Olemps (frantsesez eta ofizialki: Olemps) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Aveyron departamenduan dago, Okzitania eskualdean. Azken erroldaren arabera 3.559 biztanle zituen 12,8 km²-ko azaleran.
Geografia
Udalerri mugakideak
Honako udalerri hauek ditu mugakide: Druelle Balsac, Flavin, Luc-la-Primaube, Le Monastère eta Rodez.
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.
Klima
CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du<ref name="Joly">{{erreferentzia | izena1 = Daniel | abizena1 = Joly | izena2 = Thierry | abizena2 = Brossard | izena3 = Hervé | abizena3 = Cardot | izena4 = Jean | abizena4 = Cavailhes | izena5 = Mohamed | abizena5 = Hilal | izena6 = Pierre | abizena6 = Wavresky | izenburua = Les types de climats en France, une construction spatiale | aldizkaria = Cybergéo: revue européenne de géographie | zenbakia = 501 | data = 2010-06-18 | doi = 10.4000/cybergeo.23155 | hizkuntza = fr }}</ref>. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe<ref name="Dubreuil2022">{{erreferentzia | izena1 = Vincent | abizena1 = Dubreuil | izenburua = Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen | aldizkaria = La Météorologie | zenbakia = 116 | data = 2022-02 | doi = 10.37053/lameteorologie-2022-0012 | hizkuntza = fr }}</ref>. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko hego-ekialdeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 1000-1500 mm artekoa, gutxiena udan, gehiena udazkenean)<ref name="MFTipologia">{{erreferentzia | izenburua = Le climat en France hexagonale et Corse | url = https://meteofrance.com/comprendre-climat/france/le-climat-en-france-metropolitaine | webgunea = meteofrance.com | hizkuntza = fr }}</ref>. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago<ref name="RE2020">{{erreferentzia | izenburua = Réglementation environnementale RE2020 | url = https://www.ecologie.gouv.fr/politiques-publiques/reglementation-environnementale-re2020 | webgunea = ecologie.gouv.fr | data = 2020-11-18 | hizkuntza = fr }}</ref>.
1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 10,9 °C-koa da, 4,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1117 mm-koa da, urtarrilean 11,7 euri-egun eta uztailean 7 egun izanik<ref name="Joly" />. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Salles-la-Source udalerrian dago, 9,1 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,1 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 869,1 mm-koa delarik<ref name="FICHECLIM12254001">{{erreferentzia | izenburua = Station Météo-France « Rodez-Aveyron », fiche climatologique | url = https://object.files.data.gouv.fr/meteofrance/data/synchro_ftp/REF_STATION/FICHECLIM_12254001.pdf | webgunea = data.gouv.fr | hizkuntza = fr }}</ref>. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 38,9 °C-koa da, 2023ko abuztuaren 23an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -25,2 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 16an lortua<ref group="oh">Estazioko erregistroak 1972ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.</ref><ref name="FICHECLIM12254001" />.
Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 11,0 °C-koa da.<ref group="oh" name="MF-SIM-sareta">Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,9 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.</ref> Hilabeterik beroena uztaila da (19,7 °C) eta hotzena urtarrila (3,4 °C). Urteko prezipitazioa 962 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (98 mm) eta lehorrena uztaila (55 mm).<ref name="MF-SIM">{{erreferentzia | izenburua = Données changement climatique - SIM quotidienne | url = https://www.data.gouv.fr/datasets/donnees-changement-climatique-sim-quotidienne | argitaletxea = Météo-France | webgunea = data.gouv.fr | hizkuntza = fr }}</ref>
1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,25 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (10,4 °C) baino 1,4 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenetatik lau 2000tik aurrerakoak dira (2020, 2022, 2023 eta 2025). Urterik beroena 2022 izan zen (13,1 °C) eta hotzena 1963 (9,2 °C).<ref name="MF-SIM" />
 Datu klimatikoak (Olemps) 
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 3.4 | 3.8 | 6.8 | 9.5 | 13.5 | 17.4 | 19.7 | 19.5 | 15.3 | 11.7 | 7.0 | 4.3 | 11.0 |
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 87 | 66 | 71 | 95 | 98 | 70 | 55 | 64 | 80 | 87 | 97 | 92 | 962 |
| Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua | |||||||||||||
Demografia
Biztanleria
Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:
BiztanleriaUrtea050010001500200025003000350040001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.
| Urtea | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | −32 | −39 | −29 | −31 | −22 | −43 | −2 | −66 | −48 | −49 | −45 | −18 | −44 | −22 | −23 | −42 | −35 | −48 |
| Jaiotzak | 25 | 23 | 28 | 23 | 32 | 26 | 38 | 17 | 22 | 27 | 29 | 33 | 27 | 35 | 22 | 18 | 27 | 22 |
| Heriotzak | 57 | 62 | 57 | 54 | 54 | 69 | 40 | 83 | 70 | 76 | 74 | 51 | 71 | 57 | 45 | 60 | 62 | 70 |
Familiak eta etxeguneak
2023 erroldaren arabera, Olemps udalerrian 3.254 biztanle zeuden eta 1.591 elkarbizitza unitate<ref group="oh">INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.</ref>, hau da, 2,05 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 36,0), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).<ref name="menages">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/9006073?sommaire=9006187%7Cizenburua=Couples-Familles-Ménages en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>
Udalerrian 1.009 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (542). Guraso bakarreko 99 familietatik 94etan ama zen guraso bakarra. 571 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 214k seme-alaba bakarra zuten etxean, 177k bi, eta 46k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 369 bikoteetatik 31tan (% 8,4) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.<ref name="menages" />
15 urte edo gehiago zituzten 3.060 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 9,9 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 31,0. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 25-39 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 70,3). 80 urte edo gehiagoko 352 biztanleetatik 212 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 140 kolektibitateren batean.<ref name="menages" />
15 urte edo gehiagoko biztanleen % 45,3 ezkonduta zegoen, eta beste % 16,9 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 9,0 izatezko bikotean eta % 7,9 PACS bidez lotuta). % 21,7 ezkongabeak ziren, % 8,2 alargunak eta % 7,9 dibortziatuak.<ref name="menages" />
Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 38,7), erdi-mailako lanbideak (% 22,8), enplegatuak (% 13,3), eskulangileak (% 9,4). Talde nagusia (erretiratuak, % 38,7) Aveyron departamenduko batez bestekoaren (% 37,5) gainetik dago. 10 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,6).<ref name="menages" />
| Kopurua | % | |
|---|---|---|
| Elkarbizitza-unitateak | ||
| Seme-alabekin bizi ziren bikoteak | 369 | % 23,2 |
| Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak | 542 | % 34,1 |
| Guraso bakarrekoak | 99 | % 6,2 |
| Kide bakarrekoak | 572 | % 36,0 |
| Bestelakoak | 10 | % 0,6 |
| Familiak | ||
| Seme-alabarik gabeko bikoteak | 542 | % 53,7 |
| Seme-alabadun bikoteak | 369 | % 36,6 |
| Guraso bakarrekoak | 99 | % 9,8 |
| 25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean | 571 | % 56,6 |
| Seme-alaba bat | 214 | % 21,2 |
| Bi seme-alaba | 177 | % 17,5 |
| Hiru seme-alaba | 41 | % 4,1 |
| Lau seme-alaba edo gehiago | 5 | % 0,5 |
| Egoera zibila (15 urte edo gehiago) | ||
| Ezkonduta | 1.385 | % 45,3 |
| Izatezko bikotean | 274 | % 9,0 |
| PACS bidez lotuta | 243 | % 7,9 |
| Ezkongabea | 665 | % 21,7 |
| Alarguna | 251 | % 8,2 |
| Dibortziatuta | 241 | % 7,9 |
| Erreferentziazko pertsonaren lanbidea | ||
| Nekazariak | 10 | % 0,6 |
| Artisau, merkatari eta enpresa-buruak | 75 | % 4,7 |
| Goi-mailako langileak | 133 | % 8,4 |
| Erdi-mailako lanbideak | 362 | % 22,8 |
| Enplegatuak | 212 | % 13,3 |
| Eskulangileak | 149 | % 9,4 |
| Erretiratuak | 616 | % 38,7 |
| Bestelakoak | 34 | % 2,1 |
| Iturria: INSEE, RP2023. | ||
Etxebizitza
2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.723 etxebizitza zeuden. Horietatik 1.594 egoitza nagusi ziren, 35 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 94 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (1.186), eta apartamentuak gutxi ziren (531). Egoitza nagusietatik 1.189 beren jabearen bizilekuak ziren, 388 alokairuan zeuden, 103 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 17 doan lagata.<ref name="etxebizitzak">{{erreferentzia|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/8997194%7Cizenburua=Logement en 2023|lana=Recensement de la population|argitaletxea=INSEE|hizkuntza=fr|urtea=2023}}</ref>
Etxebizitza multzoa
Etxe mota
Jabetza egoera
Eraikuntza garaiari dagokionez, 2006-2020 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (501).<ref name="etxebizitzak" />
Eraikuntza garaia
Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (716). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (767 etxebizitzatan). 1.348 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 730 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 775tan bi edo gehiago.<ref name="etxebizitzak" />
Gela kopurua
Berogailu mota
Aparkalekua eta ibilgailuak
| Kopurua | % | |
|---|---|---|
| Etxebizitza multzoa | ||
| Egoitza nagusia | 1.594 | % 92,5 |
| Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa | 35 | % 2,0 |
| Hutsik | 94 | % 5,5 |
| Etxe mota | ||
| Etxeak | 1.186 | % 68,8 |
| Apartamentuak | 531 | % 30,8 |
| Gela kopurua (egoitza nagusiak) | ||
| 1 gela | 30 | % 1,9 |
| 2 gela | 182 | % 11,4 |
| 3 gela | 276 | % 17,3 |
| 4 gela | 390 | % 24,5 |
| 5 gela edo gehiago | 716 | % 44,9 |
| Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak) | ||
| 1919 aurretik | 62 | % 3,9 |
| 1919-1945 | 35 | % 2,2 |
| 1946-1970 | 134 | % 8,4 |
| 1971-1990 | 499 | % 31,3 |
| 1991-2005 | 318 | % 19,9 |
| 2006-2020 | 501 | % 31,4 |
| Jabetza egoera (egoitza nagusiak) | ||
| Jabeak | 1.189 | % 74,6 |
| Alokairuan | 388 | % 24,3 |
| HLM | 103 | % 6,5 |
| Doan lagata | 17 | % 1,1 |
| Berogailu mota (egoitza nagusiak) | ||
| Gas sarea | 767 | % 48,1 |
| Fuel-olioa | 123 | % 7,7 |
| Elektrizitatea | 506 | % 31,7 |
| Gas botila | 7 | % 0,4 |
| Bestelakoak | 191 | % 12,0 |
| Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak) | ||
| Aparkalekua | 1.348 | % 84,6 |
| Ibilgailu bat | 730 | % 45,8 |
| Bi ibilgailu edo gehiago | 775 | % 48,6 |
| Iturria: INSEE, RP2023. | ||
Ekonomia
Enplegua
2023 urtean 15-64 urteko 1.999 biztanleetatik 1.610 aktibo ziren (% 80,5), horietako 1.507 lanean (% 75,4) eta 103 langabezian (aktiboen % 6,4).
Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).
Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera
Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 6,4). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.
389 ez-aktibotik 130 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 33,4), 175 erretiraturik zeuden (% 45,0) eta 83 bestelako ez-aktibo ziren (% 21,3).
Ez-aktiboak
Lanbide-kategoria<ref group="oh">Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.</ref>
Udalerrian 1.900 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 1.507 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.<ref group="oh">Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.</ref>
Diru sarrerak
2023 urtean, diru-sarreren mediana 28.120 eurokoa zen, eta biztanleen % 6 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).
Departamenduarekiko konparaketa xehea
|
|---|
|
Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua) 18 urtez azpiko% 19,4 18-29 urte% 18,2 30-39 urte% 14,8 40-49 urte% 15,2 50-64 urte% 13,3 65-74 urte% 10,3 75 urte eta gehiago% 10,8 Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua) Jabeak% 8,3 Errentariak% 28,3 Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua) INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga). Jarduera-errenta% 60,6 Pentsio/erretiroak% 34,5 Ondarea, bestelakoak% 13,6 Gizarte-prestazioak% 4,7 Zuzeneko zergak−% 13,4 Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 51,1, ez-soldatapekoen errenta % 7,5, langabezia-sariak % 1,9. |
Ekonomia jarduerak
2007an zeuden 133 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 2 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 12 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 34 eraikuntza enpresak ziren, 31 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 7 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 4 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 15 zerbitzu enpresak ziren, 9 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.
2009an zeuden norbanakoentzako 43 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 4 igeltseroak, 9 margolariak, 6 zurginak, 4 iturginak, 5 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.
2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 liburu denda zen eta 1 kirol-denda zen.
2000. urtean Olemps udalerrian 15 nekazaritza-ustiategi zeuden, 500 hektarea erabiltzen.
Hezkuntza eta osasun ekipamenduak
2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1, tratamendu luzeetarako ospitale 1 bat eta botika 1 bat zegoen.
2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen.
Olemps udalerriak goi-mailako hezkuntza ez unibertsitarioko osasun-formakuntzako zentro bat zuen.