factograf
LLD
Sign in

Derjon

Derjon
L Derjon a Ruacia
L Derjon a Ruacia
L Derjon a Soplajes
L Derjon a Soplajes
L Derjon depënt tl aquarell da Hermann Krabbes. Chromotipografia de Fisher & Wittig a Leipzig
L Derjon depënt tl aquarell da Hermann Krabbes. Chromotipografia de Fisher & Wittig a Leipzig
3 images
Articul per Ladin Gherdëina
Derjon
L Derjon a Urtijëi
Inuem natifDerjon (ladin)
Grödner Bach (tudësch)
Rio Gardena (talian)
Etimologiaretoroman: Tursûn o dursun, che uel di spinel (dl crëp)
Raion
Stat Talia
Raion Südtirol
Majera ziteiesSëlva, S. Cristina y Urtijëi
Carateristiches natureles
FuntanaRuf de Frea y Ruf de Ciavazes
• postPlan, Sëlva
• coordinedes46°32′44″N 11°46′08″E / 46.54556°N 11.76889°E
• autëza1 590 m
BociaIsarch
• postPruca
• coordinedes46°35′57″N 11°31′52″E / 46.59917°N 11.53111°E
• autëza470 m
Lunghëza25,8 km
Ciavuel idrografich200 km2
Purteda
• mesana2 m3/s

L Derjon (te vedli documënc ënghe Dursan, tudësch: Grödner Bach, talian: Rio Gardena) ie l majer ruf te la valeda de Gherdëina. L nasc te Plan a n'autëza de 1590 metri, ulache vën adum l Ruf de Frea dal Jëuf de Frea y l Ruf de Ciavazes dal Jëuf de Sela. L'à na lunghëza de 25,8 km y n ciavuel idrografich de 200 km², che ne'n fej un de i majeri ruves che rua tl Isarch, ulache l fina a Pruca.

L ruf vën ënghe adurvá per fé strom.

Inuem

L inuem dl ruf ie per l prim iede stat documentà tl 1264 coche Tursûn. Chësta parola se basa sul retoroman dursun, che uel di spinel. Chësta parola vën dal latin dorsonia, che uel di raion cun n spinel dl crëp.

Ruves afluënc

I ruves plu mpurtanc che rua tl Derjon ie l ruf de Val, l ruf de Ncisles y l ruf de Val d'Ana sun la man drëta, nscì sciche l ruf di Strënc, l ruf da Iender, l ruf da Bula y l Brennbach sun la man ciancia. A Pruca passa l ruf sota la autostreda dl Prëner y sota la ferata dl Prëner.

I majeri luesc tres chëi che passa l Derjon ie Sëlva, S. Cristina y Urtijëi.

Ruves a man drëta

I ruves che va tl Derjon a man drëta dla valeda (cialan juvier da ulache l ruf nasc) ie:

  • Ruf de Val Pudra che nasc sul Sela y va tl Derjon sun Plan de Gralba.
  • Ruf de Frea nasc dal Ruf di Nueves y va tl Derjon te Plan. Pisciadoi de Murfrëit, Pisciadoi da Taiadices, Pisciadoi de Linacia.
  • Ruf de Val. Japé de Val nascl cun la funtanes y l pisciadoi de Zirmëi sciche Aghel da Pisulí y tol ite l Ruf dla Cuecenes y l Ruf de Puez a man drëta. A man ciancia tol l Ruf de Val l Aghel da Frainela y l Ruf de Dantercëpies y va tl Derjon tl Ghetun de Sëlva.
  • Ruf de Ncisles fej da cunfin danter Sëlva y Santa Cristina. Tl ruf de Ncisles ruva da man drëta l Ruf de Mastlè.
  • Ruf da Pilon (Da Pic ju fej l ruf l Pisciadoi de Pilon y va tl Derjon a Soplajes)
  • Fussel de Nis, belau for sut.
  • Ruf de Val d'Ana. A man drëta giatl l Ruf da Costa, l Ruf de Cuecenes che giata l Ruf de Puiates, Fussel de Grialëces y Scienpoden. L Ruf de Sciadules o dl Net giata l Salim y va tl Ruf de Cuecenes puech sëura l Ruf de Val d'Ana. A man ciancia giatl l Fussel da Zartlan y l Fussel da Pincan
  • Ruf da Cudan, Pisciadoi da Cudan
  • Fussel da Juaut, Fussel de Plan Pinoi
  • Ruf da Dumat
  • Fussel dla Val de Nevel
  • Pisciadoi de Murfrëit.
    Pisciadoi de Murfrëit.
  • I pisciadoies de Zirmëi te Val.
    I pisciadoies de Zirmëi te Val.
  • Ruf de Ncisles.
    Ruf de Ncisles.
  • Pisciadoi dl Ruf da Pilon.
    Pisciadoi dl Ruf da Pilon.
  • Ruf de Val d'Ana dinviërn.
    Ruf de Val d'Ana dinviërn.
  • Ruf de Cuecenes dal Gran Puent.
    Ruf de Cuecenes dal Gran Puent.

Ruves a man ciancia

  • Ruf de Ciavazes
  • Ruf de Cuecenes (Plan de Gralba), Ruf de Vallongia
  • Ruf da Corda (Da La Sëlva)
  • Ruf de Fridl (Da La Sëlva y l Ciastel ju)
  • Ruf di Strënc o Ruf dal Ampezan (Cunfin danter l Chemun de Sëlva y Santa Cristina), Ruf dai Puntons
  • Ruf de Ciopa y Ruf dai Lec cul pisciadoi dl Tervela
  • Ruf de Iender, Ruf Pan y Lat, Ruf de Cunfin, Gaerberbach, Tanötschbach (Eures de Fascia - Saltria)
  • Ruf de Piz (Pizbach, Rio Piz)
  • Ruf/Fussel de Sureghes
  • Ruf/Fussel de Bleje
  • Ruf da Bula (va tl Derjon a Runcadic), Ruf de Planruf da Compac y Sobulacia, Pisciadoi de Ega Cejia y Moandl sun Bulacia
  • Fussel da Ciaplé, Fussel dl Tecul.
  • Ruf Ciavazes.
    Ruf Ciavazes.
  • Ruf dal Ampezan y mulin da Ciaslat.
    Ruf dal Ampezan y mulin da Ciaslat.
  • Pisciadoi dl Tervela, Ruf de Ciopa.
    Pisciadoi dl Tervela, Ruf de Ciopa.
  • Ruf de Iender che va tl Derjon.
    Ruf de Iender che va tl Derjon.
  • Ruf de Piz sun Mont de Sëuc.
    Ruf de Piz sun Mont de Sëuc.
  • Pisciadoi de Pedroc dl Ruf de Piz.
    Pisciadoi de Pedroc dl Ruf de Piz.
  • Mulin tl Ruf da Bula.
    Mulin tl Ruf da Bula.

Cëla nce

  • Ruves de Gherdëina
  • Lec de Gherdëina
  • Eghes de Gherdëina sun Commons

Bibliografia

  • Edberte Moroder: L ruf y la roia - Plan Sant Antone. Calënder de Gherdëina 1988, pl 66-72.
  • Guido Insam: Turbines dal’electrisc menedes dai ruves de Gherdëina. Calënder de Gherdëina 1984, pl. 43-45.
  • Josef Nössing, Cristian Kollmann: Frühes Gröden. Im Spiegel der Siedlungs- und Namengeschichte. Neue Erkenntnisse. Museum Gherdëina, Urtijëi 2023, pl. 139-140. ISBN 978 88 85868 06 9 (tudësch).

Referënzes


 
Ruves de Gherdëina

Ciavazes • Cudan • Cunfin • Cuecenes (Sëlva) • Cuecenes (Urtijëi) • Derjon • Dumat • Frea • Grialëces • Iender • Ncisles • Pilon • Strënc/Ampezzan • Val • Val d'Ana • Val Pudra • Vallongia

Read next

In 8 languages

Text from Wikipedia, CC BY-SA 4.0 · Source article