Geografia
Udalerri mugakideak
Honako udalerri hauek ditu mugakide: Alcaudete, Los Villares, Santiago de Calatrava, Torredonjimeno, Jamilena, Fuensanta de Martos, Valdepeñas de Jaén, Castillo de Locubín eta Baena.
Demografia
Jatorria
Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 62 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 66,8) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 5,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7,2 —probintzian % 5,4—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 1.749 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 46,4). Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Kolonbia, Ekuador dira.
Etxebizitza
INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 13.835 etxebizitza zeuden: 9.374 (% 67,8) nagusiak eta 4.461 (% 32,2) ez-nagusiak.<ref name="INE-59525">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59525%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> Kontsumo elektrikoaren arabera, 1.019 (% 7,4) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 1.878 (% 13,6) hutsik zeuden.<ref name="INE-59531">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59531%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 20 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 82 plazarekin (4,1 plaza etxebizitzako).<ref name="INE-39363">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak|lana=Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala)|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=39363%7Chizkuntza=es%7Curtea=2026}}</ref>
Etxebizitza multzoa Jaéngo mapa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Jaéngo mapa
Guztira 9.374 etxegune zeuden, eta horietatik 2.253 (% 24,0) pertsona bakarrekoak ziren.<ref name="INE-59543">{{erreferentzia|izenburua=Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59543%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref>
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 20.952 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 24,6 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 18,2; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 40,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 16,8.<ref name="ine-ikasketa-maila">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66621%7Chizkuntza=es}}</ref> Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 22,6 zen 2021ean eta % 24,6 2024an; beraz, 2,0 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 19,0 izatetik % 16,8 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 24,4 ziren, eta gizonen artean % 24,9; aldea, beraz, txikia da. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 20,1 eta gizonen % 13,4 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 70,6 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 29,4 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 86 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 54,2 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 45,8. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 7,8 ziren.<ref name="ine-ikasketa-maila" />
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 5.154 | % 24,6 | 2.569 | % 24,9 | 2.585 | % 24,4 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 3.815 | % 18,2 | 2.119 | % 20,5 | 1.696 | % 16,0 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 8.465 | % 40,4 | 4.269 | % 41,3 | 4.196 | % 39,5 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 3.518 | % 16,8 | 1.381 | % 13,4 | 2.137 | % 20,1 |
| Guztira | 20.952 | % 100,0 | 10.338 | % 100,0 | 10.614 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 22,6 | % 17,7 | % 40,7 | % 19,0 | 20.722 |
| 2022 | % 23,2 | % 17,8 | % 40,7 | % 18,4 | 20.835 |
| 2023 | % 23,8 | % 18,0 | % 40,7 | % 17,5 | 20.851 |
| 2024 | % 24,6 | % 18,2 | % 40,4 | % 16,8 | 20.952 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,6 ikasten ari zen (2.223 pertsona).<ref name="ine-ikasten">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66627%7Chizkuntza=es}}</ref> Ikasten ari zirenetatik, % 51,6 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 28,4 batxilergoan, % 12,2 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 6,4 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 52,6 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 50,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 14,7 eta emakumeen % 9,7. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 88,6 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 45,3 eta 25–29 urtekoen % 10,9; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,5 baino ez.<ref name="ine-ikasten-adina">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66629%7Chizkuntza=es}}</ref> 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 45,8 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 36,6.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 92,9 estatuan jaio zen, eta % 7,1 atzerrian.<ref name="ine-ikasketa-maila" /> Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 25,3 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 19,0 eta % 33,9, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 25,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 18,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 15,1 eta % 41,7, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,8 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 7,8.<ref name="ine-ikasten" /> Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 52,1 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 40,9 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
Diru-sarrerak
2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 13.327 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 33.424 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (12.835 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 17.850 euro zen. Errenta gordina 15.761 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 60,6. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21), beste diru-sarrerak (% 9,3), langabezia-prestazioak (% 2,8), beste prestazioak (% 6,3).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 26,5 da, probintziakoaren (28,8; Jaéngo mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,3 da, probintziakoaren (2,3; Jaéngo mapa) parean eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Martos udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 12.562 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 60,8; gainerako % 39,2 inaktibo zeuden (erretiratuak % 49,2, beste inaktiboak % 33,2 eta ikasleak % 17,5).<ref name="ine-harremana">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66846%7Chizkuntza=es}}</ref> Aktiboen artean, langabezia-tasa % 12,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 63,7 zen eta emakumezkoena % 57,9; langabezia-tasa, aldiz, % 6,6 eta % 18,6 zen, hurrenez hurren.<ref name="ine-harremana" />
Okupatuen kopurua 10.639 zen 2023ean, 2021eko 10.544etik gora.<ref name="ine-jarduera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69992%7Chizkuntza=es}}</ref> Emakumeek okupatuen % 43,9 osatzen dute, eta gizonek % 56,1.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 11.000 | % 53,2 | 6.058 | % 59,5 | 4.942 | % 47,1 |
| Langabeak | 1.562 | % 7,6 | 431 | % 4,2 | 1.131 | % 10,8 |
| Inaktiboak | 8.116 | % 39,2 | 3.701 | % 36,3 | 4.415 | % 42,1 |
| Guztira | 20.678 | % 100,0 | 10.190 | % 100,0 | 10.488 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 47,4), industria (% 29,5), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 17,9) eta eraikuntza (% 5,1).<ref name="ine-jarduera" /> Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 29,0), ondoren nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 17,9) eta merkataritza (% 8,7) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 48,9; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 24,4), eta oinarrizko okupazioak % 21,0.<ref name="ine-okupazioa">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69998%7Chizkuntza=es}}</ref> Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 49,7 eta emakumeen % 47,9).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 2.595 | % 24,4 | 1.367 | % 22,9 | 1.228 | % 26,3 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 5.201 | % 48,9 | 2.966 | % 49,7 | 2.235 | % 47,9 |
| Oinarrizko okupazioak | 2.235 | % 21,0 | 1.337 | % 22,4 | 898 | % 19,2 |
| Ez dago jasota | 608 | % 5,7 | 301 | % 5,0 | 307 | % 6,6 |
| Guztira | 10.639 | % 100,0 | 5.971 | % 100,0 | 4.668 | % 100,0 |
Okupatuen % 81,6 besteren konturako langileak dira, eta % 18,4 norberaren konturakoak.<ref name="ine-egoera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69993%7Chizkuntza=es}}</ref>
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 1.957 | % 18,4 | 907 | % 15,2 | 1.050 | % 22,5 |
| Besteren kontura | 8.682 | % 81,6 | 5.064 | % 84,8 | 3.618 | % 77,5 |
| Guztira | 10.639 | % 100,0 | 5.971 | % 100,0 | 4.668 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 93,4 estatuan jaio zen, eta % 6,6 atzerrian.<ref name="ine-harremana" /> Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 58,6 okupatuak dira, % 24,4 erretiratuak, % 6,9 ikasleak, % 5,1 langabeak eta % 4,9 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 63,1 okupatuak dira, % 21,3 bestelako inaktiboak, % 6,0 erretiratuak, % 5,1 langabeak eta % 4,5 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,1 okupatuak dira, % 19,2 bestelako inaktiboak, % 15,6 erretiratuak, % 12,9 langabeak eta % 7,2 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 37,5 okupatuak dira, % 34,3 bestelako inaktiboak, % 18,7 langabeak, % 5,1 ikasleak eta % 4,5 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 93,6 estatuan jaio zen, eta % 6,4 atzerrian.<ref name="ine-okupazioa" /> Okupazio-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 49,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 23,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 21,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 49,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 33,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 13,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 48,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 18,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,6 oinarrizko okupazioetakoak eta % 15,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.<ref name="ine-jarduera-jaiolekua">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70000%7Chizkuntza=es}}</ref> Estatuan jaiotako gizonen artean, % 36,9 zerbitzuetan ari dira, % 34,9 industrian, % 20,6 nekazaritzan eta % 7,6 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 43,6 nekazaritzan ari dira, % 34,8 zerbitzuetan, % 16,7 industrian eta % 5,0 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 61,1 zerbitzuetan ari dira, % 24,5 industrian, % 11,9 nekazaritzan eta % 2,2 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 59,9 zerbitzuetan ari dira, % 21,0 nekazaritzan eta % 18,3 industrian.
Lehen sektorea
Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 3.324 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 21.411 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 259,1 km² denez, NAE lurraldearen % 82,6 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 99,6 arbolak (21.317 ha, 3.322 ustiategitan), % 0,3 larre iraunkorrak (69,6 ha, 44 ustiategitan), % 0,1 lur goldagarria (23,5 ha, 27 ustiategitan), norberaren kontsumorako baratzeak (0,65 ha, 29 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,26 ha, ustiategi batean).
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.546 ardi eta ahuntz zeuden.
Ibilgailu-parkea
Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 14.951 gidari zeuden erroldatuta: 8.788 gizon (% 58,8) eta 6.163 emakume (% 41,2). Biztanleen % 61,2 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 20.911 ibilgailuk osatzen zuten: 12.479 turismo, 2.419 furgoneta, 2.117 motozikleta, 1.606 ziklomotor eta 1.471 kamioi. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 511 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (517) parean eta Espainiakoaren (525) azpitik.
Turismoen batez besteko adina 13,7 urtekoa zen; turismoen % 6,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 14k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 59,8 diesel zen eta % 39,5 gasolinazko; 102 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,5; probintzian % 0,4). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,1k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 37,4k ez zuen etiketarik.
Ikus, gainera
Kanpo estekak
- (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
Artikulu hau Andaluziako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.