Secëda

De vieres de nord cunfina la Secëda cun la mont de Bredles tl chemun de Funes, tosc sota la piza che ie mo tl chemun de Urtijëi‎. De vieres de urient y sud ie la Mont de Mastlé tl chemun de Santa Cristina. Sota al crëp a nord y uzidënt ie i ëures de Bredles, Cuecenes y l bosch de Resciesa y a sud ons l jëuf de Cuca y l crëp de Pic. Sota la piza de Secëda al autëza de 2453 m. ie la stazion dla furnadoia de Secëda che muef da Furnes. Sula piza de Secëda plu a urient ruva n lift da stuei che muef da sota la utia Fermeda o Stufan coche n dijova plu da giut. L inuem dl crëp vën dal latin siccus che uel di sut, sëch.

Sun Secëda ruvun da Urtijëi cun na furnadoia da cabines fin sun Furnes y da iló cun na furnadoia sota la piza de Secëda. Da Santa Cristina cun na furnadoia da cabines sun Col Raisa y da iló, do n toch da ji a pé, pon to l lift dai stuei che ruva sun piza de Secëda.

La Sëceda y la mont de Mastlé ie d'inviërn scialdi nuzei per jì cui schi. Dala piza ie na pista dai schi che porta a Urtijëi de 8 km, tlameda La Longia. Un n iëde a l'ann vëniel fata na garejeda de schi dala Secëda nfin a Santa Cristina tlameda Gardenissima che ie cunscidreda una dla garejedes plu longes che l dà. D'instà vëniel scialdi jit a pé sun Secëda. Da Bredles ruvun sun Secëda a pé tres la furcela de Pana. Da Urtijëi ruvun sun Secëda tres la furcela de Cuca. Da Santa Cristina tres la mont de Mastlé.

Johann Comploj cun Meinhard Strobl à abinà ai 25 de lugio dl 1968 tla rotes de Secëda, tla vëtes de Fedom na lingia de osc fossilisei, che fova cater toc dl fil dl spinel y plu toc de rëpes, ora de chël ënghe n toch dl uf y de na giama dovia de n pësc-saurier, che messova vester de n 5 metri lonch y n po calculé na età de passa 225 milions de ani. Chisc fossii ie sën da udëi, do che i ie stac jut studiëi tla universiteies de Dispruch y Zürich, tl Museum Gherdëina a Urtijëi.

• Dolomites
• Lukas Senoner de Runcata vën ju de Secëda sun Sciadules nchina ala Locia dl Pëne cun i schi. Video Youtube.