersgracht geleidelijk naar het zuidoosten, en mondt daar uit in de Amstel. De oneven genummerde zijde van de gracht ligt aan de kant van het hart van de stad (de Dam).
- Bij Herengracht 184 en 211 ligt de kruising met de Raadhuisstraat.
- Bij Herengracht 424 en 433 ligt de kruising met de Leidsestraat/Koningsplein.
- Bij Herengracht 482 en 513 ligt de kruising met de Vijzelstraat.
- Bij Herengracht 561 en 563 bij de Reguliersgracht ligt het Thorbeckeplein.
- Bij Herengracht 556 en 587 ligt de kruising met de Utrechtsestraat.
- Bij Herengracht 598 en 627 mondt de gracht uit in de Amstel.
Monumenten
Aan de Herengracht bevinden zich vele monumentale grachtenpanden. Met name de Gouden Bocht staat bekend om zijn grote en fraaie grachtenpanden. Veel panden zijn gebouwd door de Amsterdamse bouwmeesters Philips Vingboons (1607-1678) of Adriaan Dortsman (1635-1682).
Monumentele panden aan de Herengracht:
- 59: De Hond, uit 1659]
- 120: De Coningh van Denemarken, uit 1615
- 170-172: Huis Bartolotti / "Het Bonte Huis", uit ± 1617]
- 203: Koopmanshuis, uit ± 1618
- 274: D' Witte Leli, uit 1739
- 284: Huis Van Brienen, uit 1728
- 361: Sonnenberg, uit ± 1655
- 364-370: Cromhouthuizen, uit 1660 en 1662
- 394: Vier Heemskinderen, uit ± 1671 (ze ook de legende van de Vier Heemskinderen)
- 432: Het voormalig woonhuis van dominee Ferdinand Domela Nieuwenhuis.
- 446: Huis van de Graeff in de (Gouden Bocht), voormalig stadspaleis van Andries de Graeff
- 450: Huis van Deutz, uit 1663, huis van Andries Adolf Deutz van Assendelft na 1722
- 462: Sweedenrijk, uit 1672
- 476: Huis De Vicq uit 1670
- 475: Huis De Neufville (Huis aan de Bocht), uit 1731 en 1733
- 478: Huis van John Sillem (1837-1896), Nederlandse bankier
- 502: Huis met de Kolommen, uit 1672; ambtswoning van de burgemeester.
- 512: Huis van de familie Van Lennep van 1778 tot 1860
- 528-530: Twee woonhuizen onder één dak uit 1686, gebouwd in opdracht van de gebroeders Louis of Lodewijk Trip (1605-1684) en Hendrick Trip (1607-1666), diezelfde opdrachtgevers van het Trippenhuis aan de Kloveniersburgwal 29 in Amsterdam. Vestibule 528 verbouwd door architect Eduard Cuypers in 1895
- 572: Heren aan de Gracht, met 18e-eeuwse stijlkamers
- 573: voormalig woonhuis van Cornelis de Graeff
Historische tuinen:
- 412: De tuin en het tuinhuis van G. Belin la Garde
- 168: Historische tuin
Musea
- Het Grachtenmuseum op Herengracht 386.
- Het KattenKabinet op Herengracht 497.
- Het Geelvinck-Hinlopen Huis op Herengracht 518 (ingang: Keizersgracht 633).
- Het Tassenmuseum Hendrikje op Herengracht 573.
- Het Huis Willet-Holthuysen op Herengracht 605 met een aan de Amstelstraat grenzende formele tuin.
Het Bijbels Museum was tot 2020 gevestigd in het Cromhouthuis aan Herengracht 366. De activiteiten van het Toneelmuseum (voorheen in Huis Bartolotti) zijn overgenomen door het Theater Instituut Nederland (TIN) aan de Sarphatistraat 53.
Bruggen
De Herengracht wordt door elf bruggen overspannen:
| Brugnummer | Naam | Gebruik | Type | Wijdte doorvaartopening | Hoogte doorvaartopening | Doorvaarthoogte bij 4 m wijdte | Beheer |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 18 | Herenstraat | Welfbrug | 5,70 | 2,34 | 1,82 | Centrum | |
| 20 | Anton Jolingbrug | Leliegracht | Vaste brug | 5,70 | 1,80 | Centrum | |
| 22 | Warmoesbrug | Raadhuisstraat | Vaste brug | 5,75 | 1,80 | DiVV | |
| 24 | Hartenstraat | Vaste brug | 5,61 | 1,79 | Centrum | ||
| 25 | Wolvenstraat | Vaste brug | 5,65 | 1,79 | Centrum | ||
| 26 | Vingboonsbrug (officieus) | Wijde Heisteeg | Vaste brug | 6,84 | 1,80 | Centrum | |
| 29 | Koningssluis | Koningsplein | Vaste brug | 6,92 | 1,80 | DiVV | |
| 30 | Isa van Eeghenbrug | Vijzelstraat | Vaste brug | 6,98 | 1,80 | DiVV | |
| 32 | Kaasmarktsluis | Reguliersgracht | Vaste brug | 6,71 | 3,01 | 2,20 | Centrum |
| 34 | Utrechtsestraat | Vaste brug | 6,80 | 1,80 | DiVV | ||
| 35 | Hendrick Jacobsz. Staetsbrug | Amstel | Vaste brug | 6,00 | 2,71 | 2,22 | Centrum |
Bij de doorvaarthoogtes in de tabel dient men rekening te houden met het feit dat de Herengracht net zoals alle andere grachten in de binnenstad op - 0,40 m van het NAP ligt.
Geschiedenis
De Herengracht kwam vanaf 1612 tot stand op initiatief van burgemeester Frans Hendricksz. Oetgens, stadstimmerman Hendrick Jacobsz. Staets en stadslandmeter Lucas Jansz Sinck. Aanvankelijk was het een (in 1585 gegraven) vestinggracht voor de bedrijven en lijnbanen die achter de Singel waren gevestigd. De gracht liep binnen de stadswal parallel aan de gracht buiten de stadsmuur. De Herengracht vertoont daardoor bij de Driekoningenstraat nog steeds een knik; de buitengracht was daar om een bolwerk heen gelegd. Van sloot tot de huidige gracht verbreed, kreeg de gracht in 1612 de naam Herengracht, naar de Heren Regeerders van de stad Amsterdam.
Het deel tussen Leidsegracht en de Binnen Amstel behoort tot de uitleg van na 1658. In dit gedeelte ligt de Gouden Bocht, het meest prestigieuze deel van de Herengracht. Hier werden veel huizen bewoond door regenten, burgemeesters en handelslui, die hun kapitaal verdienden in de handel met Zuid-Amerika of Nederlands-Indië.
Bij de laatste uitbreiding werd het gedeelte ten oosten van de Amstel tot aan het water van het IJ aangelegd. Dit laatste deel, gelegen in het destijds welvarende deel van de Amsterdamse Jodenbuurt, kreeg de naam Nieuwe Herengracht.
Afbeeldingen
Foto's
Historische kaarten
In kunst
Andere Herengrachten
Sinds de fusie van Weesp met de gemeente Amsterdam kent de gemeente ook de Herengracht in Weesp. De gemeente heeft echter besloten dat Weesp een woonplaats binnen de gemeente is, waardoor er binnen de gemeente twee Herengrachten kunnen bestaan zowel in de woonplaats Amsterdam als in de woonplaats Weesp.
De Herengracht in Den Haag is gedempt. Maarssen kent ook een Herengracht, op de rechteroever van de Vecht. Verder zijn er Herengrachten in Drimmelen, Leiden, Muiden, Middelburg, Purmerend, Terneuzen en in Kaapstad en andere plaatsen in Zuid-Afrika.
Varia
- In Madurodam is een deel van de Amsterdamse Herengracht in miniatuur te zien.
