| Antiqua Greka linguo | |
|---|---|
| Parolata en: | Antiqua Grekia, estala Mediteraneo, kolonii |
| Quanto di parolanti: | 0 (extingita, ma uzata kom liturgiala e ciencala linguo) |
| Periodo: | c. 9ma yarcento aK – 6ma yarcento pK (pose evolucionis a Bizancana Greka) |
| Subdividuro: | Ioniana, Doriana, Eoliana, Arkadiana-Kipriana, Atikana |
| Kodexi | |
| ISO 639-2 | grc |
| ISO 639-3 | grc |
| Distributado dil Antiqua Greka dialekti. | |
| Videz anke: Greka linguo | |
Antiqua Greka linguo (Shablono:Lang-grc, Hellēnikḗ) esas la formo di la Greka linguo parolata dum l'antiqua epoko en Grekia ed en multa kolonii cirkum la Mediteraneo. Ol esas membro di la Indo-Europana linguaro, e havas centrala rolo en la historio di westala civilizeso, nome per lua richa literaturo, filozofio, cienco e religio.
Historio
L'Antiqua Greka developesis de la prim-Greka linguo, qua posible arivis en la Balkani dum la 3ma yarmilo aK. La maxim anciena atesturi esas la Lineala B tabeli de la Mikenana civilizeso (c. 1450–1200 aK), skribita en silabaro. Pos la Bronz-epokala krulo, la skribo desaparis e riaparis kun l'alfabeto dum la 9ma yarcento aK.
La linguo evolucionis tra plura periodi:
- Mikenana Greka (c. 1600–1100 aK) – atestita en Lineala B.
- Arkaitika Greka (c. 800–500 aK) – la linguo di Homero, Hesiodos e la frua lirikisti.
- Klasika Greka (c. 500–300 aK) – la linguo di Ateni (Atikana dialekto), di la tragediisti, Sokrates, Platon ed Aristoteles.
- Hellenistika Greka o Koiné Greka (c. 300 aK – 500 pK) – komuna formo developita pos la konkii di Alexandros la Granda, uzata en la Nova Testamento ed en la Estala Romana Imperio.
Dialekti
L'Antiqua Greka ne esis unika linguo, ma grupo de proxime relata dialekti. La precipua grupi esas:
- Ioniana-Attikana – parolata en Ionia, Egea insuli ed Atika; de ol venas la maxim multa klasika literaturo.
- Doriana – parolata en Peloponezo, Kreta, Sicilia e sudo di Italia; la linguo di Sparta e di la koro en tragedio.
- Eoliana – parolata en Tesalia, Beotia, Lesbos; la linguo di Sapfo e Alkeos.
- Arkadiana-Kipriana – la maxim proxima a la Mikenana, parolata en Arkadia e Kipros.
- Pamfiliana – parolata en Pamfilia (sudo di Turkia).
La Atikana dialekto divenis la fundamento di la Klasika Greka literaturo e pose di la Koiné.
Skribo
L'Antiqua Greka alfabeto developesis de la Feniciana alfabeto dum la 9ma o 8ma yarcento aK. Ol introduktis la vokali, qua mankis en Feniciana skribo. L'alfabeto havas 24 literi, e dum la Klasika periodo existis plura lokala varianti, ante la adopto dil Ioniana alfabeto en Ateni en 403 aK, qua divenis la standardo.
La Lineala B skribo, uzita en Mikenana epoko, esas silabaro e ne esas alfabetala; ol desaparis kun la krulo di la Mikenana kulturo.
Gramatiko
La Antiqua Greka esas tre flexionala linguo. Lua precipua traiti esas:
- Tri generi: maskula, femenina, neutra.
- Kin kazi: nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, vokativo (kun resti di lokativo ed instrumentalo).
- Tri nombri: singularo, dualo (rare uzata), pluralo.
- Deklinado: tri precipua deklinadi (1ma, 2ma, 3ma) kun multa varianti.
- Verbi: rikonjugado kun tri voci (aktiva, mediala, pasiva), quar modi (indikativo, subjuntivo, optativo, imperativo), e sep tempi (prezento, imperfecto, futuro, aoristo, perfekto, plusquamperfekto, futuro perfekto). La verbo havas richa sistemo di aspecto e tempo.
La dualo numero trovesas precipue en la Atikana dialekto di la 5ma yarcento aK.
Influo
L'Antiqua Greka esas la linguo di fundamentala verki en filozofio, cienco, politiko, teatro e historio. Autori quale Homero, Platon, Aristoteles, Euklid, Hipokrates, Herodotos e Tucidides skribis en ca linguo. Lua influo sur la Latinida linguaro ed altra Europana lingui esas enorma, specale en la ciencala e teknikala vortaro. Multa termini en medicino, biologio, fiziko, matematiko e filozofio esas de Greka origino.
La Koiné Greka divenis la linguo di la Nova Testamento e di la frua Kristanismo, e restas liturgiala linguo en kelka Estala Ortodoxa tradicioni.
Klasifiko
L'Antiqua Greka apartenas a la Greka branchi di la Indo-Europana linguaro. Ol esas la maxim bone dokumentita Indo-Europana linguo di l'antiqueso, e lua studio esas fundamentala por la komparativa linguistiko.
Referi
En l'Angla
- Horrocks, Geoffrey. Greek: A History of the Language and its Speakers. 2nd ed. Wiley-Blackwell, 2010. ISBN 978-1-4051-3415-6
- Smyth, Herbert Weir. Greek Grammar. Harvard University Press, 1956. ISBN 0-674-36250-0
- Beekes, Robert S. P. Etymological Dictionary of Greek. Brill, 2010. ISBN 978-90-04-17418-4
En la Franca
- Meillet, Antoine. Aperçu d'une histoire de la langue grecque. Klincksieck, 2004. ISBN 2-252-03424-8
- Chantraine, Pierre. Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Klincksieck, 1968–1980.
En la Germana
- Rix, Helmut. Historische Grammatik des Griechischen. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1992. ISBN 3-534-03840-1
- Schwyzer, Eduard. Griechische Grammatik. C.H. Beck, 1939–1953.
Extera ligili
- Perseus Digital Library – granda kolekturo di Antiqua Greka texti
- Thesaurus Linguae Graecae – digitala biblioteko di Greka literaturo
- Greek Language Portal – resursi pri Antiqua e Moderna Greka
