Пиринейхэр (исп-бз. Pirineos, фр-бз. Pyrénées, кат-бзэ Pirineus, Баск-бз Pirinioak) — Еуропэм и къухьэпӀэм щыӀэ Ӏуащхьэ лъэгапӀэ системэщ. Ар Эспаниэм, Фрэнджым, Андоррэм я зэхуакум дэлъщ, Пиреней хытӀыгуныкъуэр Еуропэ континентым и нэхъыбэм къыгуигъэщхьэхукӀыу.
ЛъэгапӀэм и кӀыхьагъыр километрэ 430-м нэсщ, Хы Курытым и Ӏуфэм щыщӀэдзауэ Атлантик океаным нэсыху. И бгъуагъыр километрэ 80-м къыщыщӀэдзауэ километрэ 150-м нэс докӀуей.
Географиэ
Пиренейхэр Ӏуащхьэ заулэу зэщхьэщокӀхэр:
- КъухьэпӀэ Пиренейхэр — Атлантик океаным и Ӏуфэм дэщӀыгъуу лъэгагъэ ин яӀэкъым (метрышъэ заулэ фӀэкӀыу).
- Курыт Пиренейхэр — нэхъ лъэгапӀэ бгыхэр здэщыӀэращ. Мыбы деж щыӀэщ нэхъ лъагэ дыдэ пӀэхэр (метрий 3 000-м нэблагъэ зи лъэгагъхэр).
- КъуэкӀыпӀэ Пиренейхэр — Хы КурытымкӀэ ехыж бгыхэращ.
Пиренейхэм и нэхъ лъагэ дыдэ Ӏуащхьэр Анетощ (3 404 м). Адрей нэхъ лъагэ Ӏуащхьэхэм ящыщщ:
- Посетс (3 375 м)
- Монте Пердидо (3 355 м)
Геологиэ
Пиренейхэр Алпхэм нэхърэ нэхъ жьыщ. Ахэр къэхъуащ Мезозойрэ Кайнозойрэ лъэхъэнэм, Пиреней хытӀыгуныкъуэмрэ Еуропэмрэ зэгуэуэурэ бгыхэр къыщыщӀэува лъэхъэнэм. Ӏуащхьэхэр нэхъыбэу граниткӀэ, гнейскӀэ дэщӀащ, адрей лъэныкъуэхэм изщ извеснякыр.
Псыхэмрэ псыхъуэхэмрэ
Пиреней бгыхэм къыщӀожь псы ин заулэ.
- ФрэнджымкӀэ ежэххэр: Гаронэ, Адур, Од.
- ЭспаниэмкӀэ ежэххэр: Эбро (и псы цӀыкӀухэу Арагон, Сенка, Сегре джо Ret).
Къэралхэм я гъунапӀэхэр
Пиренейхэм Фрэнджымрэ Эспаниэмрэ я зэхуаку гъунапӀэр ирагъэув. Андоррэ къэрал цӀыкӀур мы бгы системэм и курыт лъэныкъуэм дэлъщ.
