factograf
GA

tír i dtuaisceart na hEorpa is i dtuaisceart na hÁise

An Rúis

An Rúis

Key facts

daonra146,119,928
achar dromchla17,075,400km²
sampla destát ceannasach, stát tuata, tír
tíran Rúis
príomhchathairMoscó
dáta a bunaíodh1263
ceannaire stáitVladimir Putin
ceannaire an rialtaisMikhail Mishustin
mór-roinnan Eoraip
lonnaithe i gcrios amaUTC+02:00
All data from the card 31
Aintiún
Amhrán náisiúnta Chónaidhm na Rúise (27 Nollaig 2000)
Mana
«Reveal your own Russia» «Datgelwch eich Rwsia eich hun» «Revela la teva pròpia Rússia»
Príomhchathair
Moscó
Iomlán
146,119,928 (2025)
• Dlús
8.56 hab./km²
Déamainm
Rúiseach
Teanga oifigiúil
an Rúisis
Reiligiún
neamh-shainchreidmheach
Cuid de
stáit iar-Shóivéadacha dúliosta tearmann cánach an Aontais Eorpaigh (2023–)
Achar dromchla
17,075,400 km²
• Uisce
13 %
Pointe is airde
Mount Elbrus (en) (5,642 m)
Pointe is ísle
Muir Chaisp (−28 m)
Leanann sé/sí
Russian Soviet Federative Socialist Republic (en) agus an tAontas Sóivéadach
Cruthú
c. 880: Kievan Rus' 1125: Grand Principality of Vladimir (en) 1263: Ard-Diúcacht Mhoscó 25 Nollaig 1991: cúis leis seo Dissolution of the Soviet Union (en)
Éarlamh
Naomh Aindrias
Córas rialtais
super-presidential republic (en)
Comhlacht feidhmiúcháin
Rialtas na Rúise
Comhlacht reachtach
Tionól Feidearálach Chónaidhm na Rúise
• Uachtarán na Rúise
Boris Yeltsin (1991–1999)
• Príomh-Aire na Rúise
Mikhail Mishustin (2020–)
Údarás breithiúnach is airde
Cúirt Bhunreachtúil na Rúise
OTI ainmniúil
1,836,892,075,548 $ (2021)
Onnmhairí iomlána
337,800,000,000 $ (2015)
Airgeadra
rúbal na Rúise
Lonnaithe i gcrios ama
UTC+02:00
Fearann Idirlín barrleibhéil
.ru, .рф, .рус agus .su
Glaochód
+7
Uimhir theileafóin éigeandála
112, 01, 02, 03, 101, 102 agus 103
Cód tíre
RU
Suíomh gréasáin
gov.ru

Is tír ollmhór a shíneann thar theorainn na hEorpa agus na hÁise í an Rúis (ainm oifigiúil: Cónaidhm na Rúise). Is í an tír is mó ar domhan, le hachar 17,075,400 km², beagnach dhá oiread níos mó ná an chéad tír eile, is é sin, Ceanada. Is í an t-ochtú tír is mó maidir le daonra. Is í Moscó an phríomhchathair. Is í an Rúisis an teanga oifigiúil, siúd is go bhfuil an dúrud teangacha eile á labhairt ag na mionlaigh ar fud na tíre.

Bhí sí ar an tír cheannasach in Aontas na bPoblachtaí Sóivéideacha Sóisialacha (APSS), agus is iomaí duine sa Rúis a airíonn uaidh cumhacht na Rúise sna laethanta a bhí. Is é Vladimir Putin uachtarán den tír.

Déimeagrafaic

An eaglais Stroganov in Nizhny Novgorod
An eaglais Stroganov in Nizhny Novgorod

Teangacha

Labhraítear 100 teanga éagsúla sa Rúis, ach is í Rúisis an t-aon teanga oifigiúil, cé go bhfuil 27 teanga mhionlach atá aitheanta. De réir an daonáirimh den bhliain 2002, bhí 142.6 milliún duine ábalta Rúisis a labhairt de na 143.8 milliún duine ar fad sa Rúis (99.1%). Is í an Tatairis an dara teanga is mó le 5.5 milliún cainteoirí. Is í an Úcráinis an tríú teanga is mó agus 1.8 milliún cainteoirí aici. Tá an Rúisis ar cheann de sé theanga oifigiúla na Náisiún Aontaithe.

Oideachas

Tá córas oideachais saor i gcóir gach duine mar chuid den bhunreacht. Ó 1990, tá córas 11 bhliain i réim. Sa bhliain 2004, chaith rialtas na Rúise 3.6% de GDP na tíre ar an oideachas.

Reiligiún

Níl aon daonáireamh oifigiúil i gcóir reiligiúin, ach tá na figiúirí seo bunaithe ar suirbhéanna. I Lúnasa, ceap ARENA gur Críostaithe iad (Ceartchreidmhaigh, Caitlicigh agus Protastúnaigh araon) iad 46% den daonáireamh. Ceapann Levada go bhfuil 76% den daonra sa Rúis ina gCríostaithe. De réir POF tá 65% ina Chríostaithe agus de réir PRC 73.6%.

Baineann timpeall 95% de pharóistí Ceartcreidmheacha sá Rúis leis an Eaglais Cheartchreidmheach Rúiseach.

Is iad an Chríostaíocht Cheartchreidmheach, Ioslam, Giúdachas agus Búdachas na reiligiúin traidisiúnta sa tír.

Is é Ioslam an dara reiligiún is mó sa Rúis. In iomlán tá 9,400,000 Moslamach sa Rúis (6.5%) i 2012 (níl an figiúr seo ró-chruinn mar ní chlúdaínn sé na Stáit Mhoslamacha traidisiúnta,.i. Chechnya agus Ingushetia. Seo hiad na stáit (a bhí clúdaithe sa suirbhé) le níos mó ná 10% Moslamach: Kabardino-Balkaria (49%),  Bashkortostan (38%), KarachayCherkessia (34%), Tatarstan (31%), Yamalia (13%), Orenburg Oblast (11%), Adygea (11%) agus Cúige na hAstracáine (11%). Tá daonra Moslamach idir 1-2% sa chuid is mó de na stáit sa tSibéir.

Cultúr

Litríocht

Príomhalt: Litríocht na Rúise

Is í litríocht na Rúise litríocht na Rúise féin agus a cuid deoraithe, agus litríocht Rúisise na dtíortha a bhain leis an Rúis nó leis an Aontas Sóivéadach.

Spórt

Reáchtáladh Corn an Domhain Sacair 2018 insan Rúis.

Caidreamh iasachta

Sa bhliain 2009 bhí caidreamh ag an Rúis le 191 tíortha agus bhí ambasáidí i 144 tíortha.

Gailearaí

Páirc Chaitrín, Cathair Pheadair
Páirc Chaitrín, Cathair Pheadair
Yekaterinburg
Yekaterinburg
Cruithneacht ag fás i gCúige Tomsk. Tairgeoir mór cruithneachta is ea an Rúis.
Cruithneacht ag fás i gCúige Tomsk. Tairgeoir mór cruithneachta is ea an Rúis.
Sléibhte na hÚraile, Tyuluk
Sléibhte na hÚraile, Tyuluk
Pálás na Creimile i Moscó, áras oifigiúil Uachtarán na Rúise
Pálás na Creimile i Moscó, áras oifigiúil Uachtarán na Rúise
Loch Baikal, an loch is doimhne ar domhan, sa gheimhreadh
Loch Baikal, an loch is doimhne ar domhan, sa gheimhreadh
An Pálás Geimhridh i gCathair Pheadair
An Pálás Geimhridh i gCathair Pheadair
Tolbukhino, Cúige Yaroslavl
Tolbukhino, Cúige Yaroslavl
Longcheárta Yaroslavl
Longcheárta Yaroslavl
Staid "Ozon Arena", Krasnodar
Staid "Ozon Arena", Krasnodar
Crainn fhómhair in Críoch Krasnodar
Crainn fhómhair in Críoch Krasnodar
Halla na Cathrach, Rostov
Halla na Cathrach, Rostov
12 images

Read next

In 327 languages

gaаԥсшәаAcèhадыгабзэAfrikaansAlemannischалтай тилአማርኛPangcaharagonésÆngliscOboloअंगिकाالعربيةܐܪܡܝܐالدارجةمصرىঅসমীয়াasturianuAtikamekwаварKotavaअवधीAymar aruazərbaycancaتۆرکجهбашҡортсаBasa BaliBoarischžemaitėškaBatak TobaBikol Centralбеларуская (тарашкевіца)беларускаяBetawiбългарскиभोजपुरीBislamaBanjarပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏbamanankanবাংলাབོད་ཡིགবিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরীbrezhonegbosanskiBatak MandailingBasa UgiбуряадcatalàChavacano de Zamboanga閩東語 / Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄нохчийнCebuanoChamoruᏣᎳᎩTsetsêhestâheseکوردیcorsuqırımtatarcačeštinakaszëbscziсловѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟчӑвашлаCymraegdanskdagbanliDeutschThuɔŋjäŋZazakidolnoserbskiKadazandusunडोटेलीދިވެހިބަސްཇོང་ཁeʋegbeΕλληνικάemiliàn e rumagnòlEnglishEsperantoespañoleestieuskaraestremeñuفارسیFulfuldesuomivõroNa Vosa VakavitiføroysktfrançaisarpetanNordfriiskfurlanFryskGagauz贛語kriyòl gwiyannenGàidhliggalegoگیلکیAvañe'ẽगोंयची कोंकणी / Gõychi KonknniBahasa Hulontalo𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺Ghanaian PidginગુજરાતીgungbeGaelgHausa客家語 / Hak-kâ-ngîHawaiʻiעבריתहिन्दीFiji HindihrvatskihornjoserbsceKreyòl ayisyenmagyarհայերենԱրեւմտահայերէնinterlinguaJaku IbanBahasa IndonesiaInterlingueIgboIñupiatunIlokanoгӀалгӀайIdoíslenskamedžuslovjanskyitalianoᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / inuktitut日本語Patoisla .lojban.JawaქართულიQaraqalpaqshaTaqbaylitJjuадыгэбзэKabɩyɛTyapKongoKumoringGĩkũyũқазақшаភាសាខ្មែរಕನ್ನಡYerwa Kanuri한국어перем комикъарачай-малкъарکٲشُرRipoarischkurdîкомиkernowekкыргызчаLatinaLadinoLëtzebuergeschлаккулезгиLingua Franca NovaLugandaLimburgsLigureLadinlombardlingálaລາວlietuviųlatgaļulatviešuMadhurâमगहीमैथिलीBasa BanyumasanмокшеньMalagasyолык марийMāoriMinangkabauмакедонскиമലയാളംмонголꯃꯤꯇꯩ ꯂꯣꯟဘာသာမန်मराठीкырык марыBahasa MelayuMaltiMirandésမြန်မာဘာသာэрзяньمازِرونیNapulitanoNedersaksiesPlattdüütschनेपालीनेपाल भाषाLi NihaNederlandsnorsk nynorsknorskNovialߒߞߏNouormandSesotho sa LeboaDiné bizaadChi-ChewaoccitanlivvinkarjalaOromooଓଡ଼ିଆиронਪੰਜਾਬੀPangasinanKapampanganPapiamentuPicardNaijáDeitschPälzischpolskiPiemontèisپنجابیΠοντιακάپښتوportuguêsRuna Simirumantschromani čhibikirundiromânăarmãneashtitarandíneрусскийрусиньскыйIkinyarwandaसंस्कृतम्саха тылаᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤsardusicilianuScotsسنڌيdavvisámegiellaSängösrpskohrvatski / српскохрватскиTaclḥitတႆးසිංහලSimple EnglishslovenčinaسرائیکیslovenščinaGagana SamoaanarâškielâchiShonaSoomaaligashqipсрпски / srpskiSranantongoSiSwatiSesothoSeelterskSundasvenskaKiswahiliꠍꠤꠟꠐꠤślůnskiSakizayaதமிழ்TayalತುಳುతెలుగుtetunтоҷикӣไทยትግርኛTürkmençeTagalogtolışiSetswanalea faka-Tongatoki ponaTok PisinTürkçeSeediqXitsongaтатарча / tatarçachiTumbukaTwireo tahitiтыва дылудмуртئۇيغۇرچە / Uyghurcheукраїнськаاردوoʻzbekcha / ўзбекчаTshivendavènetovepsän kel’Tiếng ViệtWest-VlamsVolapükwalonWinarayWolof吴语хальмгisiXhosaმარგალურიייִדישYorùbáVahcuenghZeêuwsⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ文言閩南語 / Bân-lâm-gí粵語中文isiZulu

Text from Wikipedia, CC BY-SA 4.0 · Source article