Veneto huwa reġjun fil - Grigal tal - Italja. Għandu madwar ħames miljun abitant, u huwa l-ħames l-aktar reġjun popolat fil-pajjiż, fuq territorju ta' 18 391. Il-belt kapitali tagħha hija Venezja ( en bit en Venezja.
Ġeografija
daqsminuri| Val di Zoldo, wied fid-Dolomiti. 18 391, il-Veneto huwa t-tmien l-akbar reġjun Taljan. Huwa mdawwar lejn il-lvant mir-reġjun ta' Friuli-Venezia Giulia, lejn il-majjistral minn Trentino-Alto Adige, lejn il-punent mil- Lombardija, fin-nofsinhar mill- Emilia-Romagna u lejn il-lvant mill -Baħar Adrijatiku. Fl-iktar parti tat-tramuntana tiegħu, Veneto jmiss mal-Awstrija.
L-iktar punt fit-tramuntana huwa Cima Vanscúro, qrib il-fruntiera Awstrijaka, filwaqt li Punta di Goro, fid- delta tal-Po, huwa l-iktar punt fin-nofsinhar fir-reġjun.
Provinċji
Veneto hija maqsuma f'seba' provinċji Il- provinċja ta' Belluno hija l-akbar fl-erja u l- provinċja ta' Padova, l-aktar popolata.
| Provinċja / Belt Metropolitana | L-abitanti tal-kapitali | Żona (km²) | L-abitanti tal-provinċja | Densità | Muniċipalitajiet |
|---|---|---|---|---|---|
| Provinċja ta' Belluno | 36 584 | 3 678 | 213 956 | 58.1 | 69 |
| Provinċja ta' Padova | 213 151 | 2 141 | 925 640 | 431 | 104 |
| Provinċja ta' Rovigo | 52 263 | 1 789 | 247 440 | 138.2 | 50 |
| Provinċja ta' Treviso | 82 213 | 2 477 | 882 473 | 355.6 | 95 |
| Belt Metropolitana ta' Venezja | 270 867 | 2 463 | 857 221 | 347.2 | 44 |
| Provinċja ta' Verona | 265 073 | 3 121 | 912 239 | 291.7 | 98 |
| Provinċja ta' Vicenza | 115 292 | 2 722 | 864 871 | 317 | 121 |
L-aktar muniċipalitajiet popolati
| Pożizzjoni | Muniċipalitajiet | Popolazzjoni | Żona (km²) |
Densità (hab./km²) |
Altitudni (m) |
Provinċja / Belt Metropolitana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1° | Venezja | 271,047 | 414,57 | 653,8 | 1 | VE |
| 2° | Verona | 265,088 | 206,63 | 1 282,9 | 59 | VR |
| 3° | Padova | 223,903 | 92,85 | 2 293 | 12 | PD |
| 4° | Viċenza | 115,379 | 80,54 | 1 432,6 | 39 | VI |
| 5° | Treviso | 82,205 | 55,50 | 1 481,2 | 15 | TV |
| 6° | Rovigo | 52,290 | 108,55 | 481,7 | 6 | RO |
| 7° | Chioggia | 50,831 | 185,20 | 274,5 | 2 | VE |
| 8° | Bassano del Grappa | 42,982 | 46,79 | 918,6 | 129 | VI |
| 9° | San Donà di Piave | 41,015 | 78,73 | 521,8 | 3 | VE |
| 10° | Schio | 39,471 | 67,04 | 588,8 | 200 | VI |
Storja
Antikità
Matul l-Antikità, Venetia kienet waħda mill-ħdax-il reġjun tal-Italja Rumana ( Regio X Venetia et Histria) skont id-diviżjoni amministrattiva tal-peniżola ppjanata minn Awgustu fis- sena 7.
Medju Evu
Wara t-tmiem tal-Imperu Ruman tal-Punent, Venezja waqgħet taħt l-awtorità tal-Imperu Ruman tal-Lvant, qabel ma kisbet l-indipendenza de facto.
Żminijiet Moderni
Sussegwentement, it-territorju reġjonali kien jappartjeni għal sekli sħaħ lir- Repubblika ta' Venezja. daqsminuri| Il- Palazz tad-Doge f'Venezja.
L-era kontemporanja
Fl-1797, wara kważi elf sena ta' indipendenza, ir-repubblika ġiet maħkuma minn Napuljun Bonaparte fi tmiem il-kampanja Taljana u ċeduta lill-Awstrija bit-Trattat ta' Campo Formio. Wara t-telfa Awstrijaka f'Austerlitz u t-Trattat ta' Pressburg, il-Venezia saret parti mir-Renju Napoleoniku tal-Italja (1805). Ingħatat lura lill-Imperu Awstrijak fl-1815. Bħala konsegwenza tat-Tielet Gwerra tal-Indipendenza Taljana, grazzi għar-rebħa tal-alleati Prussjani kontra l-Awstrija (Battalja ta' Sadowa, 1866), il-Venezia (flimkien mal-Friuli) ġiet ċeduta mill-Awstrija lill-Imperatur Napuljun III, li min-naħa tiegħu rritornaha lill-Italja.
Veneto kien ix-xena ta’ diversi battalji matul l-Ewwel Gwerra Dinjija. Il-Battalja ta’ Vittorio Veneto ssiġillat ir-rebħa Taljana kontra l-Awstrija-Ungerija. L-armistizju ġie ffirmat f’Villa Giusti, ħdejn Padova. Il-parti tal-lvant tagħha ġiet separata fl-1945 bil-ħolqien ta’ reġjun ġdid, Friuli-Venezia Giulia, biex jipprovdi hinterland għall-belt ta’ Trieste wara l-annessjoni tal-Istria mill-Jugoslavja ta’ Tito.
Popolazzjoni
Sal-bidu tas-snin sebgħin, Veneto, reġjun fqir u agrarju, kien art ta' emigrazzjoni tal-massa. Bejn l-1870 u l-1970, aktar minn 3 miljun Venezjan telqu minn art twelidhom fit-tfittxija ta’ kwalità ta’ ħajja aħjar, u emigraw l-aktar lejn l-Amerika t’Isfel u, wara t-Tieni Gwerra Dinjija, ukoll lejn l-aktar pajjiżi żviluppati tal-Ewropa. Ħafna minnhom emigraw lejn reġjuni oħra tal-Italja ( il-Marsas Pontine, iċ-ċentri industrijali tal-majjistral, Milan, Turin u Genova).
Mis-snin sebgħin 'il quddiem, grazzi għall-industrijalizzazzjoni massiċċa, il-Veneto ġiet trasformata f'art ta' immigrazzjoni, inizjalment min- Nofsinhar tal-Italja, u mid-disgħinijiet 'l hawn speċjalment minn barra l-pajjiż. Fl-2018 aktar minn 10 % tal-popolazzjoni reġjonali hija barranija.
Minbarra t-Taljan, il-maġġoranza tal-popolazzjoni titkellem il-Venezjan. Hemm minoranzi lingwistiċi Ladini fil-provinċja ta' Belluno u minoranzi Friulani fiż-żona ta' Portogruaro. Ir-reġjun ma jgawdix minn status speċjali ta' awtonomija, għall-kuntrarju tal-ġirien tiegħu Trentino-Alto Adige u Friuli-Venezia Giulia. Huwa għalhekk li ħafna muniċipalitajiet li jmissu ma' dawn it-territorji organizzaw referenda bil-għan li jingħaqdu mar-reġjuni awtonomi bi status speċjali, li għandhom reġim fiskali privileġġjat.
Il-politika u l-amministrazzjoni
Xejriet politiċi
Reġjun tradizzjonalment konservattiv u pjuttost reliġjuż, Veneto kien għal madwar erbgħin sena bastion tad- Demokrazija Kristjana. Minn mindu spiċċa, ir-reġjun kien immexxi minn koalizzjonijiet taċ-ċentru-lemin. Il-president attwali tar-reġjun huwa Alberto Stefani, fil-poter mill-2025. Fil-livell muniċipali, madankollu, xi wħud mill-bliet ewlenin tagħha huma mmexxija minn koalizzjonijiet taċ-ċentru-xellug ( Padova, Belluno, Bassano del Grappa, Feltre).
Minħabba l-passat ta' Venezja, it-tendenzi awtonomisti huma evidenti ħafna. Il- Lega tat-Tramuntana - il-Lega Veneta ( Lega Nord-Liga Veneta) hija popolari ħafna. Partiti żgħar oħra bħal- Lega tar-Repubblika tal-Veneto ( Liga Veneta Repubblica), il-Proġett tal-Grigal ( Progetto Nordest) u l-Indipendenza Veneta ( Indipendenza Veneta) huma bbażati fil-Veneto, u għalihom jitolbu awtonomija, jew saħansitra indipendenza.
Istituzzjonijiet
Kunsill Reġjonali
Il- Kunsill Reġjonali tal-Veneto huwa l-korp rappreżentattiv tal-popolazzjoni. Jikkonsisti minn wieħed u ħamsin membru eletti għal ħames snin.
Ġunta reġjonali
Il-ġunta tikkostitwixxi l-fergħa eżekuttiva tar-reġjun. Huwa mmexxi mill-president u għandu ħdax-il membru ieħor.
Ekonomija
Illum il-Veneto huwa wieħed mill-aktar reġjuni sinjuri fl-Italja, wara li ttrasforma ruħu minn reġjun agrarju għal reġjun industrijali.
Madankollu, l-agrikoltura għandha rwol importanti fl-ekonomija reġjonali. Veneto hija reġjun importanti tal-inbid: Soave, Valpolicella, Amarone della Valpolicella u Prosecco huma l-inbejjed l-aktar magħrufa.
L-industrija tar-reġjun hija kkaratterizzata minn intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju. Il-belt metropolitana ta’ Venezja fiha raffineriji taż-żejt, tarzni tal-baħar, u impjanti kimiċi (Marghera). Noale, fl-istess provinċja, hija d-dar tal-manifattur tal-muturi Aprilia. Treviso hija d-dar tal-manifattur tal-apparat żgħir De'Longhi. Porto Tolle (provinċja ta’ Rovigo) tiftaħar bl-akbar impjant tal-enerġija termoelettrika tal-Italja. L-industrija tat-tessuti u l-moda hija b’saħħitha ħafna fir-reġjun: Marzotto, Benetton, Geox, Lotto, Diesel, u Calzedonia kollha għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom hawn. Luxottica, l-akbar manifattur tal-nuċċalijiet fid-dinja, għandha l-kwartieri ġenerali tagħha f’Agordo, fil-provinċja ta’ Belluno.
It-turiżmu huwa riżorsa fundamentali għall-ekonomija tal-Veneto, li hija r-reġjun turistiku ewlieni fl-Italja, b'60 miljun wasla fl-2007. Venezja u kapitali provinċjali oħra, kif ukoll bliet iżgħar, Cortina d'Ampezzo u resorts oħra tal-isports tax-xitwa u tas-sajf fid- Dolomiti, il-belt spa ta' Abano Terme, Peschiera u Malcesine fuq ix-xtut tal-Lag ta' Garda, il-bajjiet Adrijatiċi ta' Rosolina Mare, Sottomarina, Lido di Venezia, Lido di Jesolo, Eraclea Mare, Caorle u Bibione, u l-vilel ta' Palladio jattiraw miljuni ta' viżitaturi.
Meta mqabbel mal-prodott domestiku gross per capita tal-Unjoni Ewropea, il-Veneto jaqbeż il-medja b'21.5 % (Veneżja 121.5, UE: 23 500), b' 28 700. F'termini ta' prodott reġjonali gross, Veneto huwa t-tielet l-akbar reġjun Taljan, wara l-Lombardija u l-Lazio, b'135 biljun ewro. Ir-rata tal-qgħad hija ta' 4.2 %.