Presiden India

Sebelum penubuhan republik, ketua negara bagi India yang merdeka ialah raja India, yang diwakili di negara itu oleh Gabenor Jeneral India. Perlembagaan baharu yang telah diterima pakai oleh Perhimpunan Perlembagaan India mula berkuat kuasa pada 26 Januari 1950, sekali gus menamatkan kedudukan India sebagai dominion dan mewujudkan jawatan Presiden Republik India.

Pada 24 Januari 1950, dalam mesyuarat terakhir Perhimpunan Perlembagaan sebelum republik ditubuhkan, Rajendra Prasad diisytiharkan terpilih sebagai presiden kerana beliau merupakan satu-satunya calon yang dicalonkan. Beliau mula memegang jawatan apabila Perlembagaan berkuat kuasa dua hari kemudian. Susunan awal ini bersifat peralihan kerana mekanisme pemilihan tetap yang ditetapkan dalam Artikel 54 dan 55 memerlukan Parlimen serta dewan-dewan undangan negeri yang telah dibentuk melalui pilihan raya.

Peruntukan perundangan bagi pengendalian pilihan raya presiden dan naib presiden kemudiannya ditetapkan melalui Presidential and Vice-Presidential Elections Act 1952. Pilihan raya presiden tetap yang pertama diadakan pada 1952 dan Rajendra Prasad dipilih. Beliau dipilih sekali lagi pada 1957 dan kekal sebagai satu-satunya Presiden India yang dipilih lebih daripada sekali.

Jawatan itu kemudiannya berkembang bersama-sama amalan pemerintahan berparlimen India. Pindaan ke-42 terhadap Perlembagaan memperjelas bahawa presiden hendaklah bertindak menurut nasihat Majlis Menteri, manakala Pindaan ke-44 memberikan presiden hak untuk meminta nasihat tersebut dipertimbangkan semula sekali sebelum presiden diwajibkan menerima nasihat yang diberikan selepas pertimbangan semula.

Pratibha Patil menjadi wanita pertama yang dipilih sebagai Presiden India apabila beliau memulakan penggalnya pada 25 Julai 2007. Pada 2022, Droupadi Murmu menjadi wanita kedua memegang jawatan tersebut serta presiden pertama daripada komuniti Puak Berjadual di India.

Badan pemilih dan sistem pengundian

Artikel 54 Perlembagaan menetapkan bahawa presiden dipilih oleh sebuah badan pemilih yang terdiri daripada anggota terpilih Lok Sabha dan Rajya Sabha serta anggota terpilih dewan undangan bagi semua negeri. Bagi tujuan peruntukan ini, Wilayah Ibu Negara Kebangsaan Delhi dan Puducherry turut dianggap sebagai negeri. Anggota Parlimen atau dewan undangan yang dilantik atau dicalonkan tidak menjadi anggota badan pemilih tersebut. Anggota majlis perundangan negeri dalam negeri yang mempunyai badan perundangan dwikamar juga tidak mengambil bahagian.

Sistem ini direka untuk mengimbangkan perwakilan negeri-negeri dengan perwakilan Kesatuan. Nilai undi setiap anggota dewan undangan negeri ditentukan dengan mengambil kira jumlah penduduk negeri dan bilangan anggota terpilih dewan tersebut, manakala nilai undi anggota Parlimen dikira berasaskan jumlah keseluruhan nilai undi anggota dewan undangan negeri. Bagi pengiraan yang ditetapkan dalam Artikel 55, Perlembagaan masih menggunakan angka penduduk daripada banci 1971 sehingga angka berkaitan daripada banci pertama yang diadakan selepas 2026 diterbitkan.

Pilihan raya menggunakan perwakilan berkadar melalui undi boleh pindah tunggal dan pengundian dijalankan secara rahsia. Pemilih menyusun calon mengikut keutamaan pada kertas undi. Peruntukan antipembelotan dan arahan parti tidak terpakai terhadap cara seseorang anggota badan pemilih mengundi dalam pilihan raya presiden.

Pilihan raya presiden dikendalikan oleh Suruhanjaya Pilihan Raya India dalam kerangka perlembagaan dan undang-undang pilihan raya yang berkenaan.

Kelayakan

Menurut Artikel 58, seseorang calon mestilah:

• warganegara India;
• berumur sekurang-kurangnya 35 tahun;
• layak dipilih sebagai anggota Lok Sabha; dan
• tidak memegang jawatan berpendapatan di bawah Kerajaan India, kerajaan sesebuah negeri atau pihak berkuasa tempatan atau pihak berkuasa lain yang tertakluk pada kawalan kerajaan tersebut.

Bagi tujuan syarat terakhir, jawatan Presiden, Naib Presiden, Gabenor sesebuah negeri dan menteri pada peringkat Kesatuan atau negeri tidak dianggap sebagai jawatan berpendapatan yang menyebabkan seseorang hilang kelayakan.

Artikel 59 turut menetapkan bahawa seorang presiden tidak boleh menjadi anggota mana-mana dewan Parlimen atau dewan perundangan negeri semasa memegang jawatan. Jika seseorang anggota badan perundangan dipilih sebagai presiden, kerusinya dianggap kosong pada tarikh beliau mula memegang jawatan presiden.

Tempoh, kekosongan dan penggantian

Artikel 56 menetapkan tempoh jawatan presiden selama lima tahun dari tarikh mula memegang jawatan. Presiden boleh meletakkan jawatan melalui surat kepada Naib Presiden dan boleh disingkirkan kerana melanggar Perlembagaan melalui proses yang ditetapkan dalam Artikel 61. Walaupun penggal telah tamat, penyandang terus memegang jawatan sehingga penggantinya mula menjalankan tugas.

Artikel 57 membenarkan seseorang yang telah atau sedang memegang jawatan presiden dipilih semula. Perlembagaan tidak menetapkan had bilangan penggal.

Pilihan raya untuk menggantikan presiden yang penggalnya akan tamat hendaklah diselesaikan sebelum tamatnya penggal tersebut. Jika berlaku kekosongan luar jangka akibat kematian, peletakan jawatan, pemecatan atau sebab lain, pilihan raya untuk mengisi kekosongan itu hendaklah diadakan secepat mungkin dan tidak lewat daripada enam bulan selepas kekosongan berlaku. Presiden yang dipilih bagi mengisi kekosongan sedemikian berhak kepada penggal penuh lima tahun.

Jika jawatan presiden kosong, Naib Presiden bertindak sebagai presiden sehingga presiden baharu mula memegang jawatan. Naib Presiden juga menjalankan fungsi presiden apabila penyandang tidak dapat menjalankan tugasnya kerana ketiadaan, penyakit atau sebab lain.

Pemecatan dan pertikaian pilihan raya

Artikel 61 membolehkan proses pemecatan presiden dimulakan di mana-mana satu daripada dua dewan Parlimen atas alasan melanggar Perlembagaan. Cadangan untuk mengemukakan pertuduhan mesti diberi notis sekurang-kurangnya 14 hari dan ditandatangani oleh sekurang-kurangnya satu perempat daripada keseluruhan keanggotaan dewan yang memulakannya.

Resolusi untuk mengemukakan pertuduhan mesti diluluskan oleh sekurang-kurangnya dua pertiga daripada keseluruhan keanggotaan dewan tersebut. Dewan yang satu lagi kemudiannya menyiasat pertuduhan itu atau mengarahkan siasatan dijalankan. Presiden berhak hadir dan diwakili dalam siasatan. Jika dewan kedua turut meluluskan resolusi yang menyatakan pertuduhan itu terbukti dengan sokongan sekurang-kurangnya dua pertiga daripada keseluruhan keanggotaannya, presiden disingkirkan daripada jawatan pada tarikh resolusi tersebut diluluskan.

Semua pertikaian mengenai pemilihan Presiden atau Naib Presiden diputuskan oleh Mahkamah Agung India, dan keputusannya adalah muktamad menurut Artikel 71.

Hubungan dengan Perdana Menteri dan Majlis Menteri

Artikel 53 menyatakan bahawa kuasa eksekutif Kesatuan terletak pada presiden dan dilaksanakan sama ada secara langsung atau melalui pegawai yang berada di bawah kuasanya, selaras dengan Perlembagaan. Kedudukan formal ini perlu dibaca bersama-sama Artikel 74, yang memperuntukkan sebuah Majlis Menteri dengan Perdana Menteri sebagai ketuanya untuk membantu dan menasihati presiden.

Presiden hendaklah bertindak menurut nasihat Majlis Menteri. Presiden boleh meminta Majlis Menteri mempertimbangkan semula nasihatnya sekali, tetapi selepas pertimbangan semula presiden wajib bertindak menurut nasihat yang diberikan. Oleh itu, jawatan presiden bukan sebuah jawatan presiden eksekutif bebas seperti yang terdapat dalam sesetengah sistem republik berpresiden.

Menurut Artikel 75, presiden melantik Perdana Menteri dan, atas nasihat Perdana Menteri, menteri-menteri lain. Majlis Menteri bertanggungjawab secara kolektif kepada Lok Sabha. Artikel 77 pula menetapkan bahawa semua tindakan eksekutif Kerajaan India hendaklah dinyatakan sebagai diambil atas nama presiden, manakala Artikel 78 mewajibkan Perdana Menteri menyampaikan kepada presiden keputusan Majlis Menteri berhubung pentadbiran Kesatuan serta cadangan perundangan dan memberikan maklumat yang diminta oleh presiden.

Perbezaan antara pemegang kuasa formal dan pihak yang memberikan nasihat politik merupakan ciri asas jawatan tersebut. Presiden menjalankan fungsi perlembagaan negara, sedangkan Perdana Menteri dan Majlis Menteri memikul tanggungjawab politik harian terhadap pemerintahan dan Parlimen.

Sumpah dan perlindungan jawatan

Sebelum mula memegang jawatan, presiden mengangkat sumpah atau membuat ikrar di hadapan Ketua Hakim India atau, jika beliau tidak dapat hadir, hakim Mahkamah Agung yang paling kanan dan tersedia. Dalam sumpah itu, presiden berikrar untuk melaksanakan jawatan dengan setia, memelihara, melindungi dan mempertahankan Perlembagaan dan undang-undang serta menumpukan diri kepada khidmat dan kesejahteraan rakyat India.

Artikel 361 memberikan perlindungan tertentu kepada presiden semasa memegang jawatan. Presiden tidak bertanggungjawab kepada mana-mana mahkamah atas pelaksanaan kuasa dan tugas rasminya, tertakluk pada proses perlembagaan yang berkaitan, dan prosiding jenayah tidak boleh dimulakan atau diteruskan terhadap presiden sepanjang tempoh jawatan. Mahkamah juga tidak boleh mengeluarkan proses untuk menangkap atau memenjarakan presiden ketika beliau masih memegang jawatan.

Eksekutif

Kuasa eksekutif Kesatuan diletakkan pada presiden oleh Artikel 53. Walau bagaimanapun, pelaksanaan kuasa tersebut secara amnya berlangsung dalam kerangka Artikel 74 dan nasihat Majlis Menteri. Pelbagai urusan pelantikan perlembagaan, statutori dan eksekutif dikemukakan kepada presiden oleh kementerian atau jabatan kerajaan yang bertanggungjawab sebelum tindakan formal diambil oleh presiden.

Presiden melantik Perdana Menteri dan, atas nasihat Perdana Menteri, anggota lain Majlis Menteri. Semua tindakan eksekutif Kerajaan India dinyatakan sebagai tindakan yang diambil atas nama presiden. Bentuk perlembagaan ini membolehkan kesinambungan kewibawaan negara dipisahkan daripada pertanggungjawaban politik kerajaan yang sedang memerintah.

Perundangan

Artikel 79 menetapkan bahawa Parlimen India terdiri daripada presiden serta dua dewan, iaitu Rajya Sabha dan Lok Sabha. Presiden bukan anggota mana-mana dewan, tetapi merupakan unsur perlembagaan Parlimen.

Presiden mencalonkan 12 anggota Rajya Sabha daripada kalangan individu yang mempunyai pengetahuan khusus atau pengalaman praktikal dalam bidang kesusasteraan, sains, seni dan khidmat sosial. Presiden juga memanggil setiap dewan untuk bersidang, boleh menangguhkan sidang kedua-dua dewan dan boleh membubarkan Lok Sabha menurut Artikel 85. Presiden menyampaikan ucapan kepada kedua-dua dewan yang berhimpun bersama-sama pada permulaan sesi pertama selepas setiap pilihan raya umum Lok Sabha dan pada permulaan sesi pertama setiap tahun.

Rang undang-undang yang telah diluluskan oleh kedua-dua dewan dikemukakan kepada presiden untuk diperkenankan. Bagi rang undang-undang selain rang undang-undang wang, presiden boleh mengembalikannya kepada Parlimen untuk pertimbangan semula. Jika Parlimen meluluskan rang undang-undang itu sekali lagi, sama ada dengan atau tanpa pindaan, presiden tidak boleh menahan perkenan selepas ia dikemukakan semula.

Artikel 123 membolehkan presiden mengisytiharkan ordinan apabila kedua-dua dewan Parlimen tidak sedang bersidang serentak dan presiden berpuas hati bahawa keadaan memerlukan tindakan segera. Ordinan mempunyai kuasa yang sama seperti undang-undang Parlimen tetapi mesti dikemukakan kepada Parlimen selepas dewan bersidang semula dan, melainkan diluluskan atau digantikan melalui proses perundangan, berhenti berkuat kuasa mengikut tempoh yang ditetapkan oleh Artikel 123.

Pengampunan, pertahanan dan darurat

Di bawah Artikel 72, presiden boleh memberikan pengampunan serta menangguhkan, meringankan atau mengubah hukuman dalam kes tertentu. Kuasa itu meliputi hukuman oleh mahkamah tentera, kesalahan terhadap undang-undang dalam bidang kuasa eksekutif Kesatuan dan semua kes yang melibatkan hukuman mati.

Artikel 53(2) meletakkan pemerintahan tertinggi angkatan pertahanan Kesatuan pada presiden, dengan pelaksanaannya tertakluk pada undang-undang. Dalam amalan perlembagaan, fungsi ini juga tertakluk pada kerangka nasihat Majlis Menteri yang ditetapkan oleh Artikel 74.

Perlembagaan memperuntukkan tiga bentuk utama pengisytiharan darurat. Artikel 352 membenarkan darurat negara apabila keselamatan India atau sebahagian wilayahnya terancam oleh peperangan, pencerobohan luar atau pemberontakan bersenjata. Pengisytiharan sedemikian hanya boleh dibuat selepas keputusan Kabinet Kesatuan untuk berbuat demikian disampaikan secara bertulis kepada presiden dan tertakluk pada kelulusan Parlimen.

Artikel 356 membolehkan pengisytiharan dibuat jika pemerintahan sesebuah negeri tidak dapat dijalankan menurut Perlembagaan. Pengaturan ini lazim disebut sebagai pemerintahan Presiden. Artikel 360 pula memperuntukkan darurat kewangan jika kestabilan kewangan atau kredit India atau mana-mana bahagiannya terancam. Kedua-duanya tertakluk pada syarat dan kawalan Parlimen yang dinyatakan dalam Perlembagaan.

Kediaman rasmi presiden ialah Rashtrapati Bhavan di New Delhi. Bangunan itu pada asalnya dibina sebagai kediaman Wizurai India selepas keputusan pada 1911 untuk memindahkan ibu negara British India ke Delhi. Pembinaannya berlangsung dari 1912 hingga 1929. Selepas kemerdekaan, bangunan itu dikenali sebagai Government House sebelum menggunakan nama Rashtrapati Bhavan apabila India menjadi sebuah republik di bawah Presiden Rajendra Prasad.

Sekretariat Presiden India membantu presiden dalam pelaksanaan tugas perlembagaan, upacara dan kenegaraan. Sekretariat turut memproses perkara yang dikemukakan oleh kementerian dan jabatan kerajaan kepada presiden, termasuk urusan berkaitan pelantikan eksekutif, statutori dan perlembagaan.

Pada 2012, Presiden India meluluskan perubahan terhadap amalan protokol rasmi. Gelaran bahasa Inggeris His Excellency atau Her Excellency tidak lagi digunakan bagi presiden dalam majlis rasmi domestik atau dalam urusan dengan pembesar India. Dalam konteks tersebut, bentuk Hon’ble President digunakan dalam bahasa Inggeris, manakala Excellency dikekalkan bagi interaksi dengan pembesar asing.

Droupadi Murmu dipilih sebagai Presiden India pada 2022 dan mengangkat sumpah sebagai presiden ke-15 pada 25 Julai 2022. Dalam pengiraan nilai undi pilihan raya tersebut, Murmu memperoleh 676,803 berbanding 380,177 yang diperoleh pencabarnya, Yashwant Sinha.

Murmu ialah wanita kedua yang memegang jawatan Presiden India selepas Pratibha Patil dan orang pertama daripada komuniti Puak Berjadual yang dipilih ke jawatan tersebut. Sebagai penyandang, beliau menjalankan fungsi ketua negara, ketua nominal eksekutif dan pemerintah tertinggi angkatan tentera dalam kerangka perlembagaan yang dihuraikan di atas.

• Senarai presiden India
• Senarai ketua negara India
• Naib Presiden India
• Perdana Menteri India
• Pilihan raya presiden India 2022
• Politik India

• Laman rasmi Presiden India
• Perlembagaan India di Jabatan Perundangan, Kementerian Undang-undang dan Keadilan
• Suruhanjaya Pilihan Raya India