Eibar

Herriaren izena Eibar izan da, zenbait aldaera grafiko ezberdinekin (Heibar, Heybar, Eyvar eta abar), gutxienez XIV. gizalditik hona eta, ziurrenik, baita lehenago ere, hiria sortu orduko.

Hiri-gutuna jaso zuenean, herriko zaindariaren izena erantsi zioten sorrerako izen ofizialean: Sant Andrés de Heybar. San Andres parrokiaren lehenengo aipamena 1267. urtekoa da, nahiz eta egungo eraikina askoz geroagokoa den.

Hala ere, nolabaiteko zalantza historikoa izan da Erregeak hiria sortzeko aginduan ezarritako izenarekin. Eibarko herriaren hiri-gutuna desagertuta dago XVII. mendeaz geroztik eta, hartara, sorreraren erreferentzia zaharrena Esteban Garibai historialariaren 1571. urteko lana da. Lan horretan aipatzen da erregeak herriari ezarritako hasierako izena Villa nueva de Sant Andrés izan zela eta horrek zenbait zalantza sortu izan ditu mendeetan zehar, zenbait historialarik zuzenean hartu baitzuten Garibairen aipua. Hala ere, Javier Elorza historialariaren ikerketak garbi utzi zuen Garibairen lanean akats txiki bat izan zela eta hiriaren jatorrizko izen ofiziala Sant Andrés de Heybar izan zela. Gainera, Garibaik berak ere "se llamó Heybar, de su primitivo nombre" erantsi zuen bere lanaren amaieran.

Izen horrekin azalduko zaigu, beraz, Sant Andrés de Heybar (edo antzeko formak) XIV-XVI mendeetako agiri guztietan. Harrezkero, santu babeslearen izena atzean geratu zen eta Eibar soila nagusitu.

Etimologiari dagokionez, garbia dirudi izenaren bigarren osagaia ibar terminoari dagokiola; baina ez horrenbeste, ordea, zein den lehenengo osagaia. Hegi-ibar (hegi/hei izen arruntetik) eta Ego-ibar (Ego ibai eta ibarretik) formak aipatu dira jatorritzat, eta ez dago oinarri handiegirik ez bata, ez bestearen alde. Javier Elorza historialariak, bestalde, eio (eho) aditzarekin lotu du, Ego errekaren ibarrean zeuden errotekin lotuta egon daitekeelakoan. Eibarko Udalak osatutako batzorde batek Ego-Ibarra izena hartu zuen 20. mendearen azken laurdenean.

Eibarko herritarrei eibartarrak deritze, eta herri-goitizen batzuk ezagutzen dira, hala nola txaputxeruak («lehorrekoak»), xapu herrikoak eta armaginak; azken forma hori, bereziki Eibar futbol taldeari aplikatua.

Eibarko eta Eibartik eretan deklinatzen da izena herrian bertan: Eibarreko entzutea arrotza zaie bertakoei.

Udalerri mugakideak

Gipuzkoa mendebaldeko udalerria izanik, Bizkaiarekin egiten du muga. Hala, bada, Eibarrek mendebaldean mugakide ditu Bizkaiko Etxebarria, Ermua, Mallabia eta Zaldibar herriak; iparraldean, Bizkaiko Markina-Xemein; ekialdean, Debabarreneko Soraluze eta Elgoibar; eta hegoaldean, Debagoieneko Bergara eta Elgeta.

Auzoak

Baserri-auzoak

Eibarren bost baserri-auzo daude:

• Otaola-Kiñarraga (Otola-Kiñarra): Ego errekaren hegoaldean dauden lur guztiak, Elgeta eta Bergararekin mugakide.
• Arrate: Elgoibarrekin mugan, izen bereko santutegiaren inguruko lurrak.
• Gorosta: Gorosta errekaren urak biltzen dituen ingurua; Arrate auzoaren eta Santa Kurutz gainaren arteko lurrak.
• Mandiola: Santa Kurutz gainetik Bizkaiko mugarainoko lurrak, Akondia eta Urko mendien lurrak barne.
• Aginaga (Agiña): Ixua gainetik Markinarako bidean.

Hedadurari dagokionez, Kiñarraga-Otaola auzoa handiena da. Izan ere, ez da benetako auzoa, zenbait auzune txikiagoren batura baizik (Otaola, Urki, Kiñarraga...). Inguru horretan nekez jotzen du eguzkiak eta herri-basoak izan dira nagusi beti. Historian zehar baserri gutxi jaso dira Kiñarraga-Otaola inguruan, eta sortu diren bakarrak, gehienbat, herritik gertu eraiki dira. Eibar handitu ahala, baserriak galtzen joan dira, ordea.

Baserri kopuruaren arabera, Mandiola da auzorik handiena eta aberatsena. Gorostan eta Arraten ere badira hainbat baserri eta baseliza. Hala ere, hiru auzo horiek nahiko txikiak dira eta oso lotura estua izan dute herrigunearekin.

Baserri auzo horiei balle ere esaten zaie Eibarko euskaraz, baina berba hori bere horretan erabili barik baizik eta izenari lotuta. Honela: Kiñarra-balle, Arrate-balle, Gorosta-balle, Mandiola-balle eta Agiña-balle. Ez dago argi nola idatzi behar diren izen konposatu hauek: Gorosta-Balle, Gorosta-balle, Gorosta Balle ala Gorostaballe. Artikuluarekin ere erabiltzen dira batzuetan: Gorostaballiak (ergatiboan).

Bost auzoen artean berezi eta bakartuena Aginaga da. Ixua mendiaz bestalde dagoenez, Artibai ibaiaren arroan, Eibarko herrigunearekin hartu-eman txikiagoa izan du eta haren izaera berezia du, eliza, eskola, kanposantua, taberna eta abarrekin. Hizkera aldetik, Markinako hizkeraren eragin nabaria dauka, Eibarkoaren ezaugarriak gordetzen dituen arren.

Herriguneko auzoak

• Azitain
• Urkizu. Herrian Urkuzua izenaz ere ezaguna.
• Saratsuegi. Eibartarrek Sautsi esaten diote, XXI. mendean urbanizatutako inguru horri.
• Txonta
• Jardineta
• Ipurua
• Urki. Jatorri etimologikoa, Urkidi.
• Ubitxa. Jatorri etimologikoa, Ubidieta,-> Ubieta -> Ubitta -> Ubitxa.
• Legarre
• Amaña

Eibarko mendiak mendi-lerroa

Eibar inguruan dauden mendi ugariek Eibarko mendiak izeneko mendi-lerroa osatzen dute. Nagusi eta ezagunenak Kalamua eta Urko dira, baina hauek dira mendi guztiak:

• Aizketa
• Akondia / Arrikurutz
• Ariznabar
• Arrate
• Artarrai
• Azkonabieta

• Baldaburu / Baldako txuntxurra
• Egoarbitza
• Eriano
• Galdaramuño
• Garagoiti
• Gaztelumendi

• Illordoko gaña
• Intxorta
• Kalamua / Maaxa
• Krabeliñaitz
• Mendibil
• Morkaiko

• Moru
• Santamariñazar
• Topinburu
• Urko

Eibarko errekak

Lurrez txikia da Eibarko udalerria eta ez dauka ibai handirik bere lurretan. Ego errekak gurutzatzen du herri guztia, sartaldetik sortaldera eta Deba ibaiarekin egiten du bat Maltzagan, udalerriaren ekialdeko muturrean.

Ego errekak jasotzen ditu Eibarko lurretako ur gehienak, Aginaga auzokoak izan ezik, Artibai ibaira baitijoaz auzune horretako erreketan bildutako urak, Bizkai alderantz, beraz.

Hona hemen Eibarko lurretan dauden erreka, iturri eta adarren zerrenda:

• Artibai arrokoak: Arando, Agiña eta Urko; Orberreka eta Altzerreka; Itturguen, Iteriaga (Itterixa) eta Altzorbe.
• Ego errekaren ipar isurialdekoak: Kortatxo; Karabia eta Abauntzaga (Abontzaerreka); Ardantza; Trango, Ormaiztegi, Txarako, Pagaegi, Errentziño eta Matxaria; Aasuaerreka; Txarakoerreka; Iruintxaur, Magdala, Pagolaerreka eta Gorosta; Zubiaga; Pagoaga; Iruitz, Maaldegi, Txindurrierreka eta Zaturio.
• Ego errekaren hego isurialdekoak: Iburrerreka; Otaola; Txaltxako; Ubidieta (Ubitxa), Lixiberreka eta Unbe; Asurtza, Aranbaltz eta Txonta; Indurio, Kiñarraga eta Aiagaerreka (Aixerreka); Aldabeerreka; Errialtzu.

Hiribildua sortu baino lehen, Ego ibarrean bazen burdinolen inguruan osatutako egitura administratibo bat, gaur eguneko udalerrien eta are probintzien mugez gaindi.

Gaztelako Alfontso XI.a erregeak foru gutuna eman zion 1346ko otsailaren 5ean Villanueva de San Andrés de Heybar izenaz. Bertan, agindu zuen lekua jendeztatzea, harresiz ixtea, dorrez hornitzea, eta abar. Ondoren eratu ziren lehen kaleak izan ziren Barrenkale, Elgetakale, eta Txirio Kalea (Somera eta Txurio izenekin ere ezaguna). XV. mendean, biztanleria bost halako eta gehiago handitu zuen, itsasoari begira egiten zuen industria-jardueraren epelean.

1766ko matxinadak (artoaren eta gariaren garestitzeak sortutakoak), eta 1794. urtean Frantziako tropen sarrerak (Konbentzioaren Gerra) herria lur jota utzi zuten. Kontzejua, eskolak eta elizaren zati bat erre egin zituzten; 116 etxe galdu ziren auzoetan eta arrabalean.

Karlisten gerrateek ere ez zioten onik egin herriari, Eibar liberala zelako. Maria Angela izeneko emakume bat nabarmendu zen Eibarren liberalen alde, eta kalea eman zion ondoren Udalak.

Espainiako II. Errepublikari oso lotuta egon zen Eibar, haren aldarrikapenean ordu batzuz aurreratu zirelako eibartarrak herriko plazan, udaletxean. Espainiako Gerra Zibila hastean, Errepublikari leial lotu zitzaion herria, eta 1936ko irailean, behin matxinoek Gipuzkoa azpiratutakoan, frontearen lehen posizioan egon zen herria. Egoera hori 1937ko apirilaren 26 arte luzatu zen, indar kolpistak herrira sartu zirenean. Kalte handiak izan zituen kaskoan bonbardaketen eta suaren ondorioz.

Gerratearen ondoren herriaren fisionomia eta itxura goitik behera aldatu zen; esate baterako, Barrenkale kalea, hiriko zaharrenetakoa, desagertu egin zen urbanismotik beste etxe eta kale forma batzuek hartuta ingurua. 1940ko urriaren 8an, "Regiones Devastadas" delakoaren Zuzendaritza Nagusiak urbanizazio-proiektua onartu zuen, eta beste gauza askoren artean, Ego erreka tapatzea erabaki zuten, lurrazal gehiago edukitzeko asmoz.

Ekonomiaren arloan, Eibar hiriak beti izan du metalarekin zerikusia duen industriarik, eta armagintza izan da herriari izana (eta baita izena ere) eman dion lanbide tradizionala. XV. gizalditik XX. gizaldira bitartean, horixe izan da eibartarren lanbide ezagunena (grabatuarekin eta damaskinatuarekin batera). XX. mendean, berriz, armagintzak indarra galtzen joan zen, eta beste sektore batzuk indartzen. Azpimarratzekoa, bereziki josteko makinak egiten zituen Alfa, eta bizikleta fabrika ugariak (GAC, Orbea, Abelux, BH...), guztiak ere Eibarren sortutakoak, nahiz eta XX. mende amaieran beste herri batzuetara joan ziren gehienak, Eibarren historikoki izan duen lur-sail gabeziak bultzatuta. Gaur egun, Eibarko ekonomia metalen eraldatzean oinarritzen da, bereziki autoen atalak egiteko, baina horrez gain, makina erreminta, armak eta mikrofusioa ere nabarmentzekoak dira.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea %0,2; bigarren sektorea %19,3; hirugarren sektorea %75,9; eta eraikuntza %4,6.

Diru-sarrerak

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Eibar udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 12.424 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 53,0; gainerako % 47,0 inaktibo zeuden (erretiratuak % 56,3, beste inaktiboak % 30,5 eta ikasleak % 13,1).<ref name="ine-harremana">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66846%7Chizkuntza=es}}</ref> Aktiboen artean, langabezia-tasa % 11,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 56,3 zen eta emakumezkoena % 49,9; langabezia-tasa, aldiz, % 9,4 eta % 14,6 zen, hurrenez hurren.<ref name="ine-harremana" />

Okupatuen kopurua 10.900 zen 2023ean, 2021eko 10.500etik gora.<ref name="ine-jarduera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69992%7Chizkuntza=es}}</ref> Emakumeek okupatuen % 47,2 osatzen dute, eta gizonek % 52,8.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 65,8), industria (% 29,2), eraikuntza (% 4,4) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,4).<ref name="ine-jarduera" /> Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 29,0), ondoren merkataritza (% 13,3) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 9,4) datoz.

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 47,9; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 33,9), eta oinarrizko okupazioak % 13,6.<ref name="ine-okupazioa">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69998%7Chizkuntza=es}}</ref> Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 50,0 eta emakumeen % 45,6).

Okupatuen % 82,7 besteren konturako langileak dira, eta % 17,3 norberaren konturakoak.<ref name="ine-egoera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69993%7Chizkuntza=es}}</ref>

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 85,5 estatuan jaio zen, eta % 14,5 atzerrian.<ref name="ine-harremana" /> Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,0 okupatuak dira, % 34,7 erretiratuak, % 6,1 ikasleak, % 3,6 langabeak eta % 3,6 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,5 okupatuak dira, % 27,4 bestelako inaktiboak, % 12,0 langabeak, % 8,5 ikasleak eta % 3,5 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 42,5 okupatuak dira, % 26,6 erretiratuak, % 19,8 bestelako inaktiboak, % 6,3 ikasleak eta % 4,8 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 43,6 okupatuak dira, % 29,4 bestelako inaktiboak, % 18,7 langabeak, % 6,2 ikasleak eta % 2,1 erretiratuak.

Okupazioa

Okupatuen % 85,8 estatuan jaio zen, eta % 14,2 atzerrian.<ref name="ine-okupazioa" /> Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 48,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 36,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 61,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 23,6 oinarrizko okupazioetakoak eta % 9,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 39,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 42,4 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.<ref name="ine-jarduera-jaiolekua">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70000%7Chizkuntza=es}}</ref> Estatuan jaiotako gizonen artean, % 48,9 zerbitzuetan ari dira, % 45,7 industrian eta % 5,1 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,3 zerbitzuetan ari dira, % 25,9 industrian, % 22,6 eraikuntzan eta % 3,1 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 83,9 zerbitzuetan ari dira, % 14,9 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 90,7 zerbitzuetan ari dira, % 8,8 industrian.

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 45 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 334 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 24,8 km² denez, NAE lurraldearen % 13,5 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 93,6 larre iraunkorrak (313 ha, 44 ustiategitan), % 2,7 lur goldagarria (9 ha, 29 ustiategitan), % 2,4 arbolak (8,1 ha, 27 ustiategitan), % 1 berotegiak edo babes garai irisgarriak (3,4 ha, 6 ustiategitan) eta % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (0,81 ha, 27 ustiategitan).

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 387 behi, 651 ardi, 134 ahuntz, 5 txerri, 137 zaldi, 119 hegazti, 20 untxi eme eta 5 erlauntz zeuden.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 14.745 gidari zeuden erroldatuta: 8.847 gizon (% 60) eta 5.898 emakume (% 40). Biztanleen % 53,7 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 15.005 ibilgailuk osatzen zuten: 11.312 turismo, 1.459 motozikleta, 832 furgoneta, 649 kamioi eta 278 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 412 turismokoa zen (probintziako 3. baxuena), probintziako batez bestekoaren (455) azpitik.

Turismoen batez besteko adina 12,6 urtekoa zen; turismoen % 9,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10,7k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 51,3 diesel zen eta % 47,8 gasolinazko; 73 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,5; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 6,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 23,8k ez zuen etiketarik.

Gipuzkoa eta Bizkaiko beste herri batzuetan bezala, Eibarren ere biztanleriaren hazkunde handia gertatu zen XX. mendeko 50eko eta 60ko hamarkadan. Eskualdearen hazkunde begetatiboaz gain, Espainiatik etorkin asko iritsi ziren, Gipuzkoako garapen ekonomikoak sortutako eskulan eskaria betetzera.

1980ko hamarkadan populazioaren gainbehera hasi zen, krisialdi ekonomikoaren eraginez. Biztanleen galera ez da eten, nahiz eta XXI. mendearen hasieran pixka bat moteldu zen.

2019an 27.246 biztanle zituen, horietatik %24,65ek 65 urte edo gehiago zuten. Eta atzerrian jaiotakoen kopurua %11,57 zen.

Jatorria

Etxebizitza

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 13.623 etxebizitza zeuden: 11.850 (% 87,0) nagusiak eta 1.763 (% 12,9) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).<ref name="EUSTAT-etxe">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzen parkea|lana=Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak|argitaletxea=Eustat|url=https://eu.eustat.eus/estadisticas/tema_443/opt_0/tipo_1/ti_etxebizitza-parkea/temas.html%7Chizkuntza=eu%7Curtea=2024}}</ref> 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 1.227 (% 9,1) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 792 (% 5,9) hutsik zeuden.<ref name="INE-59531">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59531%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> Etxebizitza nagusien % 81,5 jabetzan zegoen eta % 16,6 alokairuan.<ref name="EUSTAT-etxe" /> INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 2 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 10 plazarekin (5 plaza etxebizitzako).<ref name="INE-39363">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak|lana=Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala)|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=39363%7Chizkuntza=es%7Curtea=2026}}</ref>

Guztira 11.850 etxegune zeuden, batez beste 2,3 egoiliarrekoak; horietatik 3.958 (% 33,4) pertsona bakarrekoak ziren.<ref name="EUSTAT-etxe" />

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 76,9 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 58,6 urtekoa.<ref name="EUSTAT-etxe" /> Etxebizitzen % 1,3 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 30,6 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.<ref name="EUSTAT-etxe" /> Etxebizitzen % 81,0 igogailua zuten.

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 9,0 berokuntza zentrala zuten, % 73,0 banakakoa eta % 17,4 noizean behingoa.<ref name="EUSTAT-etxe" /> Horrez gain, % 65,1 hodien bidezko gasa zuten eta % 81,8 igogailua.

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 23.695 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 40,9 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 21,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 24,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,7.<ref name="ine-ikasketa-maila">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66621%7Chizkuntza=es}}</ref> Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 39,3 zen 2021ean eta % 40,9 2024an; beraz, 1,6 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 15,8 izatetik % 13,7 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 38,3 ziren, eta gizonen artean % 43,8; 5,5 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 16,7 eta gizonen % 10,4 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 57,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 43,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 132 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 44,4 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 55,6. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,7 ziren.<ref name="ine-ikasketa-maila" />

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,4 ikasten ari zen (2.461 pertsona).<ref name="ine-ikasten">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66627%7Chizkuntza=es}}</ref> Ikasten ari zirenetatik, % 49,2 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 26,5 batxilergoan, % 17,8 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 5,2 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 50,6 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 47,7; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 19,1 eta emakumeen % 16,7. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 92,1 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 51,8 eta 25–29 urtekoen % 14,0; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,6 baino ez.<ref name="ine-ikasten-adina">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66629%7Chizkuntza=es}}</ref> 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 48,3 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 43,5.

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 84,5 estatuan jaio zen, eta % 15,5 atzerrian.<ref name="ine-ikasketa-maila" /> Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 48,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 18,4 eta % 24,0, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 40,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 23,6 eta % 26,1, hurrenez hurren.

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,6 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 9,0.<ref name="ine-ikasten" /> Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 51,5 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 34,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

2019an Miguel de los Toyos (PSE) alkate hautatu zuten berriro, aurreko legegintzaldietan bezala, bere alderdiak zinegotzi bat galdu zuen arren Eusko Alderdi Jeltzalearen mesedetan.

Udal hauteskundeak

Alkateak

Hauek izan dira Eibarko azken alkateak:

^a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

^b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

^c Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

Eibarko euskara (euskeria) mendebaleko euskalki edo bizkaieraren aldaera da, Debaerdikoa. Deba eskualdeko hainbat herrik osatzen dute Debaerdiko hizkera: Aldaera hori honako herri hauetan hedatzen da, Bizkaiko Ermua eta Mallabia eta Gipuzkoako Antzuola, Bergara, Eibar, Elgeta eta Soraluze. Horien artean aipatzekoa da Antzuolan eta Bergaran gainontzekoetan baino handiagoa izan dela Gipuzkoako euskararen eragina. Debaerdiko hizkeren artean Mallabikoa da besteetatik gehien urruntzen dena, Durangaldeko hizkerekin zubi lana egiten du eta.

Egun Eibarko euskararen Hiztegia eskuragai da, herriko betiko berbak gorde eta ez ahazteko.

2021. urtean 14.319 euskaldun ziren Eibarren, hau da, herritarren % 53,44.

Euskara batua sortzearen aldeko Ermuko zinean (1968), besteak beste, Eibarko Idazle eta euskaltzale gazte batzuk ere egon ziren. Euskal Idazkaritzak 1964an onartutako gomendioak onartu eta erabiliz, denbora laburrean ohitura bihurtu zuten. Horrela ulertu behar da handik lau urtera gauzatu zen Ermuko zina (1968ko ekainaren 28-29-30an) zeinean Baionan proposaturiko irizpideak baliatzeko konpromiso tinkoa hartu baitzuten, alegia, euskara batua sortzearen aldekoa. Geroago, 1970ean Batasunaren Kutxa liburuaren sarreran, Baionan eta Eibarren zina berretsi eta sinatutako hirurogeita hiru euskaltzale eta idazleen zerrenda argitaratu zen. Horien artean baziren Eibartar batzuk: Imanol Laspiur, Juan San Martin, Serafin Basauri eta Bego Etxebarria.

1982an Udalak, Mikel Larrañaga alkateak sinatuta Euskaraz eta kitto! izeneko udal bandoa proklamatu zuen, zeina 1982ko abenduaren 21ean egin zen publiko. Agiri eta aldarrikapen publikoaren azken hiru hitzak dira euskaraz eta kitto. Hitzok oihartzuna izan zuten eta hurrengo urtean Korrikaren lelo bilakatu ziren, eta oinarri izan ziren gainera Eibarko Eta Kitto euskara elkartea eta tokiko aldizkaria izendatzeko. Euskara sustatzeko ekintza bat entzutetsua izan zen bandoaren argitarapen eta hedapena.

Udako Euskal Unibertsitatea

Udako Euskal Unibertsitateko egoitza akademikoa Eibarko Markeskua jauregian dago 2001etik. 1973z gero 1.800 baino gehiago dira UEUk unibertsitateko gaiak irakasteko antolatu dituen ikastaroak. 2003an zabaldu zuten on-line ikastaroen eskaintza Maskeskuatik.

Juan San Martin beka 2001 urtean jarri zen abian Eibarko Udalaren eta Udako Euskal Unibertsitatearen arteko lankidetzan. Bekaren helburua euskarazko ikerketa sustatzea da. Lantzen diren ikerketa-esparruak Juan San Martinek bere bizitzan zehar landu zituenak dira: Antropologia, linguistika, filologia, toponimia, filosofia, literatura, botanika, artea, historia, kazetaritza, etnologia, mendizaletasuna eta zuzenbidea.

2019an GOI ikastegia sortu zuen UEUk Euskal Herriko Unibertsitatearen babespean, eta azpiegitura horrekin urte bat geroago 2020ean online eta euskaraz martxan jarri zuten Irakaskuntza ertainetan irakaslea izateko behar den master ofiziala.

Euskal Herriko Unibertsitatea

Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola 2016. urtean sortu zen lehenagoko Eibarko Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola eta Donostiako Eskola Politeknikoa elkartu zirenean.

Historikoki 1968ko azaroaren 14an hasi ziren zentroko eskolak eta jarduera akademikoak. Universidad Laboral esaten zitzaion orduan, eta euskaraz, Eibarren, Unibertsitate Laborala esan izan zaio ordudanik, laburtuta Laborala euskaraz edo La Uni gaztelaniaz. Eibarko Zentro Tekniko Laborala unibertsitate laboralen sistemaren barnean sartzen zen; mota horretako zentroen zerrendako hamaikagarrena zen garai hartan, eta Euskal Herriko bakarra.

1988an, Industria Ingeniaritza Tekniko Elektrikoa (Industria Elektronika espezialitatea) ematen zuen Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskolak izaera propioa hartu zuen eta Euskal Herriko Unibertsitatean sartzeko prestatu zen. Sarrera hori 1994an gertatu zen, eskualdeko udalen, enpresarien eta beste erakunde batzuen babesarekin.

XXI. mendean, Unibertsitate Laboral zaharraren kanpusa Uni Eibar-Ermua lanbide heziketako ikastetxearekin partekatzen du Unibertsitate Eskolak.

Kirolak

• SD Eibar da herriko futbol talde garrantzitsuena, eta 2014.urtetik Espainiako futbol ligako lehen mailan lehiatzen da. SD Eibar futbol taldeak 3.000 bazkide inguru ditu.
• Eibarko Klub Deportiboak 2.500 bat bazkide biltzen ditu 12 kirol eta kultur ekintzatan.
• Eibar Rugby Taldea, eskualdeko talde bakarra. Ohorezko B Mailan jokatzen du, estatu mailako bigarren maila altuena.

Kultur azpiegiturak

• Coliseo antzokia. 1949an inauguratua.
• Portalea kultur etxea. Arkitektura industrial arrazionalistako eraikina, garai batean AYA arma fabrika egon zen bertan. Eraikinean kokatzen diren hainbat zerbitzu:
  • Margo eskola
  • Zeramika eskola
  • Juan San Martin liburutegia
  • Armagintza museoa. XIV. mendetik gaur egunera arteko Eibarko armagintzaren bilakaera erakusten du.
  • Udal euskaltegia.
  • Erakusketa aretoa.

• Indianokua gaztelekua
• Arrateko aterpetxea eta Gerra Zibileko fronteari buruzko interpretazio zentroa.
• Legarre musika sorkuntzarako gunea.

Kultur ekimenak

• Asier Errasti Film laburren zinemaldia
• Indalecio Ojanguren argazkilaritza lehiaketa
• Eibarko antzerki jardunaldiak
• Juan San Martin beka. Eibarko Udalaren eta Udako Euskal Unibertsitatearen artean antolatzen dute Juan San Martin beka, Juan San Martin eibartarraren omenez euskarazko ikerketa sustatzeko. Lantzen diren ikerketa esparruak Juan San Martinek bere bizitzan zehar landutakoak dira: Antropologia, linguistika, filologia, toponimia, filosofia, literatura, botanika, artea, historia, kazetaritza, etnologia, mendizaletasuna eta zuzenbidea.

Eibarko jaiegun garrantzitsuenak hurrengo hauek dira:

• Urte berri eguna: ohitura handia dago urtearen lehen egunean Eibarko Urko mendira igotzeko.
• San Blas eguna: otsailaren 3a. Eibartar askok Sanblasopila egiten dute.
• Santa Ageda bizpera: otsailaren 4a. Eibartar ugari kantuan eta eskean irteten dira beren makilak eskutan.
• Inauteriak edo aratosteak: Egun garrantzitsuenetako bat eguen zuria da, ikastola eta eskoletako umeek beren koko jantziekin desfile bat egiten baitute. Asteartea nagusien jaieguna izaten da.
• San Juan eguna: San Juan eguna eta horren bezpera. Su artifizialek eta Untzaga plazan urtero egiten den suak markatzen ditu egunok.
• Arrateko jaixak: irailak 7 eta 8a. Bezperan kontzertuak izaten dira Arrateko kanpan. Arrate egunean, irailaren 8an, eibartarrak Arratera igotzen dira.
• San Andres eguna: Azaroaren 30a da. Bezperan, herri afaria izaten da eta egunean azoka antolatzen da. Inguruko artisauek zein baserritarrek bertara hurbiltzeko parada izaten dute beren produktuak saltzeko. Eguerdi aldean Eibarko Kezka dantza taldearen eskutik erromeria izaten da.
• Gaztainerre: Arima egunaren ostean, bigarren astelehena izaten da. Jateko barraskiloak eta gaztaina erreak izatea ohitura da.

Jauregiak, erakundeak, azpiegiturak...

• Untzueta jauregia, XVII. mendekoa. Jatorria erdi aroan du, baina gaur egungo eraikina barrokoa da.
• Aldatze jauregia, XVII. mendekoa. Armarri bikaina du fatxadan.
• Markeskua jauregia, XVI. mendekoa. Bertan da UEUren kultura-egoitza.
• Eibarko udaletxea, Ego ibaiaren gainean eraikitako hormigoizko eraikina, lehenetarikoa. Ramon Kortazar arkitektoak diseinatu zuen eta 1901eko irailaren 14an inauguratu zen. Bertako balkoitik 1931ko apirilaren 14an Espainiako Bigarren Errepublikako bandera izango zena zintzilikatu zuten, honela gainontzeko beste hiriei aurrea hartuz.
• Coliseo antzokia, 1949an irekia eta 2007an berriztatua Victor Eusa Razquinen eskutik.
• Tren geltokia. 1887an inauguratu zen eta 1909an handitu (data hori dago idatzita eraikinean).
• Astelena frontoia. 1904an ireki zuten. Azkenengoz 2006 eta 2007 urteetan eraberritu zuten.
• Armeria eskola. 1912an sortu zuten.
• Sagartegieta jauregia. Malzaga auzoan kokatua. XVIII. mendekoa, estilo neoklasikoan eraikia.
• Untzagako dorrea, Untzaga plazan eraikia 1960ko hamarkadan, etxebizitza eraikina eta Gipuzkoako eraikin garaiena (77 metro), 20. mendea bitartean bederen.

Eraikin erlijiosoak

• San Andres eliza, XVI-XVII. mendeetan eraikia, baina eraikuntza eta itxura gotikoa du, nahiz eta hainbat elementu pizkundetar (zutabeak, korua, leihoak eta okuluak) eta barroko (ataria) izan. Bertan San Petriren eskultura erromaniko bat eta flandriar beirate bat daude, balio handikoak. Erretaula nagusia Diego Araotz eskultorearena da.
• Arrateko Amaren santutegia, XVII. mende hasierakoa. Sarreran ur bedeinkatuaren ontzi gotikoa du, aurretik egondako elizaren lekukoa.
• Aginagako San Migel eliza . Bataiarri erromaniko bat dauka.
• Azitaingo baseliza: Azitain auzoko eliza, Kristo bizargabe batekin (munduko bakarretakoa).
• Eibarko ermitak:
  • San Salvador
  • Santa Kurutz
  • Akondiako San Pedro
  • Zelaarteko San Roman
  • Egiako San Martin
  • Gorostietako Santa Maria Magdalena

Eibarkoak ditugu, besteak beste, Martin Lopez Isasi merkataria, Juan Antonio Mogel eta Juan San Martin idazleak eta Ignacio Zuloaga margolaria.

Maria Unzueta puntista, Miguel Gallastegi pilotaria, eta Mari Carmen Lasagabaster erraketista (“Amaia”) kirolari aitzindariak izan ziren. Bestalde, Alberto Ormaetxea Errealeko inoizko entrenatzailerik hoberena da, taldeak dituen Espainiako futbol liga txapelketa biak irabaztea lortu baitzuen. Eibarkoa da Patxi Usobiaga eskalatzailea, 2009an munduko txapeldun izandakoa, eta baita Roberto Etxeberria moda disenatzaile ospetsua ere.

Euskaltzaleen Topaguneko presidentea 2014tik 2019ra izan zen Elena Laka abokatua ere Eibarkoa da.

Enrique Zuazua matematikaria, Asier Sarasua biologo-filologo-blogaria, Iraia Muñoa Hoyos bioteknologoa. Mireya Etxaluze eta Javier Gorosabel astrofisikariak, Jose Ramon Etxebarria fisikaria eta Eneko Agirre informatikaria Eibarkoak dira.

Udako Euskal Unibertsitateko idazkari nagusia da Ane Sarasua Aranberri eta Leire Narbaiza blogaria eta euskara-irakasle katedraduna Ebartarrak dira

Su ta Gar musika taldea Eibarren sortu zen.