Badalona

Iparraldean Sant Fost de Campsentelles (Vallès Oriental), ipar-ekialdean Tiana eta Montgat (el Maresme), hego-mendebaldean Sant Adrià de Besòs (Barcelonès), mendebaldean Santa Coloma de Gramenet (Barcelonès) eta Montcada i Reixac (Vallès Occidental) eta hego-ekialdean Mediterraneo itsasoa mugakide ditu.

Kostaldeko hiria da, eta 4.8 km-ko hondartza dauka.

Udalerri mugakideak

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Montcada i Reixac, Sant Adrià de Besòs, Sant Fost de Campsentelles, Santa Coloma de Gramenet, Tiana eta Montgat.

Neolitoko herrixka baten aztarnak topatu dituzte, bai eta arrasto iberikoak ere, baina Badalonaren sorrera K.a. 100. urte inguruan ezarrita dago, "Baetulo" herri erromatarrarena, hain zuzen ere.

Erdi Aroan hiria garatu egin zen, gaur egungo Dalt de la Vila auzoa zehazki, erdigunea zena eta Baetulorekin bat egiten zuena. 1492tik aurrera bultzada ekonomiko eta demografikoa jaso zuen nekazaritzari (mahastiak eta lekaleak, nagusiki) eta arrantzari esker.

XIX. mendean ekin zioten industrializazioari, trena iritsi zen, lantegiak eraiki zituzten eta immigrazioaren eskutik igoera demografikoa gertatu zen. XX. mendearen hasieran loraldi kulturala sortu zen, baina hurrengo hamakadetako diktadurek eten egin zuten.

Azkenik, 1980ko hamarkadatik aurrera, eta bereziki 1992ko Udako Olinpiar Jokoak zirela eta, hiriak aldaketa nabarmena izan eta gaur egungo itxura hartu zuen.

Badalona 35 auzok eta 8 barrutik osatzen dute:

1. 1. barrutia: Canyadó, Casagemes, Centre, Coll i Pujol, Dalt de la Vila, Manresà.
2. 2. barrutia: Nova Lloreda, Sant Crist de Can Cabanyes, Sistrells.
3. 3. barrutia: Bonavista, Bufalà, Canyet, les Guixeres, Mas Ram, Montigalà oriental, Morera, Pomar, Pomar de Dalt.
4. 4. barrutia: la Salut.
5. 5. barrutia: Sant Antoni de Llefià, Sant Joan de Llefià, Sant Mori de Llefià.
6. 6. barrutia: el Remei, la Mora, Sant Roc, Artigues.
7. 7. barrutia: Can Claris, Congrés, Gorg, Progrés, el Raval.
8. 8. barrutia: la Pau, Lloreda, Montigalà occidental, Puigfred.

Club Joventut de Badalona hiriko saskibaloi talde nagusia da, Kataluniako eta Espainiako ligaren inoizko hoberenen artean dagoena.

Jatorria

Etxebizitza

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 91.915 etxebizitza zeuden: 83.337 (% 90,7) nagusiak eta 8.578 (% 9,3) ez-nagusiak.<ref name="INE-59525">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59525%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> Kontsumo elektrikoaren arabera, 5.430 (% 5,9) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 7.714 (% 8,4) hutsik zeuden.<ref name="INE-59531">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59531%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> Etxebizitza nagusien % 73,9 jabetzan zegoen eta % 20,4 alokairuan.<ref name="INE-59529">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitza nagusiak jabetza-erregimenaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59529%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 228 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 894 plazarekin (3,92 plaza etxebizitzako).<ref name="INE-39363">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak|lana=Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala)|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=39363%7Chizkuntza=es%7Curtea=2026}}</ref>

Guztira 83.337 etxegune zeuden, eta horietatik 18.277 (% 21,9) pertsona bakarrekoak ziren.<ref name="INE-59543">{{erreferentzia|izenburua=Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59543%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> Etxeguneen % 74,6 familia batek osatzen zuen eta % 3,1 familiarik gabeko etxegune anitzak ziren.<ref name="INE-59544">{{erreferentzia|izenburua=Etxeguneak motaren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59544%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref>

Etxebizitzen % 72,7 1980 baino lehen eraiki ziren, eta % 12,5 2001etik aurrera.<ref name="INE-59527">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak eraikuntza-urtearen arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59527%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref> Etxebizitzen % 39,5 60 m²-tik beherako azalera zuten eta % 5,4 120 m²-tik gorakoa.<ref name="INE-59528">{{erreferentzia|izenburua=Etxebizitzak azaleraren arabera|lana=2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|argitaletxea=Espainiako Estatistika Institutua|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?tpx=59528%7Chizkuntza=es%7Curtea=2021}}</ref>

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 193.780 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 29,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 24,7; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 30,8; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,4.<ref name="ine-ikasketa-maila">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66621%7Chizkuntza=es}}</ref> Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 26,6 zen 2021ean eta % 29,1 2024an; beraz, 2,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 18,2 izatetik % 15,4 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 30,3 ziren, eta gizonen artean % 27,9; 2,4 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 18,1 eta gizonen % 12,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 65,7 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 34,3 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 1.444 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 51,9 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 48,1. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 4,4 ziren.<ref name="ine-ikasketa-maila" />

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 9,7 ikasten ari zen (18.870 pertsona).<ref name="ine-ikasten">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66627%7Chizkuntza=es}}</ref> Ikasten ari zirenetatik, % 47,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 30,0 batxilergoan, % 15,3 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 4,4 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 51,6 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 43,8; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 17,2 eta emakumeen % 13,5. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 82,8 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 34,8 eta 25–29 urtekoen % 10,9; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,6 baino ez.<ref name="ine-ikasten-adina">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66629%7Chizkuntza=es}}</ref> 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 36,3 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 26,3.

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 76,1 estatuan jaio zen, eta % 23,9 atzerrian.<ref name="ine-ikasketa-maila" /> Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 29,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 23,5 eta % 17,0, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 30,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 18,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 29,1 eta % 18,3, hurrenez hurren.

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 6,0.<ref name="ine-ikasten" /> Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 49,2 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 40,3 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Diru-sarrerak

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Badalona udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 107.563 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,3; gainerako % 43,7 inaktibo zeuden (erretiratuak % 47,7, beste inaktiboak % 41,0 eta ikasleak % 11,3).<ref name="ine-harremana">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=66846%7Chizkuntza=es}}</ref> Aktiboen artean, langabezia-tasa % 10,7 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,6 zen eta emakumezkoena % 53,2; langabezia-tasa, aldiz, % 8,6 eta % 12,9 zen, hurrenez hurren.<ref name="ine-harremana" />

Okupatuen kopurua 94.130 zen 2023ean, 2021eko 88.146etik gora.<ref name="ine-jarduera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69992%7Chizkuntza=es}}</ref> Emakumeek okupatuen % 47,1 osatzen dute, eta gizonek % 52,9.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 80,6), industria (% 11,4), eraikuntza (% 7,7) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,2).<ref name="ine-jarduera" /> Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 19,4), ondoren manufaktura-industria (% 10,0) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 9,8) datoz.

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 52,9; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 28,6), eta oinarrizko okupazioak % 13,6.<ref name="ine-okupazioa">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69998%7Chizkuntza=es}}</ref> Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 55,3 eta emakumeen % 50,2).

Okupatuen % 87,2 besteren konturako langileak dira, eta % 12,8 norberaren konturakoak.<ref name="ine-egoera">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=69993%7Chizkuntza=es}}</ref>

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 77,1 estatuan jaio zen, eta % 22,9 atzerrian.<ref name="ine-harremana" /> Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,1 okupatuak dira, % 29,6 erretiratuak, % 6,4 bestelako inaktiboak, % 5,8 ikasleak eta % 5,1 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 56,9 okupatuak dira, % 30,3 bestelako inaktiboak, % 6,0 langabeak, % 3,9 erretiratuak eta % 3,0 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 46,1 okupatuak dira, % 22,6 erretiratuak, % 19,7 bestelako inaktiboak, % 6,5 langabeak eta % 5,1 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,1 okupatuak dira, % 39,6 bestelako inaktiboak, % 8,4 langabeak, % 3,5 ikasleak eta % 3,4 erretiratuak.

Okupazioa

Okupatuen % 76,5 estatuan jaio zen, eta % 23,5 atzerrian.<ref name="ine-okupazioa" /> Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 62,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 18,7 oinarrizko okupazioetakoak eta % 13,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 50,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 29,1 oinarrizko okupazioetakoak eta % 16,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.<ref name="ine-jarduera-jaiolekua">{{erreferentzia|argitaletxea=INE|izenburua=Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)|lana=Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=70000%7Chizkuntza=es}}</ref> Estatuan jaiotako gizonen artean, % 71,6 zerbitzuetan ari dira, % 18,0 industrian eta % 10,3 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 69,3 zerbitzuetan ari dira, % 22,0 eraikuntzan eta % 7,7 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 90,8 zerbitzuetan ari dira, % 7,6 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 93,7 zerbitzuetan ari dira, % 4,6 industrian.

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 37,4 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 21,2 km² denez, NAE lurraldearen % 1,8 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 69,2 larre iraunkorrak (25,9 ha, ustiategi batean), % 16,3 arbolak (6,1 ha, 6 ustiategitan), % 14,2 lur goldagarria (5,3 ha, 5 ustiategitan), % 0,2 berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,08 ha, ustiategi batean) eta % 0,1 norberaren kontsumorako baratzeak (0,04 ha, 2 ustiategitan).

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 110.674 gidari zeuden erroldatuta: 67.468 gizon (% 61) eta 43.206 emakume (% 39). Biztanleen % 48 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 122.077 ibilgailuk osatzen zuten: 77.670 turismo, 24.608 motozikleta, 7.377 furgoneta, 6.013 kamioi eta 3.553 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 337 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (402) azpitik.

Turismoen batez besteko adina 11,2 urtekoa zen; turismoen % 14,2k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 12,8k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 64,5 gasolinazko zen eta % 33,5 diesel; 1.320 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,1; probintzian % 1,9). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 8,8k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 20,6k ez zuen etiketarik.

Hiriko alkateak

• 1979–1983: Màrius Díaz i Bielsa (PSUC)
• 1983–1999: Joan Blanch i Rodríguez (PSC)
• 1999–2008: Maite Arqué i Ferrer (PSC)
• 2008–2011: Jordi Serra i Isern (PSC)
• 2011–2015: Xavier García Albiol (PP)
• 2015–2018: Maria Dolors Sabater i Puig (GBC)
• 2018–2020: Àlex Pastor López (PSC)
• 2020–2021: Xavier García Albiol (PP)
• 2021–: Rubén Guijarro Palma (PSC)

2011ko udal hauteskundeak

2015eko udal hauteskundeak

• Josep Lluís Trapero (1965-), Mossoen burua.
• Esther Vera i Garcia (1967-), kazetaria eta politologoa.
• Xavier García Albiol (1967-), PPko politikaria eta hiriko alkatea.
• Melani Olivares (1973-), aktorea.
• Sergi Vidal (1981-), saskibaloi jokalaria.
• Pau Ribas (1987-), saskibaloi jokalaria.