Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu, poznata kao Frontex (od francuskog izraza francuski: frontières extérieures, što znači ″vanjske granice″), je agencija Evropske unije sa sjedištem u Varšavi, u Poljskoj.
U saradnji sa graničnim i obalskim službama država članica, Frontex koordiniše aktivnosti nadzora i kontrole vanjskih granica Šengenskog prostora, u okviru evropske politike slobode, sigurnosti i pravde. Agencija pruža podršku državama članicama u zaštiti vanjskih granica Evropske unije, posebno kroz koordinaciju zajedničkih operacija, obuku službenika, analizu rizika i razvoj interoperabilnosti između graničnih službi država članica.
Frontex je osnovan 2004. pod nazivom Evropska agencija za upravljanje operativnom saradnjom na vanjskim granicama, sa osnovnim zadatkom koordinacije aktivnosti kontrole granica država članica Evropske unije.
Nakon evropske migrantske krize 2015–2016, Evropska komisija je predložila proširenje nadležnosti agencije i njeno transformisanje u Evropsku agenciju za graničnu i obalnu stražu. Prijedlog je podržalo Evropsko vijeće, a nakon usvajanja u Evropskom parlamentu, nova agencija je zvanično uspostavljena 6. oktobra 2016. na vanjskoj granici Bugarske i Turske.
Nadležnosti i resursi Frontexa dodatno su prošireni 2019. Budžet agencije povećan je sa 143 miliona eura 2015. na više od 1,1 milijardu eura planiranih za 2025, dok je predviđeno da broj službenika stalnog sastava dostigne 10.000 do 2027.
Organizacija
Nacionalna tijela
Nacionalnu komponentu Evropske granične i obalne straže čine nadležna tijela država članica Šengenskog prostora, koja svakodnevno upravljaju i provode nadzor nad dijelovima vanjske granice Šengenskog prostora za koje su odgovorna.
Kopnene granice
| Država članica | Bugarska | Hrvatska | Češka | Estonija | Finska | Francuska | Grčka | Mađarska | Latvija | Litvanija | Norveška | Poljska | Rumunija | Slovačka |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Granica u pitanju | Bugarska–Sjeverna Makedonija, Bugarska–Srbija, Bugarska–Turska | Hrvatska–Srbija, Hrvatska–Bosna i Hercegovina | Hrvatska–Srbija, Mađarska–Srbija, Slovačka–Ukrajina, Bugarska–Turska, Grčka–Albanija, Grčka–Sjeverna Makedonija | Estonija–Rusija | Finska–Rusija | Francuska–Andora | Grčka–Albanija, Grčka–Sjeverna Makedonija, Grčka–Turska | Mađarska–Ukrajina, Mađarska–Srbija | Latvija–Rusija, Latvija–Bjelorusija | Litvanija–Rusija, Litvanija–Bjelorusija | Norveška–Rusija | Poljska–Rusija, Poljska–Ukrajina, Poljska–Bjelorusija | Rumunija–Moldavija, Rumunija–Ukrajina, Rumunija–Srbija | Slovačka–Ukrajina |
| Granična straža | Granična policija | Policija | Policija | Odbor policije i granične straže | Granična straža | Centralna uprava granične policije i Generalna uprava carina i indirektnih poreza | Policija | Policija | Državna granična straža | Državna granična služba | Policija Garnizon Sør-Varanger |
Policija Granična straža |
Granična policija | Biro granične i stranske policije |
| Granični kamen |
Obale
| Država članica | Obalna straža | Oznaka službe |
|---|---|---|
| Belgija | Savezna policija Obalna straža |
|
| Bugarska | Granična policija | 
|
| Hrvatska | Obalna straža | 
|
| Kipar | Lučka i pomorska policija | 
|
| Danska | Admiralska flota |
|
| Estonija | Odbor policije i granične straže | 
|
| Finska | Granična straža | 
|
| Francuska | Pomorska žandarmerija, Generalna uprava carina i indirektnih poreza, Francuska ratna mornarica, Generalna uprava za pomorstvo, ribarstvo i akvakulturu i Centralna uprava granične policije | 
|
| Njemačka | Savezna policija Savezna obalna straža |
|
| Grčka | Obalna straža | 
|
| Island | Obalna straža | 
|
| Italija | Korpus lučkih kapetanija – Obalna straža i Guardia di Finanza | 
|
| Latvija | Državna granična straža | 
|
| Pomorske snage Latvije |
| |
| Litvanija | Državna granična služba | 
|
| Malta | Pomorski eskadron Oružanih snaga |
|
| Holandija | Obalna straža | 
|
| Norveška | Obalna straža | 
|
| Poljska | Granična straža | 
|
| Portugal | Sistem pomorske uprave |
|
| Rumunija | Granična policija | 
|
| Slovenija | Policija |
|
| Španija | Civilna garda | 
|
| Društvo za pomorsku sigurnost i spašavanje | 
| |
| Služba za carinski nadzor | 
| |
| Švedska | Obalna straža | 
|
Agencija Evropske unije
Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu (Frontex) predstavlja centralnu instituciju Evropske unije zaduženu za pružanje operativne, tehničke i koordinacijske podrške državama članicama u zaštiti vanjskih granica. Agencija raspolaže rezervnim sastavom evropskih graničnih službenika i tehničkom opremom namijenjenom za provođenje zajedničkih operacija nadzora granica. Države članice dužne su, prema potrebi, staviti na raspolaganje određenu opremu registrovanu na svojoj teritoriji, uključujući patrolna plovila, vozila i avione, kako bi se omogućilo brzo raspoređivanje resursa u operacijama zaštite granica.
Frontex učestvuje i u koordinaciji zajedničkih operacija, analizi rizika, obuci službenika i jačanju interoperabilnosti između nacionalnih graničnih službi država članica Evropske unije.
Agencija je bila predmet kritika i istraga u vezi sa navodima o nezakonitom vraćanju migranata i tražioca azila (engleski: pushback) na vanjskim granicama Evropske unije. Više međunarodnih medija i organizacija za ljudska prava navelo je optužbe o mogućem kršenju evropskog i međunarodnog prava, dok je Frontex negirao učešće u takvim aktivnostima.
Sistem Evropske granične i obalne straže čine Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu (Frontex) i nadležna nacionalna tijela država članica zadužena za upravljanje i nadzor granica. Svakodnevno upravljanje vanjskim granicama u nadležnosti je država članica, dok Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu pruža podršku državama kojima je ona potrebna i koordiniše aktivnosti u okviru sistema upravljanja vanjskim granicama Evrope. Zaštita i nadzor vanjskih granica Evropske unije, odnosno Šengenskog prostora, predstavljaju zajedničku odgovornost Agencije i nadležnih nacionalnih tijela država članica.
