Ditisko izena ere ematen zaien koleopteroen ordenako zenbait intsektuz esaten da. Urtarrak eta karniboroak dira eta dortsobentralki zapaldutako gorputza eta arraun-formako atzeko hankak dituzte. Dytiscidae familia osatzen dute.

Dytiscidae

5 min read
In 53 languages
8 images

Key facts

honako hau dataxon

izen zientifikoaDytiscidae

maila taxonomikoafamilia

honako iturriak deskribatzen duIparraldeko Familia Liburua

Dytiscidae koleopteroen ordenako eta Adephaga azpiordeneko zenbait intsektuei esaten zaie. Urtarrak dira eta 5.000 espezie inguru ezagutzen dira.

Euskaraz ditisko eta ur-kakalardo urpekari esaten zaie.

Taxonomia

William Elford Leach zoologo britainiarra izan zen 1815. urtean Dytiscidae familia izendatu zuena. Grezierazko δυτικός (dutikós) hitzetik dator eta "urperatzeko gai" esan nahi du.

Azpifamiliak eta tribuak, generoaren adibide batzuekin. Colymbetinae subfamilia ziur asko monofiletikoa ez da izango eta aldatu beharko da.

Hauek dira azpifamiliak:

Agabinae azpifamilia Thomson, 1867 (11 genero)
Colymbetinae azpifamilia Erichson, 1837 (11 genero)
Copelatinae azpifamilia Branden, 1885 (8 genero)
Coptotominae azpifamilia Branden, 1885 (genero bat)
Cybistrinae azpifamilia (7 genero)
Dytiscinae azpifamilia Leach, 1815 (21 genero)
Hydrodytinae azpifamilia K.B.Miller, 2001 (2 genero)
Hydroporinae azpifamilia Aubé, 1836 (122 genero)
Laccophilinae azpifamilia Gistel, 1856 (13 genero)
Lancetinae azpifamilia Branden, 1885 (genero bat)
Matinae azpifamilia Branden, 1885 (3 genero)
†Liadytiscinae azpifamilia Prokin & Ren, 2010 (5 genero)
Incertae sedis (3 genero)

Dytiscidae familiaren azpifamiliak eta generoak
Azpifamilia	Generoa
Agabinae azpifamilia Thomson, 1867	Agabinus Crotch, 1873 Agabus Leach, 1817 Agametrus Sharp, 1882 Andonectes Guéorguiev, 1971 Hydronebrius Jakovlev, 1897 Hydrotrupes Sharp, 1882 Ilybiosoma Crotch, 1873 Ilybius Erichson, 1832 Leuronectes Sharp, 1882 Platambus Thomson, 1859 † Platynectes Régimbart, 1879
Colymbetinae azpifamilia Erichson, 1837	Anisomeria Brinck, 1943 Senilites Brinck, 1948 Carabdytes Balke, Hendrich & Wewalka, 1992 Bunites Spangler, 1972 Colymbetes Clairville, 1806 Hoperius Fall, 1927 Meladema Laporte, 1835 Melanodytes Seidlitz, 1887 Neoscutopterus J.Balfour-Browne, 1943 Rhantus Dejean, 1833 Rugosus García, 2001
Copelatinae azpifamilia Branden, 1885	Agaporomorphus Zimmermann, 1921 Aglymbus Sharp, 1880 Copelatus Erichson, 1832 Exocelina Broun, 1886 Lacconectus Motschulsky, 1855 Liopterus Dejean, 1833 Madaglymbus Shaverdo & Balke, 2008 Rugosus García, 2001
Coptotominae azpifamilia Branden, 1885	Coptotomus Say, 1830
Cybistrinae azpifamilia	Austrodytes Watts, 1978 Cybister Curtis, 1827 Megadytes Sharp, 1882 Onychohydrus Schaum & White, 1847 Regimbartina Chatanay, 1911 Spencerhydrus Sharp, 1882 Sternhydrus Brinck, 1945
Dytiscinae azpifamilia Leach, 1815	Acilius Leach, 1817 Aethionectes Sharp, 1882 Austrodytes Watts, 1978 Cybister Curtis, 1827 Dytiscus Linnaeus, 1758 Eretes Laporte, 1833 Graphoderus Dejean, 1833 Hydaticus Leach, 1817 Hyderodes Hope, 1838 Megadytes Sharp, 1882 Miodytiscus Wickham, 1911 Notaticus Zimmermann, 1928 Onychohydrus Schaum & White, 1847 Regimbartina Chatanay, 1911 Rhantaticus Sharp, 1880 Sandracottus Sharp, 1882 Spencerhydrus Sharp, 1882 Sternhydrus Brinck, 1945 Thermonectus Dejean, 1833 Tikoloshanes Omer-Cooper, 1956 †Ambarticus Yang et al. 2019 Burmese amber, Myanmar, Cenomanian
Hydrodytinae azpifamilia K.B.Miller, 2001	Hydrodytes K.B.Miller, 2001 Microhydrodytes K.B.Miller, 2002
Hydroporinae azpifamilia Aubé, 1836	Africodytes Biström, 1988 Agnoshydrus Biström, Nilsson & Wewalka, 1997 Allodessus Guignot, 1953 Allopachria Zimmermann, 1924 Amarodytes Régimbart, 1900 Amurodytes Fery & Petrov, 2013 Andex Sharp, 1882 Anginopachria Wewalka, Balke & Hendrich, 2001 Anodocheilus Babington, 1841 Antiporus Sharp, 1882 Barretthydrus Lea, 1927 Bidessodes Régimbart, 1895 Bidessonotus Régimbart, 1895 Bidessus Sharp, 1882 Boreonectes Angus, 2010 Borneodessus Balke, Hendrich, Mazzoldi & Biström, 2002 Brachyvatus Zimmermann, 1919 Brancuporus Hendrich, Toussaint & Balke, 2014 Canthyporus Zimmermann, 1919 Carabhydrus Watts, 1978 Celina Aubé, 1837 Chostonectes Sharp, 1880 Clypeodytes Régimbart, 1894 Coelhydrus Sharp, 1882 Comaldessus Spangler & Barr, 1995 Crinodessus K.B. Miller, 1997 Darwinhydrus Sharp, 1882 Deronectes Sharp, 1882 Derovatellus Sharp, 1882 Desmopachria Babington, 1841 Dimitshydrus Uéno, 1996 Ereboporus K.B. Miller, Gibson & Alarie, 2009 Etruscodytes Mazza, Cianferoni & Rocchi, 2013 Fontidessus K.B. Miller & Spangler, 2008 Geodessus Brancucci, 1979 Gibbidessus Watts, 1978 Glareadessus Wewalka & Biström, 1998 Graptodytes Seidlitz, 1887 Haideoporus Young & Longley, 1976 Hemibidessus Zimmermann, 1921 Heroceras Guignot, 1949 Herophydrus Sharp, 1880 Heterhydrus Fairmaire, 1869 Heterosternuta Strand, 1935 Hovahydrus Biström, 1982 Huxelhydrus Sharp, 1882 Hydrocolus Roughley & Larson in Larson, Alarie & Roughley, 2000 Hydrodessus J. Balfour-Browne, 1953 Hydroglyphus Motschulsky, 1853 Hydropeplus Sharp, 1882 Hydroporus Clairville, 1806 Hydrovatus Motschulsky, 1853 Hygrotus Stephens, 1828 Hyphoporus Sharp, 1880 Hyphovatus Wewalka & Biström, 1994 Hyphydrus Illiger, 1802 Hypodessus Guignot, 1939 Iberoporus Castro & Delgado, 2001 Incomptodessus K.B. Miller & García, 2011 Kakadudessus Hendrich & Balke, 2009 Laccornellus Roughley & Wolfe, 1987 Laccornis Gozis, 1914 Leiodytes Guignot, 1936 Limbodessus Guignot, 1939 Liodessus Guignot, 1939 Lioporeus Guignot, 1950 Megaporus Brinck, 1943 Metaporus Guignot, 1945 Methles Sharp, 1882 Microdessus Young, 1967 Microdytes J. Balfour-Browne, 1946 Morimotoa Uéno, 1957 Nebrioporus Régimbart, 1906 Necterosoma W.J. Macleay, 1871 Neobidessodes Hendrich & Balke, 2009 Neobidessus Young, 1967 Neoclypeodytes Young, 1967 Neoporus Guignot, 1931 Oreodytes Seidlitz, 1887 Pachydrus Sharp, 1882 Pachynectes Régimbart, 1903 Papuadessus Balke, 2001 Paroster Sharp, 1882 Peschetius Guignot, 1942 Petrodessus K.B. Miller, 2012 Phreatodessus Ordish, 1976 Platydytes Biström, 1988 Porhydrus Guignot, 1945 Primospes Sharp, 1882 Pseuduvarus Biström, 1988 Psychopomporus Jean, Telles & K.B. Miller, 2012 Pteroporus Guignot, 1933 Queda Sharp, 1882 Rhithrodytes Bameul, 1989 Sanfilippodytes Franciscolo, 1979 Scarodytes Gozis, 1914 Schistomerus Palmer, 1957 Sekaliporus Watts, 1997 Sharphydrus Omer-Cooper, 1958 Siamoporus Spangler, 1996 Siettitia Abeille de Perrin, 1904 Sinodytes Spangler, 1996 Spanglerodessus K.B. Miller & García, 2011 Sternopriscus Sharp, 1880 Stictonectes Brinck, 1943 Stictotarsus Zimmermann, 1919 Stygoporus Larson & LaBonte, 1994 Suphrodytes Gozis, 1914 Tepuidessus Spangler, 1981 Terradessus Watts, 1982 Tiporus Watts, 1985 Trichonectes Guignot, 1941 Trogloguignotus Sanfilippo, 1958 Tyndallhydrus Sharp, 1882 Typhlodessus Brancucci, 1985 Uvarus Guignot, 1939 Vatellus Aubé, 1837 Yola Gozis, 1886 Yolina Guignot, 1936 † Calicovatellus K.B. Miller & Lubkin, 2001 † Kuschelydrus Ordish, 1976 † Procoelambus Théobald, 1937
Laccophilinae azpifamilia Gistel, 1856	Africophilus Guignot, 1948 Agabetes Crotch, 1873 Australphilus Watts, 1978 Japanolaccophilus Satô, 1972 Laccodytes Régimbart, 1895 Laccophilus Leach, 1815 Laccoporus J. Balfour-Browne, 1939 Laccosternus Brancucci, 1983 Napodytes Steiner, 1981 Neptosternus Sharp, 1882 Philaccolilus Guignot, 1937 Philaccolus Guignot, 1937 Philodytes J. Balfour-Browne, 1939
Lancetinae azpifamilia Branden, 1885	Lancetes Sharp, 1882
Matinae azpifamilia Branden, 1885	Allomatus Mouchamps, 1964 Batrachomatus Clark, 1863 Matus Aubé, 1836
†Liadytiscinae azpifamilia Prokin & Ren, 2010	† Liadroporus Prokin & Ren, 2010 † Liadytiscus Prokin & Ren, 2010 † Mesoderus Prokin & Ren, 2010 † Liadyxianus Prokin, Petrov, B. Wang & Ponomarenko, 2013 † Mesodytes Prokin, Petrov, Wang & Ponomarenko, 2013
Incertae sedis azpifamilia	† Cretodytes Ponomarenko, 1977 † Palaeodytes Ponomarenko, 1987 † Sinoporus Prokin & Ren, 2010

Deskribapena

Tamaina txikia izan ohi dute, espezie gehienen helduek 1 - 2,5 cm artean neurtzen dute. Badira handiagoak ere, Europako Dytiscus latissimus espezieak 4,5 cm har ditzake eta Brasilgo Bifurcitus ducalis espezieak 4,75 cm. Australiako Limbodessus atypicali da txikiena, 0,9 mm baino ez.

Dortsobentralki zapaldutako gorputza dute, obalatua, eta kolore marroi iluna edo oliba iluna izaten dute gehienek. Arraun itxurako atzeko hanka sendoak dituzte, aurreko bi pareak laburragoak dira. Burua pronotoan barneratuta dute.

Larbak ere luzera ezberdinetakoak daude, 1 - 5 cm artean. Zizare itxura dute eta ilargi erdi itxuran tolestuta izaten dute. Burua zapala eta karratua da eta igitai itxurako masailezur indartsuak dituzte. eta buru zabala. Atzeko muturrean bi isats izan ohi dituzte.

Bizi-zikloa

Belaunaldi bakarra ateratzen dute urtean. Espezie batzuk batzuk gai dira 5 urte edo gehiago bizitzeko.

Emeek uretako landareetan edo hondo-hondoetan uzten dituzte arrautzak. Larbak urtarrak dira eta haragijaleak. Pupazioa, normalean, uretatik kanpo gertatzen da. Horretarako larba uretatik ateratzen da eta lokazetan arrastaka iristen da pupazioa gertatuko den tokira.

Sasoi lehorra duten tokietan diapausan sartzen dira haien burua errekako sustratuak 70-90 cm lurperatuz. Udan lozorroan egoteko gaitasuna ere badute.

Ekologia

Larba eta intsektu heldua zapaburu bat jaten.

Ur ingurunetan aurkitzen dira, ur gezatan edo espezie batzuk gazikaratan ere bai. Arroka artean sortzen diren putzuetan ikus daitezke, baita aintzira handietan ere. Nekazal eremuetan zein eremu urbanoetan ikusten dira. Landaretza ugari duten urak atsegin dituzte.

Larbei "uretako tigre" ezizena ematen zaie duten apetito handiagatik. Zapaburuak eta Chaoboridae familiako larbak ategin dituzte bereziki. Harrapakinei pozoia sartzen diete masailezurrekin urdail-zukuak injektatuz. Behin liseriketa gertatu denean zukua xurgatzen dute.

Helduek, uretako koleoptero gehienek bezala, aire atmosferikoa arnastu behar dute, sabelaldearen muturrarekin uretatik kanpo hartzen dutena eta elitroen azpian gordetzen dutena. Haragijaleak dira, eta aktiboki ehizatzen dituzte uretako animaliak, zapaburuak eta arrain txikiak barne, edo sarraskijaleak dira, bestetik. Hegalari onak dira.

Iruditegia

4 images