factograf
EU

Joseph Fourier

Joseph Fourier

Key facts

jaiotza data1768(e)ko martxoaren 21(a)
heriotza data1830(e)ko maiatzaren 16(a)
jardueramatematikari
jaiolekuaAuxerre
heriotza lekuaParis
enplegatzaileaÉcole polytechnique
All data from the card 17
Jaiotzako izen-deiturak
Jean-Baptiste Joseph Fourier
Jaiotza
Auxerre, 1768ko martxoaren 21a
Herrialdea
Frantzia
Heriotza
Paris, 1830eko maiatzaren 16a (62 urte)
Hobiratze lekua
Père Lachaise hilerriaGrave of Fourier (en)
Heziketa
Royal Abbey of Saint-Germain d'Auxerre (en) (1777 - 1782) Fleury abadia (1787 - 1789) École normale (en) (1794 - 1795)
Tesi zuzendaria
Joseph-Louis Lagrange
Doktorego ikaslea(k)
Johann Peter Gustav Lejeune DirichletGiovanni Plana (en) Claude-Louis Navier (en)
Hizkuntzak
frantsesa
Irakaslea(k)
Joseph-Louis Lagrange
Ikaslea(k)
ikusi Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet
Jarduerak
matematikaria, fisikaria, historialaria, arkeologoa, unibertsitateko irakaslea, funtzionarioa, ingeniaria eta idazlea
Lantokia(k)
Paris
Enplegatzailea(k)
Lycée Jacques-Amyot d'Auxerre (en) (1790 - 1794)École polytechnique (1795 - 1798)Commission des Sciences et des Arts (en) (1798 - 1801)Frantziako Zientzien Akademia (1817 - 1830)
Lan nabarmenak
ikusi Fourierren serieFourierren transformatuheat equation (en) Théorie analytique de la chaleur (en) Fourier number for heat transfer (en)
Jasotako sariak
ikusi Ohorezko Legioko ofiziala (1804) Grand prix des sciences mathématiques (1812) Foreign Member of the Royal Society (1823) Eiffel dorreko zientzialarien izenak
Kidetza
Royal SocietyFrantses AkademiaSuediako Zientzien Errege AkademiaFrantziako Zientzien AkademiaZientzien Errusiar AkademiaPrusiako Zientzien AkademiaAcadémie Nationale de Médecine (en)

Jean-Baptiste-Joseph Fourier (Auxerre, Frantzia, 1768ko martxoaren 21 – Paris, Frantzia, 1830eko maiatzaren 16) matematikaria eta fisikaria izan zen, funtzio periodikoen arloan Fourierren serieak izeneko serie trigonometrikoetarako deskonposizioari buruz egindako lanagatik ezaguna. 1992an aurkitu zen (10101) Fourier asteroideak haren izena darama.

Bizitza

Jostun baten hamargarren semea zen Fourier, eta gaztaroa zailtasunez josia izan zuen. Arazo ekonomiko larriak zituen familiak, eta hori gutxi balitz hamar urte zituelarik umezurtz geratu ziren Fourier eta bere anai-arrebak. Udalak Joseph Pallais Auxerreko organo-jotzailearen tutoretzapean ezarri zuen, eta honek irakatsi omen zion idazten eta irakurtzen.

Auxerreko eskola beneditarrean hasi zituen ikasketak, eta bertako apaizen eskutik bortxaketak pairatu omen zituen, puntuak behar izateraino. Frantziako Iraultzan parte hartu zuen, eta Robespierreren gainbeherari esker gillotinatik libratu zen. Goi Mailako Eskola Normalean sartu zen, non maisu izan zituen Joseph Louis Lagrange eta Pierre Simon Laplace.

Napoleonen Egiptoko kanpainan parte hartu zuen 1798an, eta konkistatutako lurraldean goi mailako postu diplomatiko bat izan zuen. Frantziara itzultzean, 1801ean, Napoleonen Isèreko prefektu izendatu zuen.

Frantziako Zientzien Akademian sartu zen 1817an, eta bost urte geroago matematika eta fisika arloetako idazkari nagusi izendatu zuten. Parisen zendu zen, 1830eko maiatzaren 16an.

Lanak

Grenoblen, beroaren zabaltzeari buruzko esperimentuak egin zituen, tenperaturaren eboluzioa serie trigonometrikoen bidez modelatzea ahalbidetu ziotenak. Lan horiek fenomeno fisikoen modelaketa matematikoa hobetu zuten, eta termodinamikaren oinarria osatu zuten. Garatu zuen transformatuak Fourier izena darama, haren ohorez.

Berotegi efektua zientifikoki justifikatzen lehena izan zen.

Ikus, gainera

Read next

In 121 languages

Text from Wikipedia, CC BY-SA 4.0 · Source article