Dinas yng ngwladwriaeth Palesteina yw Salfit (Arabeg: سلفيت), neu Salfeet, ar y Lan Orllewinol. Mae Salfit wedi'i lleoli ar uchder o 570 m (1870 tr) gerllaw Ariel, sydd yn Israel. Yn ôl Swyddfa Ystadegau Canolog Palestina (PCBS), roedd gan Salfit boblogaeth o 10,911 yn 2017. Fe'i gweinyddir heddiw gan Awdurdod Palesteina a hynny ers Cytundeb Dros Dro Oslo, 1995, mewn ardal sydd wedi'i dosbarthu fel Ardal B. Salfit yw prif-dref llywodraethiaeth o'r un enw, Llywodraethiaeth Salfit.
Etymologeg
Yn ôl Siambr Fasnach Salfit, mae'r gair "Salfit" yn air Canaaneaidd sy'n golygu "basged o rawnwin" ('Sal' yn golygu 'basged' a ffit sy'n golygu 'grawnwin'). Awgrymodd Palmer ym 1881 fod yr enw'n o bosibl yn golygu "tir gwastad, wedi ei aredig".
Hanes
Daethpwyd o hyd i grochenwaith o'r Oes Haearn I, Oes yr Haearn II, Persaidd, Helenistig, a'r cyfnod Rhufeinig, tra na ddarganfuwyd unrhyw siroedd o'r oes Fysantaidd.
Yn ôl Ronnie Ellenblum, ailsefydlwyd Salfit yn ystod rheolaeth Fwslimaidd gynnar (7fed - 11g) a datblygodd fel tref trwy gyfnod y Croesgadwyr. Yn y 12g a'r 13g, dim ond Mwslemiaid oedd yn byw yn Salfit.
Cyfnod mandad Prydain
Yng nghyfrifiad 1922 o Balesteina a gynhaliwyd gan awdurdodau Mandad Prydain, roedd gan Salfit boblogaeth o 901; 899 o Fwslimiaid a 2 Gristion Uniongred.
Yn ystadegau 1945 roedd y boblogaeth yn 1,830 - a phob un yn Fwslim, tra bod cyfanswm arwynebedd y tir yn 23,117 dunam yn ôl arolwg swyddogol o dir a phoblogaeth. O hyn, dyrannwyd 10,853 ar gyfer planhigfeydd a thir dyfrhau, 3,545 ar gyfer grawnfwydydd, tra bod 100 o dunam wedi'u dosbarthu fel ardaloedd i fyw ynddo.
1967, wedi hynny
Mae Salfit wedi bod dan feddiant Israel ers Rhyfel Chwe Diwrnod 1967.
Economi
Mae Salfit yn ganolfan weinyddol a masnachol o bwys ar gyfer y dwsinau o bentrefi o'i chwmpas. Fodd bynnag, mae'r llwybr ar gyfer Palestiniaid o ardaloedd y gogledd o Salfit wedi'u cau gan Fyddin Israel Ceir sawl swyddfa a sefydliad llywodraethol yn y ddinas. Darperir gwasanaethau addysg yn Salfit gan bedair ysgol fodern yn ogystal â champws Prifysgol Agored Al-Quds.
Mae Salfit a'r cylch yn adnabyddus ym maes torri cerrig a marmor.
Llywodraethiaeth Salfit yw'r cynhyrchydd olew olewydd mwyaf yn nhiriogaethau Palestina, gan gynhyrchu 1,500 tunnell yn flynyddol.
Ar 30 Mai 2008 cyflwynodd Is-gennad Cyffredinol yr Unol Daleithiau yn Jerwsalem 700 o lyfrau a 100 o gylchgronau ar gyfer llyfrgell newydd yn y Ganolfan Ddysgu yn y Gymuned yn Salfit a mynychwyd y seremoni gan swyddog Gweinidogaeth Ieuenctid a Chwaraeon PA, Hussein Azzam, Dirprwy Lywodraethwr Salfit, Nawaf Souf. Mae'r Ganolfan Gymunedol wedi'i lleoli ar Stryd al-Madares yn Salfit ac fe'i sefydlwyd gan y Relief International Schools Online (RISOL) yn 2007.
Cwblhawyd Ysbyty Salfit yn 2006. Cyn hyn, yr ysbytai agosaf oedd ysbytai Nablus, Tulkarm a Ramallah, pob un yn fwy nag awr mewn car i ffwrdd.
Gwaith trin dŵr
Mae nifer fawr o ffynhonnau dŵr yn y ddinas ac o'i chwmpas ond ni allant ymdopi â galw cynyddol y ddinas. Am y naw mlynedd diwethaf, mae'r fwrdeistref wedi bod yn ceisio adeiladu gwaith trin dŵr gwastraff i wasanaethu trigolion tref Salfit.
Roedd y gwaith trin dwr i fod i gael ei adeiladu ar dir Llywodraethiaeth Salfit 13 cilometr (8.1 mi) o dref Salfit. Derbyniodd y fwrdeistref grant o 22 miliwn ewro gan lywodraeth yr Almaen i adeiladu’r gwaith a phibell i’r dref ond Byddin Israel (IDF) atal adeiladu’r adeilad a chipio’r holl offer oherwydd yr honnwyd y byddai’n ymyrryd ag aneddiadau Israel gerllaw.
Dychwelwyd yr offer 18 mis yn ddiweddarach. O ganlyniad, bu’n rhaid i’r dref gymryd benthyciad i brynu darn newydd o dir wyth cilomedr yn agosach at ei chyrion a benthyciad arall o 2 filiwn ewro i symud y pibellau a’r ceblau trydan. Er i Israel gymeradwyo safle newydd y planhigyn, bydd Mur Israelaidd y Lan Orllewinol nawr yn gwahanu Salfit o'r ffatri garthffosiaeth.
Ym mis Mai 2006, galwyd ar sefydliadau hawliau dynol rhyngwladol i weld carthffosiaeth o anheddiadau tref Ariel yn rhedeg i diroedd amaethyddol Salfit, i'r gogledd o'r ddinas ac yn niweidio'r amaethyddiaeth a'r amgylchedd o'i chwmpas.
Ym mis Mehefin, 2016, bu’n rhaid i Salfit a threfi eraill yr ardal fynd heb ddŵr yfed am wythnosau, wrth i Israel leihau faint o ddŵr roedd yn ei werthu i’r Palesteiniaid.
Llyfryddiaeth
- Bardin, Hillel (2012). A Zionist among Palestinians. Indiana University Press. ISBN 978-0253002235.
Salfit Communist.
- Barron, J.B., gol. (1923). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922. Government of Palestine.
- Conder, C.R.; Kitchener, H.H. (1882). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. 2. London: Committee of the Palestine Exploration Fund.
- Doumani, B. (1995). Rediscovering Palestine: Merchants and Peasants in Jabal Nablus, 1700-1900. University of California Press. ISBN 978-0-520-20370-9.
- Ellenblum, Ronnie (2003). Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. Cambridge University Press. ISBN 9780521521871.
- Finkelstein, I.; Lederman, Zvi, gol. (1997). Highlands of many cultures. Tel Aviv: Institute of Archaeology of Tel Aviv University Publications Section. ISBN 965-440-007-3.
- Government of Jordan, Department of Statistics (1964). First Census of Population and Housing. Volume I: Final Tables; General Characteristics of the Population (PDF).
- Government of Palestine, Department of Statistics (1945). Village Statistics, April, 1945.
- Greenberg, Ela (2010). Preparing the Mothers of Tomorrow: Education and Islam in Mandate Palestine. University of Texas Press. ISBN 978-0292721197.
- Hadawi, S. (1970). Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-12-08. Cyrchwyd 2012-12-21.
- Holtmann, Phillip (2009). Martyrdom, Not Suicide: The Legality of Hamas' Bombings in the Mid-1990s in Modern Islamic Jurisprudence. GRIN Verlag. ISBN 978-3640473335.
- Hütteroth, Wolf-Dieter; Abdulfattah, Kamal (1977). Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century. Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft. ISBN 3-920405-41-2.
- Lockman, Zackary; Beinin, J., gol. (1989). Intifada: The Palestinian Uprising Against Israeli Occupation. Merip. ISBN 0-89608-363-2.
- Makdisi, S. (2008). Palestine inside out: an everyday occupation. New York: W.W. Norton.
- Mills, E., gol. (1932). Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Jerusalem: Government of Palestine.
- Palmer, E.H. (1881). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer. Committee of the Palestine Exploration Fund.
- Robinson, E.; Smith, E. (1841). Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838. 3. Boston: Crocker & Brewster.
- Robinson, Glenn E. (1997). Building a Palestinian State: The Incomplete Revolution. Indiana University Press. ISBN 0253210828.
Salfit Intifada.
Dolenni allanol
- Gwefan Dinesig Swyddogol Archifwyd 2023-12-04 yn y Peiriant Wayback
- Siambrau Masnach Salfit Archifwyd 2023-12-04 yn y Peiriant Wayback
- Gwefan Dinas Salfit
- Croeso i Ddinas Salfit Archifwyd 2021-08-13 yn y Peiriant Wayback
- Dinas Salfit, Croeso i Balesteina
- Arolwg o Balesteina Gorllewinol, Map 14: IAA Archifwyd 2018-09-28 yn y Peiriant Wayback, comin Wikimedia
- Dinesig Salfit (gan gynnwys Ardal Khirbet Qeis) (Taflen Ffeithiau), Sefydliad Ymchwil Gymhwysol - Jerwsalem (ARIJ)
- Proffil Dinas Salfit (gan gynnwys Ardal Khirbet Qeis), ARIJ
- Salfit, awyrlun, ARIJ
- Blaenoriaethau ac Anghenion Datblygu yn Salfit, ARIJ