factograf
FUR

Friedrich Nietzsche

Friedrich Nietzsche

Friedrich Wilhelm Nietzsche (Röcken, 15 di Otubar dal 1844 – Weimar, 25 di Avost dal 1900) al è stât un filosof, poete, filolic e compositôr todesc.

Considerât un dai pensadôrs plui influents e rivoluzionaris de filosofie moderne, la so opare e à esaminât profondamentri la morâl, la religjon, la culture e la sience del so timp, esercîtant un'influence enorme in te filosofie de Seconde Metât dal XX secul, in te leterature, in te psicologie e in te culture contemporanee.

Biografie

Carl Ludwig Nietzsche
Carl Ludwig Nietzsche
Franziska Oehler mari di Nietzche
Franziska Oehler mari di Nietzche
2 images

Primis agns e formazion

Nassût a Röcken, te Prussie (vuê Gjermanie centrâl), Nietzsche al era fî di un pastôr luteran che al è muart cuant che Friedrich al veve dome cuatri agns. Al à studiat te famôse scuele di Schulpforta e po te Universitât di Bonn e te Universitât di Lipsie, cun une specializazion te filologie classiche.

A dome 24 agns, prin ancje di cjapâ la lauree, al è stât nominât professôr di filologie classiche e Universitât di Basilea, in Svuizare.

L'amicizie cun Wagner e la filosofie

A Basilea al à simpri tignût contact cun il compositôr Richard Wagner e cul filosof Arthur Schopenhauer, che han intervengnût tal so prime opare, Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik ("La nassite de tragjedie dal spirt de musiche", 1872). In chestl libri al à distints doi principis fondamentâis te art greche: il "apolini" (ordin, armonie, forme) e il "dionisiac" (caos, passion, muart e rinascite).

Par vie di problemis di salût e di un viç continuât di emicranie e disdisturbis ai voi, tal 1879 al à vût di lassâ la cjatedre a Basilea par viazâ une vore par l'Europe e cirî clime plui favorevui.

I ultins agns di opare e la folie

Tai agns '80 dal XIX secul, Nietzsche al à scrit la plui part des sôs oparis plui impurtantis te solitudin, passant de  Svuizare (Sils Maria) a l'Italie (Genoa, Rapallo, Turin e Nizza).

Ai 3 di Zenâr dal 1889, mentri al jere a Turin, al è stât colpît di un esaurmiment mentâl irevocabîl, che lo à puartât a la folie par ducj i ultins undîs agns de so vite. Al è muart a Weimar tal 1900.

Pensîr e filosofie

La filosofie di Nietzsche e si distingue par un stil aforistic, poetich e provocatori. I sieus concets clâf a son:

La critiche de morâl e la muart di Diu: In te so opare Die fröhliche Wissenschaft ("La gaie sience", 1882), Nietzsche al à proclamât la famose frase "Diu al è muart" (Gott ist tot). Cun chest al intendeva la fin des certecîs metafisichis e teologjichis de civilitât olandese e ocidentâl, e il pericul dal nichilisim.

L'Ome Sôvran (Übermensch): Intal so libris celebri Also sprach Zarathustra ("Cussì al parlà Zarathustra", 1883-1885), al à introdòt la figure de l'Übermensch (il "Superom" o "Ome Sôvran"): un individui capabîl di superâ il nichilisim, di refutâ la "morâl dai sclafs" (pazience, umiltât, rassegnazion) par creâ gnôs valôrs basâts su la vite e la felicitât de esistence.

L'etêr tornâ dal mèsim: La nozion cosmologicje e filosoficje che la vite e l'univers si ripetaran infinite voltis esatamentri in te stesse maniere.

La voe di potence (Wille zur Macht): Il principii fondamentâl de vite e de nature, intindût no dome come dominazion parsore i  altris, ma come pulsion interne a creativitât, auto-superament e afermazion de esistence.

Oparis principâls

  • Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik (1872)
  • Unzeitgemässe Betrachtungen (1873–1876)
  • Menschliches, Allzumenschliches (1878)
  • Morgenröte (1881)
  • Die fröhliche Wissenschaft (1882)
  • Also sprach Zarathustra (1883–1885)
  • Jenseits von Gut und Böse (1886)
  • Zur Genealogie der Moral (1887)
  • Götzen-Dämmerung (1889)
  • Der Antichrist (1895)
  • Ecce Homo (1908, postum)

Bibliografie

  • Nietzsche, Friedrich (1980). Sämtliche Werke. Kritische Studienausgabe (KSA). Edited by Giorgio Colli and Mazzino Montinari. dtv / de Gruyter.
  • Safranski, Rüdiger (2002). Nietzsche: A Philosophical Biography. W. W. Norton & Company.
  • Hollingdale, R. J. (1999). Nietzsche: The Man and His Philosophy. Cambridge University Press.

Leams esternis

  • Stanford Encyclopedia of Philosophy - Friedrich Nietzsche: http://plato.stanford.edu/entries/nietzsche/
  • The Nietzsche Circle: http://www.nietzschecircle.com/
  • Nietzsche Source: http://www.nietzschesource.org/

Read next

In 178 languages

furAfrikaansAlemannischአማርኛaragonésÆngliscالعربيةالدارجةمصرىঅসমীয়াasturianuazərbaycancaتۆرکجهбашҡортсаBasa BaliBoarischžemaitėškaбеларуская (тарашкевіца)беларускаябългарскиभोजपुरीবাংলাবিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরীbrezhonegbosanskiBatak MandailingбуряадcatalàнохчийнᏣᎳᎩکوردیqırımtatarcačeštinaчӑвашлаCymraegdanskDeutschZazakiΕλληνικάemiliàn e rumagnòlEnglishEsperantoespañoleestieuskaraestremeñuفارسیsuomivõroføroysktfrançaisNordfriiskFryskGaeilge贛語kriyòl gwiyannenGàidhliggalegoAvañe'ẽHausaעבריתहिन्दीFiji HindihrvatskiKreyòl ayisyenmagyarհայերենԱրեւմտահայերէնinterlinguaBahasa IndonesiaIlokanoIdoíslenskamedžuslovjanskyitaliano日本語PatoisJawaქართულიQaraqalpaqshaTaqbaylitKabɩyɛқазақшаYerwa Kanuri한국어kurdîkernowekкыргызчаLatinaLëtzebuergeschлезгиLingua Franca NovaLimburgslombardlietuviųlatviešuMadhurâмокшеньMalagasyмакедонскиമലയാളംмонголमराठीкырык марыBahasa MelayuMaltiMirandésэрзяньمازِرونیNedersaksiesPlattdüütschनेपालीनेपाल भाषाNederlandsnorsk nynorsknorskNouormandoccitanlivvinkarjalaOromooਪੰਜਾਬੀPangasinanPapiamentupolskiPiemontèisپنجابیپښتوportuguêsRuna Simirumantschromânăрусскийрусиньскыйсаха тылаsicilianuScotsسنڌيdavvisámegiellasrpskohrvatski / српскохрватскиSimple EnglishslovenčinaslovenščinaGagana Samoashqipсрпски / srpskiSeelterskSundasvenskaKiswahiliதமிழ்తెలుగుтоҷикӣไทยTürkmençeTagalogtoki ponaTürkçeтатарча / tatarçaтыва дылукраїнськаاردوoʻzbekcha / ўзбекчаvènetovepsän kel’Tiếng ViệtVolapükwalonWinaray吴语მარგალურიייִדישYorùbáZeêuwsⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ文言閩南語 / Bân-lâm-gí粵語中文

Text from Wikipedia, CC BY-SA 4.0 · Source article