Chieftain

Op het eind van de Tweede Wereldoorlog was voor het Britse leger de Centurion ontwikkeld en na de oorlog was deze als middelzware tank in dienst genomen. Het leger was niet tevreden over deze tank: om te beginnen was het kanon (de twintig-ponder, 84mm) te zwak om zware tanks van de Sovjet-Unie, zoals de IS-3, met succes te bestrijden. Daarom was het nodig de Centurion te ondersteunen met een superzware tank, de Conqueror, bewapend met een 120mm-kanon. Het in dienst hebben van twee tanktypes was duur en onhandig. Er bestond dus behoefte aan een tank die minstens even goed bewapend en gepantserd was als de Conqueror, maar liefst niet zwaarder woog dan de Centurion.

Een van de oorzaken van mislukkingen in de Britse ontwikkeling van gevechtstanks lag in de haast waarmee men tijdens de oorlog nieuwe types in productie genomen had (zie de vele types cruiser tank): men had nooit de tijd gehad alle componenten van een voertuig goed te integreren. Om met die trend te breken begon het Fighting Vehicles Research and Development Establishment in 1950 met de ontwikkeling van een Medium Gun Tank No 2 (No 1 was de Caernarvon), waarbij dit instituut allerlei configuraties diende te onderzoeken. Enigszins geschrokken door de uit de hand lopende kosten, besloot de Britse generale staf in 1954 alle inspanningen te concentreren in een zo conventioneel mogelijk ontwerp, de FV 4101, dat dan wel zo verfijnd mogelijk moest worden.

Leyland Motors zou nieuwe ontwerpprincipes toepassen in het prototype van een omgebouwde Centurion, de FV 4202 (FV staat voor fighting vehicle: gevechtsvoertuig). Tot 1956 had men een tank in gedachten met een nieuw ontworpen 105mm-kanon en een massa van hooguit 45 ton. In dat jaar reden echter opstandelingen tijdens de Hongaarse Opstand door de muur van de Britse ambassade met een T-54, de standaard Sovjet middelzware tank. Het voertuig werd uiteindelijk teruggegeven, maar niet dan nadat het onderzocht was door de geheime dienst: de T-54 bleek geen frontpantser te hebben van 120 mm, zoals men tot dan toe had aangenomen, maar van 210 mm! In reactie werd de Centurion onverwijld uitgerust met het nieuwe 105mm-kanon en werd een 120mm-kanon gepland voor de FV 4201. Op 21 augustus 1958 kreeg Leyland de opdracht voor het bouwen van een eerste prototype; in maart 1959 was het houten model op ware grootte gereed; in september het voertuig zelf, de P1. Vickers-Armstrongs en de Royal Ordnance Factory maakten aan de hand daarvan ieder drie verdere prototypes die beproefd werden tussen juli 1961 en april 1962. De testen leidden tot vele veranderingen in het ontwerp. In dat laatste jaar werd al begonnen met de productie van een voorserie van veertig, uitgevoerd in ongehard staal, de Chieftain Mark 1.

De eerste voertuigen van de massaproductieversie, de Mark 2, werden afgeleverd begin 1967. Ten tijde van de introductie was de Chieftain de zwaarst bewapende en gepantsterde tank op de markt. Een belangrijke vernieuwing was dat de chauffeur niet rechtop zat maar achterover leunde: dit maakte een lagere romp mogelijk. Wel was de motor vanaf het begin niet sterk genoeg om de tank de gewenste snelheid te geven: ook leed deze motor regelmatig aan mechanische problemen. Naarmate anti-tank munitie krachtiger werd bleek de Chieftain in toenemende mate kwetsbaar en werden maatregelen genomen om de bepantsering te verbeteren: deze verbeteringen (tot en met de Mk 12) resulteerden uiteindelijk in de Challenger 1, die vanaf 1983 in dienst kwam.

De bekendste gebruiker was het Verenigd Koninkrijk dat de Chieftain in dienst had van 1967 tot 1995. De grootste buitenlandse gebruiker was Iran (707 Mk-3P en Mk-5P, 187 FV4030-1, 41 ARV en 14 AVLB varianten): het Iran van de Sjah kocht deze vóór de revolutie van 1979. Na de revolutie werden verdere bestellingen, van de FV4030-2 (Shir 1) en FV4030-3 (Shir 2) series, geannuleerd. In 2005 had Iran er nog 100 in dienst (100 in 1990, 250 in 1995, 140 in 2000); later werd een aantal waarschijnlijk omgebouwd tot zogenaamde Mobarez tanks (Iran is niet royaal met details over de eigen strijdkrachten) in hetzelfde programma dat ook de T-72 opwaardeerde.

Ook van Jordanië (274 Khalid-tanks geleverd tussen 1981 en 1985 plus 90 Mk 3 en Mk 5 varianten verkregen via Irak dat ze buitgemaakt had op Iran), Iran (buitgemaakt op Iran), Koeweit (175 in 1976) en Oman (27 geleverd tussen 1981 en 1985) is bekend dat ze Chieftains in dienst hadden.

Israel ontving er twee in het kader van een gezamenlijk ontwikkelingsprogramma met het Verenigd Koninkrijk: deze twee bleven in dienst tot 1969.

Nederland

Een Chieftain Mk 2 werd tussen 15 januari en 22 maart 1968 door het Detachement ter Beproeving van Voertuigen van de Koninklijke Landmacht getest tegenover een Leopard 1 gevechtstank. Hier verloor de Chieftain van de Leopard 1 grotendeels door de slechte bouwkwaliteit van de motor: deze lekte zoveel olie dat het compartiment waar deze in geplaatst was zwart werd.

De Chieftain werd actief in de strijd gebruikt in de Irak-Iranoorlog en (beperkt) in de Golfoorlog. De resultaten in de Irak-Iranoorlog waren zeer slecht: Irak maakte aanmerkelijke aantallen van deze tank buit. Hierbij speelde mogelijk ook een rol dat na de revolutie het Iraanse leger aanmerkelijk 'gezuiverd' was van politiek ongewenste elementen.