Michelle Bachelet

Michelle Bachelet Ñuñoan jaio zen, familia liberal eta laiko batean. Aitaren lanagatik, haurtzaroa Aire Armadako baseetan igaro zuen, eta bi urtez AEBetan. Han ingelesa ikasi zuen. Santiagoko Liceo Nº1 ikastetxean ikasi zuen. 1969an ikasle onena gisa graduatu zen.

Batxilergoa amaitu ondoren, Txileko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean sartu zen. Garai hartan Alderdi Sozialistaren gazteriara hurbildu zen eta unibertsitateko mugimendu politikoan parte hartu zuen. 1973ko estatu kolpearen ondoren, bere aita, Alberto Bachelet, Salvador Allenderen Gobernuari fidel eustearren, torturatu egin zuten kartzelan. 1974an hil zen, bihotzekoak jota.

1975eko urtarrilaren 10ean, Augusto Pinocheten polizia politkoak atxilotu zuten bere ama, Ángela Jeria -arkeologoa-rekin batera, eta DINAren (Dirección de Inteligencia Nacional) tortura-zentro nagusia zen "Villa Grimaldi"n atxilo atxiki zituzten hilabetez. Ondoren, erbesteratzeko baimena lortu zuten. Lehenik Australiara joan ziren, eta gero Michellek Alemaniako Errepublika Demokratikoan jarraitu zituen medikuntza ikasketak, Humboldt Unibertsitatean. Han ezkondu zen Jorge Dávalosekin eta bere lehen semea, Sebastián, jaio zen. 1979an Txilera itzultzeko baimena lortu zuen.

Zirujau-ikasketak egin zituen Txileko Unibertsitatean (1982), eta, ondoren, pediatrian espezializatu zen.

1979an Txilera itzulita, Michelle Bacheletek Medikuntza ikasketak berrartu zituen eta 1983an mediku zirujau gisa titulatu zen. Osasun publikoko lanpostu bat ukatu zioten arren, pediatria eta osasun publikoan espezializatzen hasi zen eta, aldi berean, PIDEE Gobernuz Kanpoko Erakundean lan egin zuen, errepresioaren biktima ziren haurren arretan. Garai hartan politikatik urrun mantendu zen, nahiz eta diktaduraren aurkako protestetan parte hartu eta giza eskubideen inguruko sareetan murgildu.

1985 eta 1987 artean Álex Vojkovic izan zuen bikotekide, FPMR (Frente Patriótico Manuel Rodríguez)ko bozeramailea, eta horrek zurrumurruak sortu zituen bere inguruan; hala ere, Bacheletek ukatu egingo zuen erakunde armatuan parte hartu izana. 1988ko plebiszituan, azkenean, “Ez” bozkatu zuen, eta demokraziarako trantsizioa hasi zenean osasun publikoko sisteman sartu zen epidemiologo gisa, CONASIDAn eta nazioarteko erakundeetan lan eginez.

1990eko hamarkadan, bere ibilbide profesionala sendotu zen osasun arloan, eta 1994–1997 artean Osasun Ministerioaren aholkulari izan zen Eduardo Frei Ruiz-Tagleren gobernuan. Garai berean, bere bizitza pertsonala ere egonkortu zen, eta 1992an bere alaba txikiena jaio zen.

1990eko hamarkadaren erdialdean, Michelle Bacheletek osasun arloko ibilbidea utzi eta politika aktiboan parte hartzen hasi zen, Txileko Alderdi Sozialistako kide gisa. 1996an Alderdi Sozialistaren Batzorde Zentralean hautatu zuten, eta urte berean Las Condeseko zinegotzi izateko aurkeztu zen, baina ez zuen kargua lortu.

Porrot haren ondoren, defentsa arloan trebatu zen: ANEPEn estrategia militarreko ikasketak egin zituen eta ondoren AEBetako Inter-American Defense College-en ikasi zuen beka batekin. 1998an Txilera itzulita, Defentsa Ministerioan aholkulari gisa lan egin zuen.

Aldi berean, PSren zuzendaritzan indarra hartu zuen eta 1999an Ricardo Lagosen kanpainan parte hartu zuen. Lagos 2000ko presidentetzarako hauteskundeetan garaile atera zenean, Bachelet Concertación koalizioaren barnean figura politiko garrantzitsu bihurtu zen.

Osasun Ministroa

2000an, Ricardo Lagosek presidente kargua hartu zuenean, Michelle Bachelet Osasun ministro izendatu zuen, kargu hori hartu zuen lehen emakumea. Bere lehen erronka osasun zentroetako itxaron-zerrendak murriztea izan zen, eta hiru hilabetetan %90 gutxitzea lortu zuen, nahiz eta helburua guztiz bete ez. Hala ere, Lagosek karguan berretsi zuen.

Ondoren, osasun publikoaren erreforma sakon bat diseinatzen hasi zen, hala nola: gaixotasun ohikoenetarako sarbide unibertsala, pazienteen eskubide eta betebeharren legea, tratamendu-programen hobekuntzak eta aseguru medikoaren hedapena.

Bere agintaldian, polemika handiak sortu ziren, batez ere “egun osteko pilularen” banaketa baimendu zuelako. Talde kontserbadoreek eta Eliza Katolikoak aurka egin zioten, eta 2001ean Auzitegi Gorenak botikaren banaketa debekatu zuen.

Defentsa ministroa

2002an, Ricardo Lagosek Defentsa ministro izendatu zuen, eta horrela bihurtu zen Txileko eta Latinoamerikako lehen emakumea kargu horretan. Gainera, diktaduraren garaian torturatua izan zen lehen pertsona izan zen Defentsa Ministerioa gidatzen.

Karguan, Indar Armatuen eta giza eskubideen biktimen arteko hurbilketa historikoa bultzatu zuen, eta “Inoiz ez berriro” mezua indartu zen. Halaber, armadaren modernizazioa, misio humanitarioetan parte-hartzea, emakumeen sarrera militarrean zabaltzea, eta zerbitzu militar derrigorrezkoaren erreformak sustatu zituen.

Defentsa ministro gisa egindako lanak Bacheleten ospea izugarri handitu zuen. Bere irudi hurbila eta krisi egoeretan erakutsitako lidergoak, adibidez, 2002ko uholdeetan tanke batean agertzea, herritarren artean oso ezagun bihurtu zuten. 2003rako, gobernuko kiderik onenentzat jotzen zuten, eta jada presidentetzarako hautagai gogokoenetako bat zen.

Lehen presidentetzarako hautagaitza

2004an, Ricardo Lagosek Michelle Bachelet eta Soledad Alvear gobernutik atera zituen, biak "Concertación" koalizioaren presidentetzarako hautagai izateko presta zitezen. Hauteskunde munizipaletan lortutako arrakastak bi emakumeen hautagaitzak indartu zituen, eta pixkanaka Bachelet faborito bihurtu zen.

Alderdi progresistek azkar babestu zuten Bachelet, eta 2005ean Alvearrekin batera primaria ireki batera aurkeztu zen. Kanpainan, biak telebista eztabaida batean aritu ziren, eta inkesten arabera Bachelet nagusitu zen, bere hurbiltasunagatik eta sinesgarritasunagatik. Horrela, Concertación koalizioaren presidentetzarako hautagai nagusi bihurtu zen 2005eko hauteskundeetarako.

Concertación-eko hautagaia

Bacheleten ospea handitzen joan zen eta 2005erako Concertación koalizioaren hautagai nagusi bihurtu zen. Inkestek argi erakusten zuten Alvearrekiko abantaila handia zuela, eta azken honek bere hautagaitza baztertu zuenean, Bachelet koalizioaren kandidatura bakarra izan zen.

Hauteskunde kanpainan, hurbiltasuna eta “Estoy contigo” leloa erabili zituen. Bere programak hiru ardatz nagusi zituen:

• Babes sozialaren indartzea (pentsio-erreforma, hezkuntza goiztiarra, AUGE planaren hedapena).
• Garapen ekonomikoa (superabit fiskala, PyMEen sustapena, ingurumen ministerioa sortzea).
• Sistema politikoaren demokratizazioa (errolda automatikoa, sistema binominala kentzea, diskriminazioaren aurkako legeak eta genero berdintasuna sustatzea).

Inkestek Bachelet faborito gisa mantendu zuten, nahiz eta bigarren itzulira joateko aukera handia egon.

Hauteskundeen emaitzak

2005eko abenduaren 11n, Michelle Bacheletek %45,95 lortu zuen lehen itzulian, eta Sebastián Piñerarekin lehiatu zen bigarren itzulian. 2006ko urtarrilaren 15ean, Bacheletek %53,5 eskuratu zuen eta Piñeraren %46,5 gainditu zuen, horrela Txileko lehen emakume presidente bihurtuz. Latinoamerikan ere emakumezko estatuburu gutxietako bat izan zen.

Garaipena baieztatu ondoren, Bacheletek gobernu paritarioa iragarri zuen, ministro, azpi-ministro eta intendenteen artean emakume eta gizonen kopuru bera izatea bermatuz. Bere garaipenak nazioarteko eta nazio barruko agintarien zorionak jaso zituen.

2006ko urtarrilaren 30ean, Hauteskundeetako Epaimahai Kalifikatzaileak ofizialki lehendakari hautatu izendatu zuen eta horrekin Michelle Bacheleten lehen agintaldia 2006tik 2010era garatu zen. Txileko lehen emakume presidentea izan zen eta Latinoamerikako historiako seigarren emakumezkoa. Lehen 100 egunetan 36 konpromiso betetzen lan egin zuen, gizarte-babesetik hauteskunde-sistemaren erreformaraino.

Bacheleten politika sozialeko lorpen nagusiak izan ziren pentsio-sistema berritzea, "Chile Crece Contigo" programa sortzea, soldata‑berdintasunaren legea onartzea, liburu‑banaketa soziala egitea eta Ingurumen Ministerioa eratzea.

Nazioartean, lehen bisita ofiziala Argentinara egin zuen, eta energia eta azpiegiturei buruzko akordioak sinatu zituen.

2006ko ikasleen protesten ondorioz, batzorde aholkulari zabala sortu zuen eta, prozesu horren emaitza gisa, 2009an hezkuntza‑erreforma sinatu zuen, Hezkuntza, Superintendentzia eta Kalitate Agentzia sortuz.

Ekonomian, 2006an kobrearen prezio altuek superabit fiskal handia sortu zuten, eta gobernuak dirua aurrezteari esker 2009ko krisiaren erdian 4.000 milioi dolarreko pizgarri ekonomikoa ezarri zuen. Bere agintaldian, ekonomia %3,3 hazi zen batez beste, langabezia %7–8 inguruan mantendu zen (2009an igoera batekin), inflazioa %4,5 ingurukoa izan zen, eta pobrezia %13,7tik %11,5era jaitsi zen.

Kanpo politika

Latinoamerikarekin harremanak sendotu zituen, bereziki Argentina eta Boliviarekin. 2008an UNASUR erakundeko lehen presidente pro tempore izan zen, eta Boliviako krisi politikoan bitartekaritza eta ikerketa misioak bidaltzea koordinatu zuen.

2009an Kuba bisitatu zuen, 37 urteren ondoren Txileko lehen presidentea izanik; AEBetako blokeoaren amaiera eskatu zuen, baina disidenteekin ez biltzeagatik kritikak jaso zituen.

Giza eskubideak

Bere agintaldian Memoriaren Museoa inauguratu zuen, Giza Eskubideen Institutu Nazionala sortu, LGTBI eta eskubide sexualen aldeko legeak bultzatu.

Lurrikara eta populartasun-mailak

2010eko otsailaren 27an, Bacheleten lehen gobernua amaitzeko 13 egun falta zirenean, lurrikara eta tsunami handiak jo zuten Txile. ONEMIk eta SHOA-k ez zuten garaiz alerta eman, eta horrek hainbat hildako eragin zituen, bereziki Dichaton eta Juan Fernández uhartedian. Ondoren, ikerketa eta kereilak ireki ziren, eta sei funtzionario zigortu zituzten; Bacheleten erantzukizuna ere eztabaidatu zen, nahiz eta ardura penalik ez zitzaion egotzi.

Michelle Bacheleten lehen gobernua %60tik gorako babesarekin hasi zen, baina 2006–2007an Transantiago eta ikasle-mugimenduaren krisiak eraginik, bere onarpena %40 ingurura jaitsi zen, eta une batzuetan desgogokoak gogokoak gainditu zituen.

2009tik aurrera, ordea, bere irudia nabarmen indartu zen:

• 2009ko ekainean %74ko onarpena.
• 2009ko urrian %80.
• 2010eko urtarrilean %81.
• Kargua uztean, 2010eko martxoan, %84ko onarpen historikoa, Txilen inoizko altuenetakoa.
• Ipsosen arabera, 2010eko apirilean %88,5.

Bachelet gobernu amaieran Ameriketako agintaririk onartuena bihurtu zen inkesta askoren arabera.

Michelle Bacheletek 2010ean amaitu zuen lehen agintaldia, eta handik gutxira nazioarteko eta nazio mailako jarduera politiko eta sozialetan murgildu zen. Giza eskubideen alde egindako lanagatik, Pompeu Fabra Unibertsitateak ohorezko doktoretza eman zion, eta Txilen "Fundación Dialoga" sortu zuen, eztabaida demokratikoa eta politika sozial-demokratikoak sustatzeko. Urte berean, NBEk ONU Emakumeak erakundearen lehen zuzendari izendatu zuen, eta bere kargualdian emakumeen eta neskatoen aurkako indarkeria desagerrarazteko nazioarteko akordio garrantzitsu bat bultzatu zuen. 2013an, erakundea utzi eta Txilera itzuli zen.

Txileko itzulerak bere bigarren presidentetzarako hautagaitza markatu zuen. 2013ko martxoan iragarri zuen ofizialki, eta berehala jaso zuen "Nueva Mayoría" koalizio osoaren babesa. Primarioetan botoen %70 baino gehiago lortu zituen, eta horrek hautagai nagusi bihurtu zuen. Bere kanpaina herritarren parte-hartzean eta hurbiltasunean oinarritu zen, “Yo quiero Chile” lelopean. Proposamen nagusiak honakoak izan ziren: konstituzio berria, hezkuntza doakoa eta unibertsala, eta erreforma fiskal bat, hezkuntza-sistema finantzatzeko. Halaber, 2011ko ikasleen mugimenduko hainbat lider bildu zituen bere proiektura, aldaketa sozialaren aldeko mezua indartuz.

Emaitzak

2013ko kanpainan lehen itzulian irabaztea helburu izan arren, Michelle Bacheletek %46,67 lortu zuen azaroaren 17an, eta bigarren itzulira igaro zen Evelyn Mattheirekin. Abenduaren 15ean egindako balotajean, Bacheletek %62,16 eskuratu zuen.

2014ko urtarrilaren 10ean presidentetzarako hautetsi izendatu zuten ofizialki. Handik gutxira, urtarrilaren 24an, bere lehen gobernu-kabinetea aurkeztu zuen, eta hurrengo asteetan hainbat izendapen osatu zituen: aurrekontuen zuzendaria, komunikazioetako arduraduna eta hainbat ministro-orde. Hala ere, izendapen horietako batzuek dimisio goiztiarrak izan zituzten, eta Bacheletek ordezkoak izendatu behar izan zituen. Azkenik, kargua hartu aurreko orduetan, probintzia-gobernadoreen zerrenda ere eman zuen.

Michelle Bachelet bere bigarren agintaldia amaitu ondoren, Odebrecht auziaren testuinguruan aipatu zuten Brasilen egindako ikerketa judizialetan. OAS enpresako exekutibo ohia zen Léo Pinheirok adierazi zuen, deklarazio batean, ustez Bacheleten kanpainarako funtsak eman zituela, Brasilgo presidente ohia zen Luiz Inácio Lula da Silvaren eskaeraz. Hala ere, Bacheletek erabat ukatu zuen lotura hori, esanez inoiz ez zuela harremanik izan ez OASekin, ez beste enpresa antzekorekin.

2017an, fiskaltzako Ximena Chong Brasilera joan zen Pinheirori galderak egiteko, baina hark isilik egoteko eskubidea baliatu zuen, eta ez zuen informaziorik eman. Horren ondorioz, auziak ez zuen aurrerapauso erabakigarririk izan, eta ez da frogatu Bacheletek inolako lotura zuzenik izan zuenik.

Michelle Bacheletek 2014ko martxoan hartu zuen kargua berriro, programa progresista eta erreformista batekin. Bere agintaldiko lorpen nagusien artean, abortua hiru kausatan despenalizatzea, hezkuntza doakoa ezartzea eta eskoletako hautaketa eta kopagoa ezabatzea nabarmendu ziren. Aldi berean, hezkuntza-sistema “desmunizipalizatzeko” prozesua abiatu zen.

Ekonomian, erreforma fiskalak enpresen zerga %20tik %25era igo zuen, eta hazkunde motelak eta ziurgabetasun ekonomikoak desadostasun handia sortu zuten, 2015ean kudeaketa ekonomikoak %72ko desadostasuna izateraino.

Arlo politikoan, Bacheletek prozesu konstituziogilea jarri zuen martxan, herri-kabildoak eta eztabaida publikoak barne. Halaber, sistema binominala ezabatu eta horren ordez ordezkaritza proportzionala ezarri zen, baita kanpoan bizi diren txiletarrek botoa emateko eskubidea ere.

Migrazioari dagokionez, herrialdeak immigrazio-boom historikoa bizi izan zuen: 2014ko 410.000 etorkinetatik 2017an 1,1 milioira igaro zen. Bereziki handitu zen haitiarren eta venezuelarren etorrera, eta horrekin batera, tratu txarrak eta trafiko irregularra ere agertu ziren. Gobernuak ikuspegi humanitarioa aldarrikatu zuen, eta "Chile Reconoce" programaren bidez, atzerritar gurasoen seme-alabei nazionalitatea bermatu zien.

Agintaldia, hala ere, ustelkeria kasuek markatu zuten, bereziki Caso Caval auziak, non bere semea eta erraina nahastuta egon ziren. Horrek Bacheleten irudia nabarmen kaltetu zuen, eta 2015etik aurrera bere onarpen-maila beherakada historikoa izan zen. 2016an %15era jaitsi zen, eta 2017an ere baxu mantendu zen.

2018an kargua utzi zuenean, Bacheletek %39ko onarpena zuen, 2010ean izan zuen %84tik oso urrun.

2018an kargua utzi aurretik, Michelle Bacheletek Munduko Osasun Erakundearen menpeko ASMRN aliantzaren zuzendaritza onartu zuen, eta urte bereko maiatzean hartu zuen ardura hori. Martxoan, bigarren aldiz, Sebastián Piñerari eman zion banda presidentziala. Handik gutxira, "Fundación Horizonte Ciudadano" sortu zuen, herritarren parte-hartzea eta politika publikoen garapena sustatzeko.

Giza Eskubideetarako Goi-Komisarioa (2018-2022)

Urte berean, NBEko idazkari nagusiak Giza Eskubideen Goi-Komisario izendatu zuen, eta Asanblada Orokorrak aho batez berretsi zuen. 2018ko irailean hartu zuen kargua, eta lau urteko agintaldian nazioarteko giza eskubideen arloan jarduera esanguratsuak garatu zituen. Bere lehen ekintzetako bat izan zen Myanmarreko bi kazetariren askatasuna eskatu izana, eta ondoren hainbat herrialdetako egoera larriak salatu zituen, hala nola Indian homosexualitatea despenalizatzea txalotuz edo Egiptoko heriotza-zigorrak kritikatuaz.

Bere lanik ezagunenetako bat izan zen Venezuelako giza eskubideen egoerari buruz egindako txosten sorta, torturak, exekuzioak eta desagerpenak dokumentatu zituena. Txosten horiek NBEren Giza Eskubideen Kontseiluaren babesa jaso zuten eta herrialdean misio berezi bat ezartzea ahalbidetu zuten.

Agintaldia amaitzeko, Bacheletek Txinako haurren aurkako abusuei buruzko txosten garrantzitsu bat argitaratu zuen, Pekinen jarduerak “giza eskubideen aurkako krimenak” izan zitezkeela adieraziz. 2022ko abuztuaren 31n amaitu zuen ofizialki bere mandatua, eta ez zuen berriro aurkeztea erabaki.

2025eko irailaren 23an, Gabriel Boric Txileko presidenteak Michelle Bachelet izendatu zuen Nazio Batuen Erakundeko Idazkari Nagusi kargurako hautagai, António Guterresen 2026ko agintaldia amaitu ondoren lekukoa hartzeko.

2026ko otsailaren 2an, Boricek hautagaitza ofizialki aurkeztu zuen, Mexiko eta Brasilgo gobernuekin batera egindako izen-emate bateratu baten bidez.

Hala ere, 2026ko martxoaren 24an, José Antonio Kasten gobernuak jakinarazi zuen Txilek Bacheleten hautagaitzarako babesa kentzea erabaki zuela. Horren ondorioz, hautagaitzak Mexiko eta Brasilen sostengua soilik mantendu zuen.

Ohore nazionalak

• Bernardo O'Higgins Ordenaren Maisu Handia (Txile, 2006–2010 eta 2014–2018).
• Txileko Merituaren Ordenaren Maisu Handia (Txile, 2006–2010 eta 2014–2018).
• Txileko Meritu Aeronautikoaren Gurutzearen Ohorezko Kantziler Handia (Txile, 2006–2010 eta 2014–2018).

Atzerriko Ohoreak

• Uruguaiko Errepublika Orientalaren Domina (Uruguai, 2006ko martxoaren 15a).
• Askatzaileren Ordenaren Koilare Handia (Venezuela, 2007).
• Arrano Aztekaren Ordenaren Koilarea (Mexiko, 2007).
• Arrosa Zuriaren Ordenaren Gurutze Handia, Koilarearekin (Finlandia, 2007).
• Askatasunaren Ordenaren Koilare Handia (Portugal, 2007).
• Infante Don Enrique Ordenaren Koilare Handia (Portugal, 2007).
• Kristoren Ordenaren Koilare Handia(Portugal, 2007).
• Italiako Errepublikaren Merituaren Ordenaren Koilare Handia, Kordoi Handiarekin apaindua (Italia, 2007).
• Vitaŭtas Handiaren Ordenaren Koilare Handia (Lituania, 2008).
• Erresumako Koroaren Ordenaren Dama (Malaysia, 2009).
• Herbehereetako Lehoiaren Ordenaren Gurutze Handia (Herbehereak, 2009).
• San Martín Askatzaileren Ordenaren Koilarea (Argentina, 2010).
• San Lorenzoren Ordena Nazionalaren Koilare Handia (Ekuador, 2010).
• Isabel Katolikoaren Ordenaren Koilarea (Espainia, 2010).
• Australiako Ordenaren Laguna (Companion) (Australia, 2012).
• Carlos III.aren Ordenaren Koilarea (Espainia, 2014).
• Serafinen Ordenaren Dama (Suedia, 2016).

Honoris Causa Doktorea

• Brasilia Unibertsitatea — Brasil (2006).
• Siena Unibertsitatea — Italia (2007).
• San Carlos de Guatemala Unibertsitatea — Guatemala (2007).

• Federico Santa Maria Unibertsitate Teknikoa — Txile (2007).
• Essex Unibertsitatea — Erresuma Batua (2008).
• Moskuko Nazioarteko Harremanetarako Estatuko Institutua — Errusia (2009).
• Ewha Emakumeen Unibertsitatea — Hego Korea (2009).
• Pompeu Fabra Unibertsitatea — Espainia (2010).
• Córdoba Unibertsitate Nazionala — Argentina (2010).
• Córdoba Unibertsitate Katolikoa — Argentina (2010).
• Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatea — Espainia (2010).
• Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoa — Errepublika Dominikarra (2010).
• Sorbona Berria – Paris 3 Unibertsitatea — Frantzia (2010).
• Columbia Unibertsitatea — Estatu Batuak (2012).
• Montrealgo Unibertsitatea — Kanada (2012).
• Cayetano Heredia Unibertsitate Perutarra — Peru (2012).
• Freiberg Unibertsitatea — Alemania (2014).
• San Carlos de Guatemala Unibertsitatea — Guatemala (2014).
• Paris VIII Unibertsitatea — Frantzia (2014).
• El Salvador Unibertsitatea — El Salvador (2015).
• Leuven Unibertsitate Katolikoa — Belgika (2015).
• Defentsa Interamerikar Kolegioa — Estatu Batuak (2016).
• Buenos Aires Unibertsitatea — Argentina (2017).
• Évora Unibertsitatea — Portugal (2017).
• Unibertsitate Teknologiko Metropolitarra — Txile (2018).
• Guadalajara Unibertsitatea — Mexiko (2023).
• Santiago de Chile Unibertsitatea — Txile (2024).
• Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoa — Mexiko (2025).

Bestelako sariak eta aitortzak

• Forbes-en arabera munduko 17. emakumerik boteretsuena (2006) (2009an 22., 2008an 25., eta 2007an 27. postuan).
• Demokraziaren eta Askatasunaren Defentsaren Saria, Ramón Rubial Fundazioa (2007).
• Munduko 15. pertsonarik eraginkorrena, Time aldizkariaren arabera (2008).
• Shalom Saria, Munduko Kongresu Judua (2008).
• Lidergo Gorena Saria (Argentina, 2008).
• Vital Voices Global Pioneer Saria (2008).
• Hego Amerikako Futbolaren Merituaren Ohorezko Ordena, Gran Collar mailan, CONMEBOLek emana (2009), aitorpen hori jasotzen lehen emakumea izan zen.
• Lisboako hiriko giltzak (2009).
• Bicentenario Emakumea Saria, Chilectra (2010).
• Emakume Aurrerakoien Federazio Internazionalaren Saria (Espainia, 2010).
• Miamiko hiriko giltzak (2010).
• Leadership in Global Trade Award, The Association of Bi‑National Chambers of Commerce (AEB, 2010).
• Giza Eskubideen Saria, Washington Office on Latin America (2010).
• Newsmaker of the Decade Award, Women’s eNews (2011).
• Generala Juana Azurduy kondekorazioa, Argentinako Defentsa Ministerioa (2012).
• Eisenhower Fellowships erakundearen Lidergo eta Zerbitzu Domina (2012).
• Iberoamerikako 10 intelektual eraginkorrenetako bat, Foreign Policy (2012).
• Lurraren Txapeldunak Saria, Nazio Batuen Ingurumen Programak emana (2017).
• Aliantza Progresista Saria (2018).
• NatGeo Planetary Leadership Award (2018).
• Hillary Clinton Saria (2019). Hillary Rodham Clinton sariak Georgetown Institutua for Women, Peace and Security erakundeak ematen ditu.

• "Los estudios comparados y la relación civil-militar. Reflexiones tras una década de consolidación democrática en Chile" (2002). "Fuerzas Armadas y Sociedad" aldizkaria, 17(4): 29-35.