Ο καρκίνος του παγκρέατος ή παγκρεατικός καρκίνος, είναι η κατάσταση η οποία προκύπτει όταν κύτταρα του παγκρέατος, ενός αδενώδους οργάνου πίσω από το στομάχι, αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται εκτός ελέγχου και σχηματίζουν ένα όγκο. Αυτά τα καρκινικά κύτταρα έχουν την ικανότητα να εισβάλουν σε άλλα σημεία του σώματος. Υπάρχουν αρκετά είδη παγκρεατικού καρκίνου. Ο πιο συνηθισμένος, ο οποίος αποτελεί το 85% περίπου των περιπτώσεων, είναι το αδενοκαρκίνωμα του παγκρέατος, και συνήθως ο όρος «καρκίνος του παγκρέατος» αναφέρεται σε αυτό. Το αδενοκαρκίνωμα ή εξωκρινής παγκρεατικός καρκίνος, ξεκινά στα κύτταρα των βλεννογόνων των παγκρεατικών πόρων, οι οποίοι παράγουν και εκκρίνουν πεπτικά ένζυμα. Αρκετά άλλα είδη καρκίνου, τα οποία συλλογικά αποτελούν την πλειονότητα των μη-αδενοκαρκινωμάτων, ξεκινούν από αυτά τα κύτταρα. Το ένα έως δύο τοις εκατό των περιπτώσεων παγκρεατικού καρκίνου είναι νευροενδοκρινείς όγκοι, οι οποίοι προκύπτουν από τα νευροενδοκρινή ορμονοπαραγωγά κύτταρα του παγκρέατος. Αυτή η μορφή καρκίνου είναι εν γένει λιγότερο επιθετική από το παγκρεατικό αδενοκαρκίνωμα.
Συμπτώματα
Τα πρώιμα σημάδια και συμπτώματα του πιο συνήθους παγκρεατικού καρκίνου δεν είναι εξειδικευμένα και ενδέχεται να περιλαμβάνουν κιτρίνισμα του δέρματος, πόνο στην κοιλιακή χώρα ή στην μέση, απώλεια όρεξης, ανεξήγητη απώλεια βάρους, ανοιχτόχρωμα κόπρανα (ανοιχτό γκρι, λευκά), και σκούρα ούρα. Συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα στα πρώτα στάδια, και τα εξειδικευμένα συμπτώματα που θα μπορούσαν να υποδείξουν παγκρεατικό καρκίνο, εν γένει δεν εμφανίζονται παρά μόνο όταν η ασθένεια είναι σε προχωρημένο στάδιο. Όταν ο καρκίνος διαγιγνώσκεται, έχει συνήθως εξαπλωθεί σε άλλα σημεία του σώματος.
Επιδημιολογία
Ο καρκίνος του παγκρέατος εμφανίζεται σπάνια πριν την ηλικία των 40 ετών, και πάνω από τις μισές περιπτώσεις παγκρεατικού αδενοκαρκινώματος εμφανίζονται σε άτομα άνω των 70 ετών. Οι παράγοντες κινδύνου για τον παγκρεατικό καρκίνο περιλαμβάνουν το κάπνισμα, την παχυσαρκία, τον διαβήτη και κάποιες σπάνιες γενετικές παθήσεις. Περίπου 25% των περιπτώσεων συνδέονται με το κάπνισμα, και 5-10% συνδέονται με κληρονομικά χαρακτηριστικά. Ο παγκρεατικό καρκίνος συνήθως διαγιγνώσκεται με συνδυασμό ιατρικών απεικονίσεων, όπως υπέρηχους, υπολογιστική τομογραφία, αιματολογικές εξετάσεις, και βιοψία. Η ασθένεια χωρίζεται σε στάδια, από το αρχικό (στάδιο I) έως το τελικό (στάδιο IV). Ο προσυμπτωματικός έλεγχος στον γενικό πληθυσμό έχει αποδειχθεί μη αποδοτικός, καθώς δεν υπάρχει απλή εξέταση ή σύνολο οριστικών συμπτωμάτων.
Ο κίνδυνος εμφάνισης παγκρεατικού καρκίνου είναι χαμηλότερος για τους μη καπνιστές, και για τα άτομα που διατηρούν υγιές βάρος και περιορίζουν την κατανάλωση κόκκινου ή κατεργασμένου κρέατος. Η πιθανότητα ενός καπνιστή να εμφανίσει την ασθένεια μειώνεται με το κόψιμο του τσιγάρου, και σχεδόν γίνεται ίδια με αυτή του υπόλοιπου πληθυσμού μετά από 20 χρόνια. Ο παγκρεατικός καρκίνος αντιμετωπίζεται με χειρουργείο, ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία, παρηγορητική φροντίδα (διαχείριση συμπτωμάτων), ή συνδυασμό όλων αυτών. Οι επιλογές του είδους αντιμετώπισης εξαρτώνται κατά ένα μέρος από το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η ο καρκίνος. Το χειρουργείο είναι η μοναδική αντιμετώπιση που μπορεί να θεραπεύει το παγκρεατικό αδενοκαρκίνωμα, και μπορεί επίσης να γίνει για την βελτίωση της ποιότητας ζωής του ασθενούς χωρίς να υπάρχει ελπίδα για θεραπεία. Συχνά απαιτείται διαχείριση του πόνου και θεραπείες για την βελτίωση της πέψης. Η παρηγορητική φροντίδα ενδείκνυται ακόμα και για τους ασθενείς που δέχονται αγωγή με στόχο την θεραπεία.
Το 2015, ο παγκρεατικός καρκίνος όλων των ειδών ήταν υπεύθυνος για 411.600 θανάτους παγκοσμίως. Είναι η πέμπτη πιο συνήθης αιτία θανάτου από καρκίνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, και η τέταρτη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ασθένεια εμφανίζεται πιο συχνά στον αναπτυγμένο κόσμο, όπου παρατηρήθηκε το 2012 το 70% των περιπτώσεων. Το παγκρεατικό αδενοκαρκίνωμα εν γένει έχει πολύ κακή πρόγνωση: μετά την διάγνωση, το 25% των ασθενών επιζούν ένα χρόνο και 5% επιζούν πέντε χρόνια. Στους καρκίνους που διαγιγνώσκονται νωρίς, το ποσοστό πεντάχρονης επιβίωσης αυξάνεται μόνο στο περίπου 20%. Οι νευροενδοκρινείς καρκίνοι έχουν καλύτερα αποτελέσματα, καθώς στα πέντε έτη από τη διάγνωση, το 65% επιζεί, αν και η επιβίωση εξαρτάται κατά πολύ από τον τύπο του όγκου.
Είδη
Τα πολλά είδη παγκρεατικού καρκίνου μπορούν να χωριστούν σε δύο γενικές ομάδες. Η μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων (περίπου 99%) εμφανίζονται στο τμήμα του παγκρέατος το οποίο παράγει τα πεπτικά ένζυμα, το οποίο είναι γνωστό και ως εξωκρινής μοίρα. Υπάρχουν αρκετά υποείδη εξωκρινούς παγκρεατικού καρκίνου, όμως η διάγνωση και η αντιμετώπισή τους έχουν πολλά κοινά. Η μικρή μειονότητα των καρκίνων οι οποίοι εμφανίζονται στους ορμονοπαραγωγούς (ενδοκρινείς) ιστούς του παγκρέατος, έχουν διαφορετικά κλινικά χαρακτηριστικά. Και οι δύο ομάδες εμφανίζονται κυρίως (αλλά όχι αποκλειστικά) σε άτομα άνω των 40 ετών, και είναι ελαφρώς πιο συνήθεις στους άνδρες, όμως κάποια σπάνια υποείδη εμφανίζονται κυρίως σε γυναίκες και παιδιά.
Εξωκρινείς καρκίνοι
Η εξωκρινής ομάδα κυριαρχείται από το παγκρεατικό αδενοκαρκίνωμα (σε ποικιλίες του ονόματος μπορεί να προστεθεί ο προσδιορισμός «επιθετικό» και «πορογενές»), το οποίο είναι με διαφορά το πιο συνηθισμένο είδος, αποτελώντας το 85% όλων των παγκρεατικών καρκίνων. Σχεδόν όλοι αυτού του είδους ξεκινούν στους πόρους του παγκρέατος, και το πορογενές παγκρεατικό αδενοκαρκίνωμα αναφέρεται συχνά με τη συντομογραφία PDAC (pancreatic ductal adenocarcinoma). Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι ο ιστός στον οποίο εμφανίζεται, το παγκρεατικό πορικό επιθήλιο (ductal epithelium), αποτελεί λιγότερο από το 10% του παγκρέατος από άποψη κυτταρικού όγκου. Αυτός ο καρκίνος εμφανίζεται στους πόρους που μεταφέρουν εκκρίσεις (όπως ένζυμα και διαττανθρακικά) εκτός παγκρέατος. Περίπου το 70% των αδενοκαρκινωμάτων εμφανίζονται στην «κεφαλή» του παγκρέατος.
