Dom van Aken

Het bouwwerk is voortgekomen uit de hofkapel van Karel de Grote, die deel uitmaakte van de oorspronkelijke Akense koningspalts. Het achthoekige gedeelte, de Paltskapel, die thans als het middelpunt van de kerk fungeert, werd tussen 796 en 804 gebouwd naar Byzantijnse voorbeelden. De bouw werd voltooid door de bouwmeester Odo van Metz. De kerk werd ingewijd in 804 tijdens Driekoningen, naar verluidt door paus Leo III, dezelfde paus die Karel de Grote in 800 tot keizer had gekroond. Karel werd hier in 814 begraven. Tijdens een aanval van de Vikingen in 881 werd de kapel zwaar beschadigd en pas honderd jaar later, in 983, was hij weer gerestaureerd.

Nadat Karel de Grote in 1165 op voorspraak van Frederik Barbarossa heilig verklaard was door tegenpaus Paschalis III, kwam een stroom van pelgrims naar de kerk op gang. Hierom werd in 1355 een gotische koorhal gebouwd en een tweedelige Capella vitrea (glazen kapel). Deze werd ingewijd op de 600ste sterfdag van Karel. De koepel, een aantal kapellen en de toren werden op latere tijdstippen toegevoegd.

In 1881 werd de kerk onder leiding van de architect Joseph Buchkremer gerestaureerd, waarbij het in de barokke periode aangebrachte stucwerk werd verwijderd. Omstreeks 1900 werd de mozaïekdecoratie aangebracht, mede ingegeven door het op handen zijnde bezoek van keizer Wilhelm II in 1902.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef de Dom van Aken als een van de weinige bekende Duitse historische gebouwen grotendeels onbeschadigd. Er sneuvelden alleen enkele glas-in-loodramen.

De kerk werd in 1978 als eerste Duitse monument op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO geplaatst.

Een sage vertelt over het ontstaan van de dom: Bij het bouwen van de dom was op een gegeven moment het geld op. Satan wilde wel helpen, maar hij wilde dan wel de eerste ziel hebben die de kerk binnenging. Hij verwachtte natuurlijk dat de bisschop als eerste de kerk binnen zou gaan, maar de mensen waren ook niet helemaal gek en stuurden een wolf vooruit.

Toen de Satan het bedrog bemerkte werd hij woedend. Huilend en rennend kwam hij de kerk uit. Hij sloeg daarbij de deur zo hard dicht dat hij daarbij zijn duim verloor. De duim kan men tegenwoordig nog steeds voelen in een gat van het ornament van de rechter leeuw op de bronzen voordeuren. Satan kwam terug voor wraak met een heleboel zakken zand. Hij wilde de dom verwoesten door hem met zand te bekogelen. Doordat hij zijn duim kwijt was kon hij echter niet goed mikken. Hij miste de kerk en veel zand kwam in de omgeving terecht. Dit verklaart volgens de sage het ontstaan van de Lousberg en waarom de omgeving zo heuvelachtig is.

Een uniek element in het interieur van de Akense domkerk is de karolingische Paltskapel met de bronzen koorhekken, die tot de belangrijkste werkstukken uit de 8e en 9e-eeuwse Akense werkplaatsen gerekend worden. Midden in het octagoon hangt de Barbarossaluchter, een 12-eeuwse kroonluchter, die delzelfde vorm heeft als de paltskapel. De kroonluchter stelt het hemelse Jeruzalem voor en was een geschenk van Frederik Barbarossa en zijn vrouw Beatrix.

In het gotische koor staan het Karlschrein en het Marienschrein, twee reliekschrijnen uit de late 12e, vroege 13e eeuw, die tot de topstukken van de Maaslandse edelsmeedkunst worden gerekend. De belangrijkste relikwieën van de kerk worden in het Mariaschrijn bewaard. Hierin bevinden zich volgens de traditie de windselen en de lendendoek van Jezus Christus, het kleed van Maria en de onthoofdingsdoek van Johannes de Doper. In het koor hangt een Marianum van de Maastrichtse beeldsnijder Jan van Steffeswert uit 1524.

In de kerk bevindt zich het graf van Otto III. Verder staat er een schaalmodel van de fontein van de Sint-Pieter. De Dom van Aken bezit verschillende Karolingische bronzen deuren, waarvan de Wolfsdeur (Wolfstür) in de hoofdingang de belangrijkste is.

De Dom van Aken is een kerk die model heeft gestaan voor verschillende andere kerken. Zo was de eerste Sint-Donaaskerk op de Burg te Brugge op het Akense origineel geïnspireerd.

• Maas, Walter, Der Aachener Dom. Keulen, 1984