ဆာဘားပြည်နယ် (အင်္ဂလိပ်: Sabah State) သည် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းခရိုင် ဘော်နီယိုကျွန်းပေါ်ရှိ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆာဘားသည် မလေးရှား အနောက်တောင်ဘက် ဆာရာဝပ်ပြည်နယ်နှင့် တောင်ဘက်တွင် အင်ဒိုနီးရှား ၏ ကာလီမန်တန်ဒေသနှင့်နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ Labuan ၏ ဖက်ဒရယ်နယ်မြေ သည် ဆာဘားကမ်းခြေအလွန်တွင်တည်ရှိသည်။ ဆာဘား သည်အနောက်ဘက်တွင် ဗီယက်နမ် နှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ သည်မြောက်ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်တွင်ရေကြောင်းနယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ Kota Kinabalu သည်ပြည်နယ်၏မြို့တော်၊ ပြည်နယ်၏စီးပွားရေးအချက်အချာနေရာနှင့် ဆာဘား ပြည်နယ်အစိုးရ၏ နေရာဖြစ်သည်။ Sabah ရှိအခြားအဓိကမြို့ကြီးများမှာ Sandakan နှင့် Tawau တို့ဖြစ်သည်။ မလေးရှားတွင် ၂၀၁၅ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူမှုအရပြည်နယ်လူ ဦး ရေမှာ ၃,၅၄၃,၅၀၀ ဖြစ်သည်။ Sabah တွင်အပူပိုင်း မိုးသစ်တောများ နှင့်တိရစ္ဆာန်များနှင့်အပင်မျိုးစိတ်များပေါများသော အီကွေတာရာသီဥတုရှိသည် ။ ပြည်နယ်သည်အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင်ရှည်လျားသော တောင်တန်းများ ရှိပြီး Crocker Range National Park ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ Kinabatangan မြစ် သည်မလေးရှားနိုင်ငံ၏ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်သော Sabah နှင့် Kinabalu တောင်တန်းများ ကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းသည် Sabah ၏အမြင့်ဆုံးနေရာနှင့်မလေးရှားနိုင်ငံဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
Historical affiliationsSultanate of Brunei 15th century–1882
Sultanate of Sulu 1658–1882
British North Borneo 1882–1941; 1945–1946
Empire of Japan 1942–1945
British North Borneo Crown 1946–1963
မလေးရှား 1963–present
ပဉ္စမမြောက် ဆူလတန်ဘုရင်၏ နန်းစံစဉ်ကာလအတွင်း Bolkiah 1485 နှင့် 1524 အကြား, အ Sultan ရဲ့ thalassocracy မြောက်ပိုင်းဘော်နီယိုနှင့်ကျော်တိုးချဲ့ Sulu ကျွန်းစု ဝေးသကဲ့သို့, Kota Seludong (ကျြမှောကျခတျေ မနီလာ က၎င်း၏နှင့်အတူ) ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ဝေး၏အဖြစ်တိုးချဲ့ Banjarmasin, ဆည်းပူးနေ ပေါ်တူဂီသို့မလက္ကာကျသွား ပြီးနောက်ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု၏အားသာချက်။ ၁၅ ရာစုတွင်ဘရူနိုင်းနိုင်ငံသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မှစ၍ ဘရူနိုင်းမလေးလူမျိုးများသည် ဆာဘားသို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ပြည်တွင်းရေးပ,ိပက္ခ၊ ပြည်တွင်းစစ်၊ ပင်လယ်ဓားပြမှုနှင့် အနောက်အင်အားကြီးနိုင်ငံများရောက်ရှိလာခြင်း တို့ကြောင့်ဘရူနိုင်းအင်ပါယာသည်စတင်ကျဆင်းလာသည်။ ဘရူနိုင်းသို့ပထမ ဦး ဆုံးအကြိမ်လာရောက်လည်ပတ်သည့်ဥရောပသားများသည်ပေါ်တူဂီလူမျိုးများဖြစ်ပြီးထိုအချိန်ကဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၏မြို့တော်ကို ကျောက်တုံးကျောက်တုံးများ ဝိုင်းရံထားကြောင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၅၂၁ တွင် ဖာဒီနန်မက်ဂျလန် သေဆုံးပြီးမကြာမီတွင်သူ၏စူးစမ်းရှာဖွေရေးအဖွဲ့သည်မြောက်ပိုင်းအစွန်အဖျားရှိ Borneo ရှိ Balambangan နှင့် Banggi ကျွန်းများသို့ရွက်လွှင့်သွားသောအခါစပိန်တို့ကလိုက်ကြသည်။ နောက်ပိုင်း ၁၅၇၈ ခုနှစ် Castilian စစ်ပွဲတွင် နယူးစပိန် မှရွက်လွှင့ ်၍ မနီလာကိုဘရူနိုင်းမှသိမ်းယူခဲ့သော စပိန် သည်ဘရူနိုင်းအားစစ်ပွဲကိုမစွန့်ခွာမီခေတ္တသိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့်မအောင်မြင်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ စူလူးဒေသသည် ၁၅၇၈ တွင်လွတ်လပ်ရေးရခဲ့ပြီးသူတို့၏ကိုယ်ပိုင်စူလတန်နတ် ကို Sulu ၏ Sultanate ဟုခေါ်သည်။
၁၈၄၆ တွင် Sabah ၏အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ Labuan ကျွန်းကိုဘူရွန်မှ Sultan က Labuan စာချုပ်အရ ဗြိတိန်သို့လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီး ၁၈၄၈ တွင် ဗြိတိသျှ Crown ကိုလိုနီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘရူနိုင်းရှိအမေရိကန်ကောင်စစ်ဝန်ကလော့ဒ်မောရှေသည် Labuan တွင်ဗြိတိသျှတို့တည်ရှိမှုကိုတွေ့မြင်ပြီးနောက် ၁၈၆၅ တွင်ဘော်နီယိုမြောက်ပိုင်းရှိမြေကွက်တစ်ကွက်အတွက်ဆယ်နှစ်ငှားရမ်းခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက်မောရှေသည် အမေရိကန်ကုန်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီဖြစ်သော Borneo ၊ ဂျိုးဇက်ဝီလျံ Torrey နှင့် သောမတ်စ်ဘရက်ဒလီဟာရစ် တို့ပိုင်ဆိုင်သည့်ကုမ္ပဏီနှင့်တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများထံလွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီသည် Kimanis ကို (Ellena ဟုအမည်ပြောင်းပေးသည်) ကိုရွေးချယ်ပြီးထိုတွင်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုစတင်တည်ဆောက်သည်။ ယူအက်စ်အစိုးရ၏ဘဏ္financialာရေးထောက်ပံ့မှုအတွက်တောင်းဆိုမှုများသည်အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမထွက်ခွာမီတွင် Torrey သည်သူ၏အခွင့်အရေးအားလုံးကိုဟောင်ကောင် ဗွန် Overbeck ရှိဩစတြီးယားကောင်စစ်ဝန်ထံရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ Overbeck ထို့နောက်ဘရူနိုင်းသို့သွား။, သူက လိုက်လျော သက်တမ်းတိုးဖို့ Temenggong တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံသည် Borneo မြောက်ပိုင်းရှိနယ်မြေအားလုံးကို၎င်း၏ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှပေးအပ်ရန်သဘောတူခဲ့ပြီး Sultan သည်နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၁၂၀၀၀ ပေးဆောင်ရပြီး Temenggong ကဒေါ်လာ ၃၀၀၀ ရရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
