Zeretano (latinez: Ceretani edo Cerretani /kèrrètani/) Burdin Aroan eta erromatar garaian, Ekialdeko Pirinioetan, egungo Cerdanyan eta Segre ibaiaren ibarrean, bizi zen herria izan zen. Gai eztabaidatsua izan da, baina litekeena da iberiar jatorrikoa izatea. Antza, bere mugakideak ziren: iparraldean andosinoak, ekialdean ausetanoak eta hegoaldean ilergeteak, besteak beste. Erromatartze aurreko herri askoren kokagune zehatzak, ordea, ez dira ziurtasunez ezagutzen eta Pirinio Ekialdean bakoitzak zuen eskualdea eztabaidagai da oraindik. Herrigune nagusia Julia libyca (Llívia) zuten.
XX. mende amaieran eta XX. mendearen lehen bi hamarkadetan, indusketa arkeologikoak biderkatu dira Cerdanyan, Ceretani-en eskualdearen erdigunean, hain zuzen. Egindako lanei esker, orain gutxi arte oso gaizki ezagutzen zen eskualdea (iturri klasikoek ez zuten apenas aipatzen) hobeto ezagutzea ahalbidetu dute, eta komunitate horren etnogenesia eta iberiartze prozesua aztertu ahal izan da, dokumentazio arkeologiko eta epigrafiko berriaren argitan.
Iberierazko testuak
Iberieraz idatzitako testu multzoa eskualde honetan oso zabala da. Gaur egungo testuinguruan ezin da zalantzan jarri komunitate politiko hirigintzaren hastapenetan dagoena, iberiar hizkuntzarekiko filiazioa duena, eta K.a. III. mendearen amaieraren eta I. mendearen arteko gertaera historiko batzuetan aktiboki parte hartu zuena. Erromaren nagusitasunaren eta integrazioaren prozesuak ezaugarri propioak eta, neurri batean, paradigmatikoak dituzte.
Ipar-ekialdeko idazkera iberikoa erabiltzen dute, bere bi motetan: duala (zaharragoa) eta ez duala (berriagoa).
Cerdanyako labar-inskripzio gehienak, ziurrenik, eduki erlijiosokoak dira, eta, zehazkiago, botozkoak. Inskripzio horien interpretazio erlijiosoaren aldeko arrazoi nagusiak dira azalera berean bat egiten dutela erromatarren garaiko, Erdi Aroko eta ondorengo inskripzio eta adierazpen erlijiosoekin. Interpretazio horren aldekoa da, halaber, bost abezedario iberiko identifikatzea; izan ere, beste epigrafia greko eta latindar batzuetako paraleloek adierazten dute euskarri gogorreko abezedarioen erabilera ia beti erlijio-testuinguruarekin lotuta dagoela.
Corpus epigrafiko zeretanoaren espezifikotasunak, bai euskarriagatik, ia labar-formakoak bakarrik, bai alderdi paleografiko eta linguistikoengatik, argi eta garbi adierazten du inskripzio horien egileak iberiar zeretanoak besterik ezin direla izan.
Inskripzio gehienak bateragarriak dira iberiar hizkuntzarekin, eta horrek berretsi egiten du zeretanoen iberikotasun linguistikoa, inoiz zalantzan jarri dena haien kultura materialaren iberikotasun eskasagatik.
Kanpo estekak
- Artica, Eduardo (2015) Los «cerretanos occidentales», revisión de un constructo moderno, Príncipe de Viana, 77. urtea, 263 ISSN: 0032-8472. 1149-1161
Artikulu hau Kataluniako historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
