دەریا

دەریای کاریبی

2 min read
In 179 languages
4 images

Key facts

ڕووبەر٢٬٧٥٤٬٠٠٠km²

بەرزی لە ئاستی دەریا٠m

نموونەیەک لەدەریا, کۆگای باران

وڵاتمەکسیک

All data from the card 6

بەشێکە لە: American Mediterranean Sea، North Atlantic Ocean
ناو بە زمانی فەرمی: Mar Caribe، Caribbean Sea، Mer des Caraïbes، Caraïbische Zee، Laman Karibe
Drainage basin: Caribbean Sea basin
ناوچەی جوگرافی: کاریبی
بەرزی لە ئاستی دەریا: ٠ مەتر
ڕووبەر: ٢٬٧٥٤٬٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە

دەریای کاریبی، دەریایەکە لە ناوەندی ناوچەی کاریبی و باشووری ڕۆژھەڵاتی کەنداوی مەکسیک. ئاوەکەی بەشێکە لە ئوقیانووسی ئاتلانتیک. دەریای کارابی دوورگەی زۆرە و ئەم دوورگانە لەبەر کەشوھەوایان لە نێوان گەشتیارانی ئەمریکای باکوور داژداری زۆرە. ھەروەھا ئەم دەریایە وەک شوێنێک بۆ گەشتیاری لە جیھاندا بەناوبانگە.

ڕووبەری دەریای کاریبی نزیکەی ٢،٧٥٤،٠٠٠ کم^٢یە. دەریای کاریبی یەکێک لە قووڵترین دەریاکانی جیھانە و قووڵترین شوێنی نزیکەی ٧،٥٠٠ میترە.

ناوەکەی ھۆزێکی سوورپێست بە ناوی «کاریب» لەسەریان ناوە کە پێش گەییشتنی خەڵکی ئورووپا بۆ ئەم ناوچەیە، بەسەر ناوچەکەدا زاڵ بوون.

پانتایی

دەزگای نێونەتەوەییی ھیدرۆگرافی سنوورەکانی دەریای کاریبی بەم شێوەیەی خوارەوە دیاری دەکات:

لە باکوورەوە. لە گەرووی ویندۆوارد – ھێڵێک کە لای کالیتا (٧٤°١٥′ ڕۆژاوا) لە کوبا و لای پیڕڵ (١٩°٤٠′ باکوور) لە ھایتی بە یەکەوە دەبەستێتەوە. لە گەرووی مۆنا – ھێڵێک کە کەیپ ئێنگانیۆ و کۆتاییی ئاگۆخێریادا (18°31′N 67°08′W / 18.517°N 67.133°W) لە پۆرتۆ ڕیکۆ بە یەکەوە دەبەستێتەوە.

سنوورەکانی ڕۆژھەڵات. لە خاڵی سان دیێگۆ (پۆرتۆ ڕیکۆ) بەرەو باکوور بە درێژاییی ھێڵی نیوەڕۆیەکەی (٦٥°٣٩′ ڕۆژاوا) تا ھێڵی ١٠٠ فازۆم، لەوێوە بەرەو ڕۆژھەڵات و باشوور، بە شێوەیەک کە ھەموو دوورگەکان، کەنارە لمییەکان و ئاوە تەسکەکانی ئەنتیلی بچووک بخرێنە ناو دەریای کاریبیەوە تاوەکو ترینیداد بەڵام بەبێ ئەوەی ترینیداد بگرێتەوە. لە پێش ترینیدادەوە بۆ خاڵی باھا (9°32′N 61°0′W / 9.533°N 61.000°W) لە ڤێنیزوێلا.

ئەگەرچی ترینیداد و تۆباگۆ و باربادۆس لەسەر ھەمان ڕەفەی کیشوەری ھەڵکەوتوون، بەڵام بەوە ھەژمار دەکرێن کە لە ئۆقیانووسی ئەتڵەسیدان نەک لە دەریای کاریبیدا.

ئۆقیانووسناسی

تەوژمی ھێڵی کەمەرەیی باکوور و گۆڵف ستریم

ئاوناسیی دەریاکە زۆر ھاوچەشنە. گۆڕانکاری ساڵانە لە تێکڕای مانگانەی پلەکانی گەرمی ئاوی ڕووکەش لە ٣ degrees Celsius change (٥٫٤ degrees Fahrenheit change) تێپەڕ ناکات. لە ٥٠ ساڵی ڕابردوودا، دەریای کاریبی بە سێ قۆناغدا تێپەڕ بووە: ساردبوونەوە تا ساڵی ١٩٧٤، قۆناغێکی سارد لەگەڵ لوتکەکانی گۆڕانکاری لە ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٦ و ١٩٨٤–١٩٨٦دا، و لە کۆتاییدا، قۆناغێکی گەرمبوون لەگەڵ بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بە تێکڕای ٠٫٦ degrees Celsius change (١٫١ degrees Fahrenheit change) لە ساڵێکدا. بە تەواوی ھەموو پلە گەرمییە توندەکان بە دیاردەکانی ئێل نینۆ و لا نینیاوە گرێدرابوون. سوێریی ئاوی دەریاکە نزیکەی ٣٫٦٪ە، و چڕییەکەی بریتییە لە ١٬٠٢٣٫٥–١٬٠٢٤٫٠ kilograms per cubic metre (٦٣٫٩٠–٦٣٫٩٣ pounds per cubic foot). ڕەنگی ئاوی ڕووکەش لە شین-سەوزەوە بۆ سەوزە.

قووڵیی دەریای کاریبی لە حەوزە فراوانەکانیدا و پلەکانی گەرمی ئاوی قووڵ، ھاوشێوەی ئۆقیانووسی ئەتڵەسین. پێدەچێت ئاوی قووڵی ئەتڵەسی بڕژێتە ناو کاریبیەوە و بەشداری لە ئاوی قووڵی گشتیی دەریای کاریبیدا بکات. ئاوی سەر ڕووکەش (٣٠ m؛ ١٠٠ ft) وەک درێژکراوەیەکی باکووری ئەتڵەسی کار دەکات، چونکە تەوژمی گویانا و بەشێک لە تەوژمی ھێڵی کەمەرەیی باکوور لە لای ڕۆژھەڵاتەوە دێنە ناو دەریاکەوە. لە لای ڕۆژاوای دەریاکەدا، با بازرگانییەکان کاریگەرییان لەسەر تەوژمێکی باکووری ھەیە، کە دەبێتە ھۆی ھەڵکشانی ئاو و دروستبوونی ژینگەیەکی ماسیگرتنی دەوڵەمەند لە نزیک یوکاتان.