Albanezen

Albanezen hebben een Indo-Europese oorsprong. De meeste hedendaagse historici leggen verband met de Illyriërs, Thraciërs en Daciërs; volkeren die sinds de oudheid op de Balkan leefden. De eerste politieke entiteit van Albanezen ontstond in de 12e eeuw en verwierf hiermee onafhankelijkheid van het Byzantijnse Rijk. In de daaropvolgende eeuwen bestuurden verschillende Albanese adellijke families machtsgebieden. Vanaf de 15e eeuw vielen deze gebieden geleidelijk onder bestuur van het Ottomaanse Rijk dat sindsdien vier eeuwen over Albanië zou regeren, hetgeen dat resulteerde in bekering naar de islam door het merendeel van de Albanezen.

In 1912 riep het huidige Albanië onafhankelijkheid uit van het Ottomaanse Rijk en in 1913 werd deze erkend door de internationale gemeenschap. Tegelijkertijd werd door de Grote mogendheden besloten dat Albanië aanzienlijk veel grondgebied moest afstaan aan diens buurlanden, waardoor veel Albanezen buiten de grenzen van het moderne Albanië kwamen te wonen. In 2008 verklaarde Kosovo, een op dat moment Servische provincie met een etnisch Albanese meerderheid (90%), zich eenzijdig onafhankelijk.

Etnische Albanezen zijn verdeeld over twee stammen, de Gegen en de Tosken. De scheidingslijn tussen de twee groepen is de Shkumbinrivier in Centraal-Albanië.

• De Gegen (Gegët) zijn inheems in het noorden van Albanië, in Kosovo, in het westen van Noord-Macedonië, in het zuidoosten van Servië en in het zuiden van Montenegro.
• De Tosken (Toskët) zijn inheems in het zuiden van Albanië, het noordwesten van Griekenland en in het zuiden van Noord-Macedonië.

Beide stammen zijn overwegend islamitisch. De christelijke minderheden verschillen in stroming: de Gegen zijn rooms-katholiek en de Tosken oosters-orthodox.

De sociale en culturele verschillen tussen de noordelijke Gegen en zuidelijke Tosken zijn in de moderne tijd grotendeels vervaagd. De verschillen waren tot halverwege de 20e eeuw vooral gebaseerd op het feit dat de Gegen vasthielden aan een stamcultuur, een opvatting die de Tosken, mede door de snellere verstedelijking van hun nederzettingen, al geruime tijd hadden verlaten.

Albanië

In de Albanese volkstelling van 2023 identificeerden 2.182.917 personen zichzelf als etnische Albanezen, hetgeen 91% van de Albanese bevolking is.

Kosovo

De Albanezen vormen de grootste bevolkingsgroep in Kosovo. In 2024 telde Kosovo 1.454.963 etnische Albanezen, zij vormen daarmee ruim 90% van de totale bevolking.

Noord-Macedonië

Volgens de meest recente volkstelling in 2002 telde de Republiek Noord-Macedonië 2.022.547 inwoners, waarvan 509.083 etnische Albanezen (oftewel: 25,2% van de Macedonische bevolking). De Albanese minderheid woont vooral in het noordwesten en het westen van het land. Grote aantallen Albanezen wonen in de gemeenten Tetovo/Tetovë (70,3% van de bevolking), Gostivar (66,7%), Debar/Dibër (58,1%), Struga/Strugë (56,8%), Kičevo/Kërçovë (54,5%), Kumanovo/Kumanovë (25,8%) en de hoofdstad Skopje/Shkup (20,4%). Albanezen vormen in 15 van de 80 gemeenten een meerderheid van de bevolking, met name in plattelandsgebieden. Slechts 3 steden (van de 34 Macedonische steden) hebben een Albanese bevolkingsmeerderheid.

Montenegro

Volgens de meest recente volkstelling in 2011 telde Montenegro 620.000 inwoners, waarvan ruim 30.000 etnische Albanezen (oftewel: 4,9% van de bevolking). Albanezen zijn met name geconcentreerd in het zuidoosten en oosten van Montenegro, langs de Montenegrijnse grens met Albanië. De grootste en belangrijkste nederzetting van Albanezen in Montenegro is Ulcinj, waar ook het hoofdkantoor van de Albanese Nationale Raad is gevestigd. Naast een Albanese bevolkingsmeerderheid in Ulcinj (71%) en het nieuwgevormde Tuzi (68%), vormen Albanezen een significante minderheid in de gemeenten Gusinje (40%), Plav (19%), Bar (6%), Podgorica (5%) en Rožaje (5%).

Diaspora

De Albanese diaspora vormt een van Europa's grootste diaspora's. De emigratie van Albanezen vanuit Albanië vindt al plaats sinds de vroege middeleeuwen, toen tal van christelijke Albanezen naar Zuid-Italië, Griekenland en Dalmatië in Kroatië emigreerden om te ontsnappen aan verschillende sociaal-politieke moeilijkheden en de Ottomaanse heerschappij. In deze landen zijn zij een erkende minderheid, namelijk de Arbëreshë in Italië, de Arvanieten in Griekenland en de Arbanasi in Kroatië. Ook in Turkije leven er mensen met Albanese oorsprong. Deze immigratie stamt, net als die van de Arbëreshë, af uit de Ottomaanse tijd toen bekeerde Albanese moslims naar Turkije vertrokken. De schatting van Turken met Albanese voorouders zou een paar miljoen tellen, echter erkennen tot nog toe enkel 500.000 mensen in Turkije Albanese roots te hebben.

De moderne Albanese diaspora is grotendeels gevormd sinds 1991, na de val van het communisme in Albanië. Ruim 800.000 Albanezen hebben het land sinds 1991 verlaten, de meesten vestigen zich in Griekenland en Italië, hetzij permanent, hetzij als tijdelijke arbeidskrachten.

In de huidige tijd wonen er grootschalige Albanese gemeenschappen in Noord-Amerika en dan met name in de Verenigde Staten, waar velen van hen tot de Italiaans-Albanese gemeenschap horen. Omdat de Arbëreshë ook vanuit de Verenigde Staten en Italië naar Argentinië zijn vertrokken en zij daar onder de Italiaanse-Argentijnen vallen, zijn er in Argentinië ook mensen met Albanese oorsprong. In Canada en Australië leven er aanzienlijke aantallen Albanezen, deze zijn voornamelijk geëmigreerd uit Albanië.

In West-Europa zijn grote Albanese gemeenschappen woonachtig in Duitsland, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk en in mindere mate in Frankrijk, Zweden, België en Nederland. Hoewel er al in de jaren 80 en begin jaren 90 immigratie van etnische Albanezen uit het voormalige Joegoslavië voordeed, vluchtten de meeste etnische Albanezen eind jaren 90 in groten getale van de burgeroorlog in Joegoslavië die uitbrak tussen verschillende etnische groepen.

De religieuze voorkeur van Albanezen verschilt van land tot land (zie onderstaand tabel).

Onder religieuze Albanezen is de islam de grootste religie. Tijdens de Ottomaanse heerschappij bekeerden de Albanezen zich merendeels tot de islam.

De Albanezen uit Albanië zijn overwegend moslim (soennisme) met aanzienlijke aantallen christelijke minderheden verdeeld tussen de stromingen rooms-katholiek en oosters-orthodox. De Albanezen uit de voormalig Joegoslavische landen Kosovo, Noord-Macedonië, Servië en Montenegro zijn ook overwegend moslim met kleinere gemeenschappen rooms-katholieken.

De rooms-katholieke Albanezen komen vooral uit Noord- en Centraal-Albanië, in de omgeving van Shkodër en Lezhë en in de regio Dukagjini van Kosovo, het westen van het land, met als belangrijkste plaatsen Gjakovë, Pejë en Klinë en enkele omringende dorpen. Een aanzienlijke minderheid van de Albanezen in Montenegro is eveneens rooms-katholiek. In Kroatië is de helft van de etnische Albanezen (Arbanasi) christelijk, zij kwamen hoofdzakelijk vanuit het noorden van Albanië naar Kroatië tijdens de Ottomaanse heerschappij.

De laatste belangrijkste religie onder Albanezen is de Albanees-Orthodoxe Kerk, deze stroming van het christendom heeft vooral veel volgelingen in Centraal- en Zuid-Albanië. De oosters-orthodoxe Albanezen behoren vooral tot de Tosken, zij leven hoofdzakelijk in Zuid-Albanië, Griekenland (Arvanieten), Italië (Arbëreshë) en de Verenigde Staten. In Italië en de VS vallen veel Albanezen onder de Italiaans-Albanese gemeenschap en zijn zij volgelingen van de Italo-Albanese-Katholieke Kerk.

Ondanks de religieuze verschillen verenigen etnische Albanezen elkaar doorgaans door dezelfde identiteit en de Albanese taal.

De Albanezen spreken Albanees, een Indo-Europese taal zonder nauwe verwanten. Het Albanese alfabet is gebaseerd op het Latijnse en heeft 36 letters. Er zijn twee dialecten van het Albanees: het Gegisch (noorden) en het Toskisch (zuiden).

• Ismail Qemali, politicus
• Ali Pasja, politicus
• Enver Hoxha, politicus
• Ahmet Zogu, politicus
• Sali Berisha, politicus
• Ibrahim Rugova, politicus
• Mohammed Ali van Egypte, politicus
• Skanderbeg, militair
• Isa Boletini, militair
• Adem Jashari, militair
• Prek Cali, militair
• Naim Frashëri, dichter
• Ismail Kadare, dichter
• Theofan Noli, patriarch
• Sadik Kaceli, kunstschilder
• Paus Clemens XI, paus
• Moeder Teresa, katholieke zuster
• Dua Lipa, zangeres
• Amanda Koçi, zangeres
• Bebe Rexha, zangeres
• Era Istrefi, zangeres
• Rita Ora, zangeres
• Dhurata Dora, zangeres
• Loredana Zefi, zangeres
• Klodiana Shala, atlete
• Mirela Maniani, atlete
• Luiza Gega, atlete
• Romela Begaj, atlete
• James Belushi, acteur
• John Belushi, acteur
• Enver Gjokaj, acteur
• James Biberi, acteur
• Alexander Moisi, acteur
• Stan Dragoti, filmregisseur
• Masiela Lusha, actrice
• Eliza Dushku, actrice
• Arta Dobroshi, actrice
• Kosovare Asllani, voetbalster
• Thomas Strakosha, voetballer
• Erjon Bogdani, voetballer
• Elseid Hysaj, voetballer
• Lorik Cana, voetballer
• Xherdan Shaqiri, voetballer
• Granit Xhaka, voetballer
• Vedat Muriqi, voetballer
• Armando Sadiku, voetballer
• Hakan Şükür, voetballer
• Besnik Hasi, voetbaltrainer
• Majlinda Kelmendi, judoka
• Distria Krasniqi, judoka