Morentin

Inguru naturala eta kokapena

Herria Nafarroa erdialde-mendebaldean kokatzen da, NA-122 errepidean Lizarra-Andosilla norabidean. Lizarratik 4 kilometrora dago.

Morentinek Aberinekin egiten du muga iparraldean eta ekialdean; Deikaztelurekin mendebaldean; eta Oteitzarekin eta Deikaztelurekin hegoaldean.

Klima eta landaredia

Morentinek klima mediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioak, altueraren arabera, aldakorrak dira, 500 eta 1.200mm bitartean. Urteroko egun euritsuak, bestalde, 90 inguru izaten dira.

Zuhaitzak mozteak eta suteek jatorrizko landaredia asko murriztu dute, eta gaur egun haren basoak makaldiak eta birlandaturiko pinuak baino ez dira. Gizakiak naturan eragindako kalterik handienak nekazaritzak eragin zituen, XVIII. mendetik aurrera.

Udalerri mugakideak

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Aberin, Oteitza eta Dicastillo.

Jatorria

Etxebizitza

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 93 etxebizitza zeuden: 54 (% 58,1) nagusiak eta 39 (% 41,9) ez-nagusiak.<ref name="INE-59525">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59525%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 2 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 17 plazarekin (8,5 plaza etxebizitzako).<ref name="INE-39363">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak|lana=Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala)|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=39363%7Chizkuntza=es%7Curtea=2026}}</ref>

Guztira 54 etxegune zeuden, eta horietatik 24 (% 44,4) pertsona bakarrekoak ziren.<ref name="INE-59543">{{erreferentzia|izenburua=Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59543%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref>

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 95 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 41,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 20,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 27,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,6.<ref name="ine-ikasketa-maila">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66623%7Chizkuntza=es}}</ref> Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 41,2 zen 2021ean eta % 41,1 2024an; beraz, ia aldatu gabe mantendu zen. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 12,7 izatetik % 11,6 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 46,0 ziren, eta gizonen artean % 35,6; 10,4 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 10,0 eta gizonen % 13,3 ziren.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko etorkin bakarra bizi zen herrian, biztanleriaren %0,64 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Diru-sarrerak

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Morentin udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 51 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 54,3; gainerako % 45,7 inaktibo zeuden.<ref name="ine-harremana">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=67080%7Chizkuntza=es}}</ref> Aktiboen artean, langabezia-tasa % 11,8 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,1 zen eta emakumezkoena % 50,0; langabezia-tasa, aldiz, % 3,8 eta % 20,0 zen, hurrenez hurren.<ref name="ine-harremana" />

Okupatuen kopurua 53 zen 2023ean, 2021eko 52etik gora.<ref name="ine-jarduera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70002%7Chizkuntza=es}}</ref> Emakumeek okupatuen % 41,5 osatzen dute, eta gizonek % 58,5.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 54,7), industria (% 28,3), eraikuntza (% 9,4) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 7,5).<ref name="ine-jarduera" />

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 52,8; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 37,7), eta oinarrizko okupazioak % 9,4.<ref name="ine-okupazioa">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70001%7Chizkuntza=es}}</ref> Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 54,8 eta emakumeen % 50,0).

Okupatuen % 69,8 besteren konturako langileak dira, eta % 30,2 norberaren konturakoak.<ref name="ine-egoera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70003%7Chizkuntza=es}}</ref>

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 25 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 560 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 9 km² denez, NAE lurraldearen % 62,2 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 91,5 lur goldagarria (512 ha, 15 ustiategitan), % 5,5 arbolak (30,9 ha, 23 ustiategitan), % 3 larre iraunkorrak (16,9 ha, 3 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,04 ha, ustiategi batean).

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 75 gidari zeuden erroldatuta: 41 gizon (% 54,7) eta 34 emakume (% 45,3). Biztanleen % 68,8 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 119 ibilgailuk osatzen zuten: 85 turismo, 14 motozikleta, 9 furgoneta, 6 kamioi eta 2 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 780 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,7 urtekoa zen; turismoen % 5,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 17,6k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 61 diesel zen eta % 37,3 gasolinazko; 1 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,8; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 40,7k ez zuen etiketarik.

Udal hauteskundeak

Azken agintaldietan Morentingo alkateak Leorin (AIL) talde independentearen izenean aukeratu dituzte; zerrenda hori izan da aurkeztutako bakarra. 2007an Jesús Martínez Barandalla izan zen hautatua. Baliogabeko botoak hiru izan ziren (emandako boto guztien %3,53) eta boto zuriak zazpi (%8,54). Abstentzioa %17,58koa izan zen.

2011ko udal hauteskundeetan Leoringo María Pilar Barbarin López bihurtu zen alkate.

Udaletxea

• HELBIDEA: Foruen Kalea z/g

Alkateak

La Estellesa autobus konpainiaren Sartaguda eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

• Sartaguda - Lodosa - Sesma - Allo - Deikaztelu - Morentin - Lizarra - Zirauki - Mañeru - Gares - Obanos eta Iruñea

Herriko jaiak abuztuko hirugarren asteburuan ospatzen dira.

San Andres apostoluaren eliza, Erdi Aroko jatorriko eraikina da, XVI. mende eta XVII. mendeen artean aldarazitakoa. Dinteldun atea portiko barroko batek babesturik dago eta erdi puntuko arkuez apainduta. Rokoko estiloko erretaula nagusian, umea daraman Ama Birjinaren irudi bat ageri da.

Leoringo Ama Birjinaren baseliza estilo erromanikoa eta gotikoa nahasten dituen eraikina da, nahiz eta XVIII. mendean eraiki zen. Estilo ezberdinen adibide, aurrealde erromaniko erdizirkularra eta arku gotikoa ditu.

Morentin "Aberin-Arellano-Morentin Mankomunitateko" kidea da.

• Gregorio Suberbiola (1896-1924), sindikalista.

• (Gaztelaniaz) Morentini buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
• Morentin NA-122 errepidetik ikusia Google Street View-n.