کارل هاىنريش مارکس (آلماني ميىان: Karl Heinrich Marx) ايتا آلماني فٚلسفه‌دان، ايقتيصاددان، تاريخ‌نيويس، جامعه‌شٚناس، سيىاسي نظريىه‌پٚرداز، رۊزنامه‌نيويس ؤ اينقلابي سوسياليست بۊ کي ۵ مه ۱۸۱۸ جه پرۊس پادشاىي ميىان دۊنىا بامؤ ؤ ۱۴ مارس ۱۸۸۳ لٚندنٚ ميىان بمرده. مارکس خۊ کؤنه ريفئق ؤ همکار أمره، فرىدريش انگلس، لندن ميىان خۊ فيکران-أ گۊسترش فاده، خۊ نيويشته‌أن-أ مۊنتشر بۊکۊد، بريتانيىاىه مۊزهٚ کيتابخانه ميىان تأقيق-أ سرأ گيفت ۊ بشريتٚ پيشرٚفتٚ قانونان-أ، ديىالکتيکي ماده‌باوٚري کۊمک أمره بيىافته ؤ أن کار أمره مارکسيسمٚ گٚراىش-أ بساخته.
مارکس کۊمؤنيسمٚ جۊنبشٚ مهم‌ترين مۊتفکر ايسه. اۊ سٚرماىه‌داري سامانٚ تضادان ؤ ذاتي بهره‌کٚشي‌ىه برجسته بساخت ؤ سوسيىاليستي ايقتيصادي مؤدٚلانٚ پيشرٚفتٚ ره کۊمک بۊکۊد. اۊنٚ نامدارترين بينويشته‌أن کۊمؤنيستٚ حزبٚ بىانيىه (۱۸۴۸ ٚ چاپ)، کي اۊن-أ انگلس أمره بينويشت، ؤ سرماىه سه‌جلدي کار (۱۸۶۷ تا ۱۸۸۳) ايساىيدي. مارکسٚ سيىاسي فيکران ؤ فلسفي فيکران ايتا پيله أثر رۊشنفيکري تاريخ، ايقتيصادي ؤ سيىاسي تاريخ بنأ کي اۊنٚ پس هم اۊنٚ جه أثر گيفتن‌دريدي.
Märks motaqed be taqirə jahän bu. Hegelə nazaräte naqd bukud. Ammä xu falsafa unə falsafe diyäliktikə sar päyeguzäri bəkud.
Märks Engelsə kumakə amre xu käre edäme bəda o Komonismə bayäniya 1422 gäləşi säl (1848 milädi) arze bukud:
"Kärəgaränə jəhän, muttaheda bid"..."Mubärəze sar, juz ami zanjirän, de çizi nədärim ki dasə jə fadim"...
Märks, tärixe ite arse muarrefi bukud, tabəqäti mubärəze re o jämeeya taqsim bukud be: Burğuväzi o Proltäriyä. Un Az xod bigänegi mafhume matrah bəkud o Sarmäyədäri nəzämə miyən, une pile muşkel, kärgarə şi muarefi bukud.
Märx motaqed be degargun bostanə ensäni monäsebatän o bəräbari bu. Unə aqäyed xəyli jə enqeläbän o jonbeşäne jəhänə miyən rä tävade. Ammä hanuz ki hanuze a pile filsufə nazaräte tafsiränə muxtalefi kunid.
Märks ge burğuväzi modernita banä kude o karəgarän (ki xodeşän modernismə mahsulid) vä une takmil bukunid.