En ĥemio oni nomas funkcia grupo la atomgrupojn specife en organikaj kombinaĵoj, kie ili forte karakterizas trajtojn de la materialo kaj la ĥemiajn reakciajn ecojn. La kombinaĵoj, kiuj portas la saman funkcian grupon grupiĝas pro la similaj ecoj en materialgrupoj.
Nomenklaturo
La funkcia grupo troviĝas aŭ en la prefikso aŭ en la sufikso, se ne ekzistas malnova nomo por la kombinaĵo.
| Strukturo | Nomo | Prefikso | Sufikso | Reprezentanto |
|---|---|---|---|---|
| R-OH | hidroksila grupo | "Hidroksi-" | "-olo " | |
| R-SH | tiola grupo | "Tio-" | "-tiolo" | |
| R-C=OH | aldehida grupo | "-alo" | ||
| karbonila grupo, ketogrupo | "Okso-", "Keto-" | "-ono" | ||
| karbonila grupo | Estearato de n-ila | |||
| R-X | halogenido(F, Cl, Br, J) | "Halogen- " | ||
| acetila grupo | "Acetil-" | acetil-koenzimo A, acetil-ĥolino | ||
| R-COOH | karboksila grupo | "Karboksi-" | "-acido" | |
| R1-C=C=R2 | duobla ligo | "-eno" | ||
| R1-CΞC-R2 | triobla ligo | "-in" | ||
| R-SO3H | "-sulfonata acido" | |||
| R-CΞN | Nitrilgrupo | "ciano-" | "-nitrilo" | |
| R-NH2 | aminogrupo | "Amino-" | "-amino" | |
| R-NO2 | Nitrogrupo | "Nitro-" | ||
| R1-N=N=R2 | Azogrupo | "Azo-" | ||
| R1-N=O | Nitrozogrupo | |||
| R1-O-O-R2 | peroksido | "Peroksi-" | ||
| fosfato |
Ecoj
Plimulto de la alligitaj funkciaj grupoj forte influas la ĥemiajn kaj fizikajn ecojn de la fina materialo.
Ĉi-sube prezentiĝas en komparo la 2 derivaĵoj de (alkano) butano:
| Derivaĵo | Ĥemia kombinaĵo | Duon-strukturaj formuloj | Ecoj |
|---|---|---|---|
| Fina kombinaĵo | n-butano | 
|
senodora |
| karboksila kombinaĵo | Butanata acido ankaŭ butirata acido | 
|
acida, fiodora |
| Amina kombinaĵo | 2-butanamino ankaŭ sek-butilamino | 
|
baza, fiŝodora |
La funkciaj grupoj sen aliatomoj kiel C=C kun duobla aŭ triobla ligo ne estas veraj funkciaj grupoj; ili estas strukturaj grundoj de la ĥemiaj konmbinaĵoj, kaj mem ne estas tre reakciemaj.
Ĉe benzolo oni parolas nur malofte pri funkcia grupo de duoblaj ligoj, kvankam tio karakterizas la ĥemiajn ecojn de tiu kombinaĵo (funkcia grupo: aromata sistemo).
Eksteraj ligiloj
- http://www.iupac.org/reports/provisional/abstract04/RB-prs310804/TableVII-3.04.pdf
- http://www.iupac.org
- http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature
