Korea Utara, wolo tanggulo resmi liyo Republik Rakyat Demokratik Korea (Hangul: 조선민주주의인민공화국; Hanja: 朝鮮民主主義人民共和國; MR: Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk), deuyito-yito tuwawu lo Negara di Asia Timur deuyito-yito tuwawu lo Negara di Asia Timur u meliputi bagian utara Semenanjung Korea Utara wawu Korea Selatan. Dutula Amnok wawu Dutula Tumen lohutu perbatasan to wolota lo Korea Utara wawu Tiongkok. Pitangiyo lonto dutula Tumen to timur laut babatasiya wolo Rusia. Tawu liyo hepotombiluwa lo negera limongolio Pukchosŏn (북조선, "Chosŏn Utara"), sementara tawu lo korea selatan hipotombiluwa Bukhan (북한, "Han Utara")
Semenanjung Korea heparenta liyo le Kaisar Korea sambe dianeksasi ole Japangi lapato perang Rusia-Jepang tawunu 1905. To yilapato Japangi kalah to Perang Dunia II, Korea tilayadiyo lowali yilandala pendudukan Uni Soviet wawu Amerika Serikat. Korea Utara dila lohuto lo dudu’a to delomo pemilihan umum u he awasiya lo PBB u pilohutuliyo to selatan to tawunu 1984 u opatuju ode mohutu duluwo pamarenta Korea u bubuala lo zona demiliterisasi. Korea Utara wolo Korea Selatan hemo tolo haku lo kedaulatan toyitato lo semenanjung u berujung ode Perang Korea tawunu 1950. Tuwawu lo gencatan senjata to tawunu 1953 longahiri bubutahe, dabo duluwo lo negara secra resmi donggo to delomo status lo popateya. Karna perjajian damai ja porna o pali lo ulu’u. Duluwo lo negara tilolimo liyo lowali anggota lo Perserikatan Bangsa-Bangsa to tawunu 1991. To 26 Mei 2009, korea utara secara sepihak malo dede’o batanga lonto gencatan senjata.
Korea Utara lemaso to delomo negara bo tuwawu partai to tibawa front penyatuan u olongiya liyo Partai Buruh Korea. Pamarenda lo negara lodudu’a idiologi Juche yang digagas le Kim II-Sung, bakasi olongiya negara botiya. Juche lowali idiologi resmi negara to’u negara botiya longadopsi konstitusi bahu to 1972, eleponu Kim II-Sung malopohuna u mohutu kebijakan lonto sekurang-kurangnya to awali lo tawunu 1955, sementara resmiliyo republik sosialis meyalo negara komunis, Korea Utara hebilohe lo sebagaian negara lali negara ketidktatoran totaliter opahamu Stalinis. yilapato ilopateya le Kim Jong Un walao yali-yali le Kim Jong-il
Sojara
Dampak lo penjajahan Jepang u pulito wolo kekalahan lo Japangi to perang Dunia II tawunu 1945 deuyito-yito Korea tilayadiyo duluwo to paralel utara ke-38 lodudua persetujuan wolo PBB. Yilantala utara heaturuwo lo Uni Soviet, wawu bagian selatan lo Amerika Serikat. Sojara Korea Utara secara resmi tilumula liyo wolo lohutu Republik Rakyat Demokratis to 1948
Tayade Korea
To Agustus 1945, tentara Soviet lohutu Otoritas Sipil Soviet u momarenta negara botiye sambe tuwawu rezim domestik, u sasahabatiya wolo Uni Soviet, lowali pilohutu. Lapato lo munduru tentara Soviet to 1984, ahenda utama to tawunu berikutnya deuyito-yito mopotuwawu Korea lonto kedua belah pihak, dabo konsolidasi rezim Syngman Rhee to selatan wolo dekengi lo militer Amerika wawu penekatan pemberontakan to oktober 1984 longahiri harapan deuyito-yito negara botiye mowali popotuwawuwolo ulangi menurut cara revolusi Komunis. To tawunu 1949, rezim Utara mempertimbangkan untuk mohutu intervensi militer ode Korea Selatan, dabo dilla lootapu dekengi lonto Uni Soviet
Penarikan lotolo militer Amerika Serikat lonto selatan to juni memperlemah rezim selatan wawu lo ohutu le Kim il-Sung mal opo timbangiya ulangi rencana invasi ode selatan. Huhama boyito to mulo liyo ja tilolimo liyo le Jodeph Stalin, bo wolo perkembangan persenjataan nuklir Soviet, yiloohamawa le Mau Zedong to Tiongkok, wawu pertada lonto bangsa Tiongkok deuyito-yito timongoliyo mowali molawo serdadu wawu sokongan uwewoliyo ode Korea Utara, Stalin malo satuju penyerangan u mowali cikal bakal perang Korea.
Popateya Lo Korea
Popateya lo Korea deuyito-yito popateya lo Korea Utara wawu Korea Selatan u matilumula liyo to 25 Juni 1950. Popateya botiye porna lohuheli sementara wolo gencatan senjata u ditandatangani to 27 Juli 1953. Konflik akibati lo tayade korea wawu upaya duluwo lo korea u mopotuwawu ulangi lo korea to tibawa lo pamarenta limongolio lohihilawo. Popateya botiye ma lo’opate lebe mau lo 2 yuta lo tawu wawu prajurit lonto olimongolio dulota. Periode to udipo popateya ditandai wolo konflik lo batas to paralel utara ke-38 wawu upaya negosiasi pemilihan umum owolo keutuhan Korea. Negosiasi bolohuwalinga ketika Tentara Rakyat Korea malo sorangi Korea Selatan to 25 Juni 1950. Totibawa restu lo PBB, Amerika wawu Tentara Tiongkok malo dekengi Korea Utara, wawu to akhiriliyo mapana-panamao ode gencatan sonjata u ngope’e yilumuli mayi ulangi perbatasan awali towolota lo Korea Utara wawu Korea Selatan.
Anggadu gencatan sonjata tawunu 1953, wumbuta lo pamarenta Korea Utara wolo Korea Selatan, Uni Eropa, Kanada, Amerika Serikat wawu Jepang tatapu tegang. Pobubutahe pilo pohuheliliyo wolo genjatan sonjata, dabo duduluwo korea secara teknis donggi wolowu to delomo keadaan lo popateya. Korea Utara wawu Korea Selatan malohutu pali lo ulu’u Deklarasi Gabungan Utara-Selatan 15 Juni tawunu 2000, to u dudulowo pihak lojanjia u mongusaha mopotuwawu poli wolo cara damai. Ngopohiyama’o boyito to 4 Oktober 2007, olongia lonto Utara wawu Selatan malo a’abita lo ulu’u Umohutu rapat puncak u mobisala lo pornyataan mopohuheli pobubutahe secara resmi wawu mengukuhkan poli prinsip non-agresi
Abad ke-20
Korea Utara wawu selatan ja pornah lohutu pali lo ulu’u lojanjia perdamaian, jadi secara resmi donggo to delomo status lo popateya. Bo tuwawu lo gencatan sonjata u pilo maklumuliyo. Upaya mopo’odamai to hianga lo pertempuran kiki’o wawu upaya pomateya.Korea Utara gagal to delomo mohelungolo upaya pomateya ode olongia Korea Selatan. Wolo u paling ilotawa to 1968, 1974 wawu pengeboman Rangoon to 1983, terowongan laito hemotapu to tibawa lo Zona Demiliterisasi, wawu popateya ngope’e lo butu akibat Insiden Pembunuhan Kapal to Panmunjom to 1976. To 1973, wumbuta to lenggota molanggato u raha-rahasia da’a ma hepohutuwolo melalui kantori-kantori Palang Merah, dabo lopulito lapatao insiden Panmunjom wolo ngoidi kemajuan
Abad ke-21
To 2002, presiden Amerika Serikat Goerge W. Bush lo juluki Korea Utara debo pitango londo “poros setan” wawu “pos terdepan tirani”. Wumbuta lenggota molanggato u pornah pilahutuliyo lo pamarnta Korea Utara wolo Amerika Serikat deuyito-yito kunjunagn Menteri Luar Negeri Amarika Serikat Madelenie Albright ode Pyongyang to tawunu 2000, eleponu uduluwo negera dila lo jalini wumbuta diplomatik u resmi. To tawunu 2006, imbide’o 37.000 serdadu Amerika donggo wolowu to Korea Selatan
