Genocid nad Srbima u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj obuhvata sistematski progon, masovna ubistva, deportacije, zatvaranja u logore, prisilna prevođenja na katoličku veru i proterivanja Srba koje su tokom Drugog svetskog rata sprovodile vlasti Nezavisne Države Hrvatske (NDH) i ustaški pokret. Prema savremenim istoriografskim procenama, ustaške vlasti ubile su u genocidu više stotina hiljada Srba u NDH. Veliki broj srpskih civila ubijen je u koncentracionom logoru Jasenovac.
Pozadina
Nakon Aprilskog rata, Kraljevina Jugoslavija rasparčana je između sila Osovine i njihovih saveznika. Delovi Slovenije pripojeni su Nemačkoj, Italiji i Mađarskoj; Bačka, Baranja, Međimurje i Prekomurje pripali su Mađarskoj; veći deo Makedonije i delovi istočne Srbije Bugarskoj; Kosovo i delovi Dalmacije, Crne Gore i Makedonije Italiji, dok je na području Hrvatske i Bosne i Hercegovine uspostavljena marionetska Nezavisna Država Hrvatska (NDH) uz nemačku i italijansku pomoć i naoružanje.
Koncentracioni logori
Nakon sloma Kraljevine Jugoslavije u Aprilskom ratu, vlast u novoosnovanoj NDH preuzeo je ustaški pokret pod vođstvom Ante Pavelića. Ustaške vlasti ubrzo su započele sistematski progon Srba, Jevreja, Roma i političkih protivnika režima.
Na prostoru NDH funkcionisali su sledeći koncentracioni logori:
- Koncentracioni logor Jasenovac – u kojem je, prema Američkom memorijalnom muzeju holokausta, ubijeno između 77.000 i 99.000 ljudi, među njima 45.000–52.000 Srba, 12.000–20.000 Jevreja, 15.000–20.000 Roma i 5.000–12.000 Hrvata i Muslimana, političkih protivnika ustaškog režima;
- Koncentracioni logor Jadovno – pored Gospića;
- Koncentracioni logor Đakovo;
- Koncentracioni logor Danica – pored Koprivnice;
- Koncentracioni logor Pag – na Pagu;
- Dečiji logor Jastrebarsko – pored Jastrebarskog;
- Koncentracioni logor Lobor;
- Koncentracioni logor Gornja Rijeka;
- Koncentracioni logor Tenja;
- Koncentracioni logor Sisak;
- Koncentracioni logor Kerestinec;
- Koncentracioni logor Kruščica;
- Koncentracioni logor Lepoglava;
- Koncentracioni logor Caprag.
Veliki broj Srba ubijen je van koncentracionih logora, na raznim gubilištima, i bačen u jame, reke i druge lokacije. Tela mnogih žrtava nikada nisu pronađena. Stoga se ne može utvrditi precizna brojka ubijenih. U nemačkom izveštaju za Komandu Jugoistoka iz februara 1943. navodi se da su ustaše svojim ponašanjem, naročito prema Srbima, izazvale mržnju velikog dela stanovništva, te se iznosi tvrdnja da su od osnivanja NDH ubile između 500.000 i 600.000 Srba.
Broj žrtava
Broj ubijenih Srba u NDH ne može se precizno utvrditi zbog nepotpunosti izvora, različitih metodologija i političkih kontroverzi oko ratnih gubitaka u Jugoslaviji. Prema podacima Američkog memorijalnog muzeja holokausta, ustaše su u NDH ubile između 320.000 i 340.000 Srba.
Vladimir Žerjavić procenjuje da je u Drugom svetskom ratu poginulo ukupno oko 487.000 Srba, od toga preko 300.000 u NDH. U relativnom pogledu, Srbi su izgubili 6,9% svoje ukupne nacionalne populacije u ratu, čime su pretrpeli treće najveće gubitke u Jugoslaviji, iza Jevreja i Roma. Srđan Bogosavljević na osnovu svojih istraživanja smatra da su u sklopu granica zamišljene NDH, u Bosni i Hercegovini Srbi činili 72% svih žrtava, Muslimani 17% a Hrvati 4%, dok su u Hrvatskoj Srbi činili 50% svih žrtava a Hrvati 37%. Prema Žerjaviću, na popisu žrtava Jugoslovenske državne komisije iz 1964. broj umrlih civila i partizana kojima se zna ime i prezime u celoj Jugoslaviji bio je 597.323; od tog broja, 346.740 su bili Srbi.
Posleratne jugoslovenske procene ukupnih ratnih gubitaka kretale su se oko 1,7 miliona ljudi, ali su se odnosile na ukupne demografske gubitke svih naroda Jugoslavije, a ne posebno na ubijene Srbe u NDH.
Vanjske veze
- Izveštaj Zemaljske komisije Hrvatske o zločinima okupatora i njihovih pomagača u logoru Jasenovac Arhivirano 2013-03-31 na Wayback Machine-u
- O Jasenovcu, materijal iz američkog muzeja holokausta, (srpski i engleski) Arhivirano 2003-08-02 na Wayback Machine-u
