Valderas Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta. Esla-Campos eskualdean dago, itsas mailatik 754 m metrora, eta 99.63 km²-ko azalera hartzen du.
Azken erroldaren arabera 1.479 biztanle zituen.
Geografia
Udalerri mugakideak
Honako udalerri hauek ditu mugakide: Villaquejida, Campazas, Fuentes de Carbajal, Gordoncillo, La Unión de Campos, Valdunquillo, Castroverde de Campos, Villanueva del Campo, Roales de Campos eta Matilla de Arzón.
Demografia
Jatorria
Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 69,4 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 42,7) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 7,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 4,7 —probintzian % 10,1—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 70 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 47,1). Jaiotza herrialde nagusiak Bulgaria, Maroko, Kolonbia dira.
Etxebizitza
INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 1.475 etxebizitza zeuden: 702 (% 47,6) nagusiak eta 773 (% 52,4) ez-nagusiak.<ref name="INE-59525">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59525%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> Kontsumo elektrikoaren arabera, 237 (% 16,1) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 315 (% 21,4) hutsik zeuden.<ref name="INE-59531">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59531%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 2 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 20 plazarekin (10 plaza etxebizitzako).<ref name="INE-39363">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak|lana=Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala)|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=39363%7Chizkuntza=es%7Curtea=2026}}</ref>
Etxebizitza multzoa Leóngo mapa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Leóngo mapa
Guztira 702 etxegune zeuden, eta horietatik 259 (% 36,9) pertsona bakarrekoak ziren.<ref name="INE-59543">{{erreferentzia|izenburua=Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59543%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref>
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.389 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 14,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 17,6; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 42,5; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 25,5.<ref name="ine-ikasketa-maila">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66621%7Chizkuntza=es}}</ref> Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 13,2 zen 2021ean eta % 14,3 2024an; beraz, 1,1 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 29,2 izatetik % 25,5 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 17,5 ziren, eta gizonen artean % 11,4; 6,1 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 27,5 eta gizonen % 23,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 69,8 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 30,2 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 6 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 67,3 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 32,7. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 2,4 ziren.<ref name="ine-ikasketa-maila" />
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 199 | % 14,3 | 82 | % 11,4 | 117 | % 17,5 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 245 | % 17,6 | 128 | % 17,8 | 117 | % 17,5 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 591 | % 42,5 | 341 | % 47,3 | 250 | % 37,4 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 354 | % 25,5 | 170 | % 23,6 | 184 | % 27,5 |
| Guztira | 1.389 | % 100,0 | 721 | % 100,0 | 668 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 13,2 | % 16,0 | % 41,6 | % 29,2 | 1.448 |
| 2022 | % 13,5 | % 16,4 | % 43,1 | % 27,0 | 1.455 |
| 2023 | % 13,6 | % 17,5 | % 42,5 | % 26,4 | 1.416 |
| 2024 | % 14,3 | % 17,6 | % 42,5 | % 25,5 | 1.389 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 7,1 ikasten ari zen (98 pertsona).<ref name="ine-ikasten">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66627%7Chizkuntza=es}}</ref> Ikasten ari zirenetatik, % 54,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 28,6 batxilergoan, % 15,3 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 2,0 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 48,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 58,8; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 17,6 eta emakumeen % 12,8. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 79,1 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 41,3 eta 25–29 urtekoen % 14,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 0,5 baino ez.<ref name="ine-ikasten-adina">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66629%7Chizkuntza=es}}</ref> 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 26,7 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 40,0.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 94,6 estatuan jaio zen, eta % 5,4 atzerrian.<ref name="ine-ikasketa-maila" /> Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 12,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 22,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 0,0 eta % 48,7, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 17,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 26,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 11,1 eta % 47,2, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 7,1 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 6,7.<ref name="ine-ikasten" /> Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 54,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 40,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
Diru-sarrerak
2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 12.981 euro-koa zen, probintziako 3. baxuena, eta etxegune bakoitzeko 27.843 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.041 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 16.450 euro zen. Errenta gordina 14.860 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 39,8. Gainerako iturriak: pentsioak (% 33,2), beste diru-sarrerak (% 17,6), langabezia-prestazioak (% 1,1), beste prestazioak (% 8,2).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 29,3 da, probintziakoaren (28,5; Leóngo mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,4; Leóngo mapa) parean eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Valderas udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 642 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 46,5; gainerako % 53,5 inaktibo zeuden (erretiratuak % 54,3, beste inaktiboak % 36,1 eta ikasleak % 9,6).<ref name="ine-harremana">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66846%7Chizkuntza=es}}</ref> Aktiboen artean, langabezia-tasa % 12,6 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 49,0 zen eta emakumezkoena % 43,8; langabezia-tasa, aldiz, % 10,8 eta % 14,8 zen, hurrenez hurren.<ref name="ine-harremana" />
Okupatuen kopurua 551 zen 2023ean, 2021eko 543etik gora.<ref name="ine-jarduera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69992%7Chizkuntza=es}}</ref> Emakumeek okupatuen % 43,2 osatzen dute, eta gizonek % 56,8.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 561 | % 40,6 | 313 | % 43,7 | 248 | % 37,3 |
| Langabeak | 81 | % 5,9 | 38 | % 5,3 | 43 | % 6,5 |
| Inaktiboak | 739 | % 53,5 | 366 | % 51,0 | 373 | % 56,2 |
| Guztira | 1.381 | % 100,0 | 717 | % 100,0 | 664 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 55,7), industria (% 17,2), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 16,7) eta eraikuntza (% 10,2).<ref name="ine-jarduera" /> Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 16,9), ondoren nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 16,7) eta merkataritza (% 12,0) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 66,6; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 16,9), eta oinarrizko okupazioak % 12,3.<ref name="ine-okupazioa">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69998%7Chizkuntza=es}}</ref> Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 71,9 eta emakumeen % 59,7).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 93 | % 16,9 | 44 | % 14,1 | 49 | % 20,6 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 367 | % 66,6 | 225 | % 71,9 | 142 | % 59,7 |
| Oinarrizko okupazioak | 68 | % 12,3 | 31 | % 9,9 | 37 | % 15,5 |
| Ez dago jasota | 23 | % 4,2 | 13 | % 4,2 | 10 | % 4,2 |
| Guztira | 551 | % 100,0 | 313 | % 100,0 | 238 | % 100,0 |
Okupatuen % 60,8 besteren konturako langileak dira, eta % 39,2 norberaren konturakoak.<ref name="ine-egoera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69993%7Chizkuntza=es}}</ref>
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 216 | % 39,2 | 151 | % 48,2 | 65 | % 27,3 |
| Besteren kontura | 335 | % 60,8 | 162 | % 51,8 | 173 | % 72,7 |
| Guztira | 551 | % 100,0 | 313 | % 100,0 | 238 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 94,5 estatuan jaio zen, eta % 5,5 atzerrian.<ref name="ine-harremana" /> Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 43,0 okupatuak dira, % 40,7 erretiratuak, % 6,0 bestelako inaktiboak, % 5,3 langabeak eta % 5,0 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 44,2 okupatuak dira, % 34,9 bestelako inaktiboak, % 14,0 erretiratuak, % 4,7 ikasleak eta % 2,3 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 34,6 okupatuak dira, % 34,3 bestelako inaktiboak, % 18,3 erretiratuak, % 7,9 langabeak eta % 5,0 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 44,1 okupatuak dira, % 38,2 bestelako inaktiboak, % 11,8 langabeak eta % 5,9 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 93,8 estatuan jaio zen, eta % 6,2 atzerrian.<ref name="ine-okupazioa" /> Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 74,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 14,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 6,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,9 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 36,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 5,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 60,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 22,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 13,0 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,3 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 46,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.<ref name="ine-jarduera-jaiolekua">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70000%7Chizkuntza=es}}</ref> Estatuan jaiotako gizonen artean, % 37,8 zerbitzuetan ari dira, % 22,4 nekazaritzan, % 22,1 industrian eta % 17,3 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 63,2 nekazaritzan ari dira, % 26,3 zerbitzuetan eta % 10,5 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 80,3 zerbitzuetan ari dira, % 12,1 industrian eta % 6,3 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 80,0 zerbitzuetan ari dira, % 20,0 industrian.
Lehen sektorea
Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 251 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 8.007 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 99,6 km² denez, NAE lurraldearen % 80,4 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 96,1 lur goldagarria (7.696 ha, 219 ustiategitan), % 2,6 larre iraunkorrak (211 ha, 22 ustiategitan), % 1,3 arbolak (100 ha, 61 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,12 ha, 6 ustiategitan).
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.340 behi eta 13.768 ardi eta ahuntz zeuden.
Ibilgailu-parkea
Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 940 gidari zeuden erroldatuta: 592 gizon (% 63) eta 348 emakume (% 37). Biztanleen % 63 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.518 ibilgailuk osatzen zuten: 1.018 turismo, 145 furgoneta, 125 kamioi, 99 ziklomotor eta 75 motozikleta. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 683 turismokoa zen, probintziako (606) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 15,3 urtekoa zen; turismoen % 6,4k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 22,9k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 62,6 diesel zen eta % 36,7 gasolinazko; 9 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,6; probintzian % 0,5). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,8k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 43,5k ez zuen etiketarik.
Kanpo estekak
- (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
Artikulu hau Gaztela eta Leongo geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
